کیهان: عراق، تصميم جامع يا تصميم قاطع

طولاني شدن روند تشكيل دولت جديد در عراق، نگراني هايي را در سطح داخلي عراق و منطقه اي به وجود آورده و سبب گمانه زني هاي زيادي در مورد آينده اين كشور شده است. در اين ميان نيروهاي اشغالگر مواضع جديدي در مورد آينده امنيتي عراق مطرح كرده اند كه جاي تامل ويژه دارد. نكات زير نتيجه واكاوي شرايط فعلي و آينده اين كشور مي باشد:

1- تاخير در شكل گيري مجلس جديد، انتخاب رئيس جمهور و انتخاب دولت جديد حاصل ترديدهاي موجود در درون شيعه براي معرفي «نخست وزير» مي باشد. همه مي دانند كه سه فراكسيون از چهار فراكسيون كنوني روي «شيعه بودن» نخست وزير و نيز برخوردار بودن از آراي نمايندگان شيعه تاكيد دارند و عدم همگرايي كردها با فراكسيون العراقيه عملا راه را بر انتخاب نخست وزير از ليست العراقيه بسته است. با اين وصف بايد گفت تا زماني كه دو ائتلاف «دولت قانون» و «ائتلاف ملي» مشكل ميان خود را حل نكنند، معضل كنوني باقي مي ماند و هيچكس نمي تواند براي آن راه حلي پيدا كند كما اينكه طي سه ماه گذشته همه راه حل هايي كه اين كشور يا آن كشور براي برون رفت از شرايط فعلي ارائه كرده اند با شكست مواجه شده است.

2- محور آمريكا، عربستان، اردن و فهرست العراقيه طي دو ماه گذشته تلاش زيادي كرد تا با گره زدن زلف علاوي با يكي از دو گروه شيعه و همراه كردن كردها، يك تركيب جديد بر محور دولتي غيرمذهبي به وجود آورد ولي مواضع منفي كردها و مواضع منفي هر دو گروه شيعه نسبت به محوريت فهرست العراقيه اين اقدامات را با شكست مواجه كرد. اينك اين محور پس از شكست در حال اخلال در همگرايي كردها و شيعيان از يك سو و اخلال ميان دو فراكسيون شيعه با يكديگر از سوي ديگر مي باشد در عين حال كاملا واضح است كه اين محور در نهايت چاره اي جز تن دادن به قضا و قدر ندارد.

3- گفت وگو ميان گروههاي شيعه در جريان بوده و شواهد و قرائن بيانگر آن است كه وحدت بر مبناي اجماع همه گروههاي شيعه كه اهتمام جدي مرجعيت شيعه بر آن استوار بود، عملا امكانپذير نيست و اينك نوبت به انتخاب بين «تصميم جامع» و «تصميم قاطع» فرا رسيده است. تصميم قاطع ممكن است رضايت همه را در پي نداشته باشد اما قطعا دربردارنده مصلحت شيعه و از آن مهمتر مصلحت عراق مي باشد. حضرت آيت الله سيستاني- دامت بركاته- اصرار زيادي داشت كه وارد تصميم گيري هاي منتهي به تعيين نخست وزير نشود و اين كار را به تصميم جامع همه گروهها واگذار كند ولي ظاهرا درشرايط فعلي چاره اي جز ورود در اين معادله ندارد.

4- فحاشي هاي گروه علاوي عليه ايران- به معناي حمله مستقيم به مرجعيت شيعه در عراق- و انتساب اظهارات تحريك آميز به سفير جديد ايران در عراق و سپس راه اندازي يك جنجال رسانه اي عليه ايران و طرح موضوع مانع تراشي ايران بر سر راه انتخاب دولت در عراق بيانگر آن است كه از يك سو محور آمريكا، عربستان، اردن و العراقيه از اثرگذاري بر تشكيل دولت در عراق مايوس شده است از سوي ديگر از برداشته شدن موانع تشكيل دولت جديد در عراق خبر مي دهد كه هر دو مبارك است. اين تبليغات بار ديگر نياز عراق به پا درمياني ايران را هم به تصوير كشيد و جايگاه برجسته ايران را در تحولات عراق مشخص كرد. اين در حالي است كه حدود يك ماه پيش بايدن- معاون رئيس جمهور آمريكا- در جريان دومين سفر به بغداد با صراحت اعلام كرده بود كه طرحي را با خود به همراه آورده كه براساس آن دولت آينده عراق طي چند هفته شكل مي گيرد!

5- وضعيت انتخاباتي درون شيعيان تا حدودي راه را براي انتخاب دولت جديد نشان مي دهد؛ در حال حاضر محور عمده اختلاف در درون شيعيان در دست كساني است كه تعداد كرسي هاي آنان از 20 عدد تجاوز نمي كند. اينها قاعدتا نمي توانند در درون شيعيان محور تشكيل دولت باشند كما اينكه ائتلاف آنان با فراكسيون هاي غيرشيعي نيز نمي تواند به تشكيل دولتي با محوريت چنين گروهي بيانجامد. چنانچه استراتژي كردها هم بر اين استوار است كه با فراكسيوني از شيعيان همراه گردند كه از آراي لازم و از حمايت مرجعيت شيعه برخوردار باشند بنابراين بازي فراشيعي يك گروه از شيعيان نمي تواند نتيجه اي دربر داشته باشد اين نكته اي است كه فهم آن براي فعالان سياسي عرصه تحولات عراق دشوار نيست.

