رسالت/تمرکز زدايي ؛ از ادعا تا واقعيت

مدتهاست که از سوي مسئولان بحث تمرکز زدايي و انتقال پايتخت از تهران به ديگر شهرها مطرح مي شود.مصوبات پي در پي دولت براي انتقال از تهران به ساير شهرستان ها در همين راستا موضوع بحث هاي زيادي در ميان کارمندان و کارشناسان شده است. نگارنده ضمن پذيرش و عقلاني دانستن ضرورت کاستن از بار جمعيتي و مرکزيتي تهران هماره اين پرسش را با خود تکرار مي کرد که آيا پشتوانه هاي علمي و کارشناسي قدرتمند در پس اين تعجيل دولت براي خروج کارکنانش از