6- در شرايط فعلي و با توجه به افزايش موج ناامني ها در عراق، آمريكايي ها دست به گريبان دو نوع نگراني نسبت به سياست ها و نيروهاي خود در عراق هستند از يك طرف گسترش موج ناامني مي تواند به شروع دور جديد تلفات نيروهاي آمريكايي در عراق بيانجامد چرا كه جرياناتي نظير القاعده اين را فرصتي براي انتقام گيري از آمريكا به حساب خواهند آورد از طرف ديگر افزايش ناامني مديريت صحنه پيش رو- مديريت خروج تدريجي نظامي يا مديريت تثبيت حضور بين 20 تا 30 هزار نظامي- را براي فرماندهي نظامي آمريكا در عراق با دشواري زيادي روبرو مي كند. اين موضوع وضع سياست هاي آمريكا و عربستان را در عراق با شكاف و تفاوت مواجه مي نمايد به عبارت ديگر از اينجا راه عربستان و آمريكا از هم جدا مي شود چرا كه عربستان هرج و مرج را يك فرصت براي گروه وابسته به خود در عراق به حساب مي آورد و اميدوار است اين شرايط نگرش عراقي ها را نسبت به «نظم جديد» تغيير دهد.
7- طولاني شدن روند انتخاب دولت در عراق، تغييراتي را در خواسته ها و مطلوب هاي گروه هاي مختلف عراقي به وجود آورده است.

كردها احساس مي كنند كه شرايط به نفع آنان پيش مي رود چرا كه شكاف عميق ميان فهرست العراقيه و هر كدام از دو فهرست شيعه، كردها را به محور هر نوع توافق عراقي تبديل كرده است از اين رو مي بينيم كه اين روزها سليمانيه به كانون رايزني گروه ها و شخصيت هاي مختلف عراقي تبديل شده است در اين فضا كردها روي تثبيت موقعيت خود در رياست جمهوري، حل و فصل مسئله كركوك به نفع بخش شمالي و اجراي ماده 140 قانون اساسي عراق، ناظر به فراهم كردن امكان بازگشت مهاجران كرد به كركوك تاكيد مي نمايند و هر گروه عراقي با وعده هاي تلويحي سعي مي كند آراء كردها را كنار خود داشته باشد كردها در حدود 57 كرسي پارلمان را در اختيار دارند و توانسته اند عليرغم آنكه چهارمين فراكسيونند، يك صدايي خود را- عليرغم اختلافات جدي شان- حفظ نمايند. در عين حال همه مي دانند كه كردها علاقه اي به هم پيماني با چهره هايي نظير علاوي و كشورهايي نظير عربستان ندارند.

8- هفت سال پس از اشغال عراق، آمريكايي ها اينك به حفظ 20 تا 30 هزار نيرو يعني به استعداد 2 تا 3 لشكر در عراق مي انديشند اما به نظر مي آيد به جمعبندي قطعي نرسيده باشند اين موضوع بيش از هر چيز به ضعف پيش بيني شرايط آينده بازمي گردد. مي توان گفت اگر مقاومت در عراق فعال عمل كند و با جديت خروج نيروهاي آمريكا را از عراق طلب نمايد، آمريكايي ها عراق را كاملاً ترك مي كنند اما اگر فرايند سياسي و امنيتي عراق به سمتي برود كه از حجم نگراني هاي آمريكا بكاهد، به احتمال خيلي زياد آمريكا اين تعداد از نيروها را براي اثرگذاري بر سياست هاي جاري بغداد و كشورهاي منطقه حفظ مي كند. اگر اين شرايط پيش آيد احتمالاً سه لشكر به ترتيب در منطقه شمالي- سليمانيه-، منطقه جنوبي- ناصريه- و منطقه غربي- الانبار- توزيع خواهند شد چنين چينشي بيش از هر چيز تداعي كننده تلاش آمريكا براي حفظ رژيم اردن و عربستان در برابر شرايط ناپايدار آينده و نيز تلاش براي ضربه زدن به موقعيت امنيتي ايران و سوريه خواهد بود و طبعاً به نوع خاصي از واكنش سياسي و امنيتي تهران و دمشق منجر مي شود.

9- تحولات پنج ماه گذشته عراق به خوبي اين نكته را به اثبات رساند كه روندهاي خارجي نمي توانند معادله داخلي را در عراق و يا در هر كشور ديگر منطقه شكل دهند بلكه اين ملت ها هستند كه معادلات سياسي و امنيتي را تعيين مي كنند.

آمريكا تلاش كرد تا با كمك گرفتن از دولت هاي عربستان، كويت، اردن و تركيه، فرايند سياسي عراق را مطابق الگويي فرامنطقه اي بچيند و عراق را با خواسته هاي فراملي آمريكا انطباق دهد اما عليرغم همه فشارها و هزينه ها نتوانست چنين هدفي را محقق گرداند. عربستان سعودي تلاش كرد تا به مدد چندين ميليارد دلار هزينه و راه اندازي گروه هاي ترور در عراق روند سياسي عراق را مطابق منافع خود بچيند اما اين روش هم پاسخ نداد. اين ماجرا به اين كشورها يادآوري كرد كه سرنوشت هر ملت به خودش سپرده شده و زمان سياست هاي استيلاجويانه بر ملت هاي منطقه به سر آمده است. تصميم گيري دروني ملت ها حتي اگر زمان بر باشد و با هزينه هايي هم توأم گردد مبارك خواهد بود.
سعدالله زارعي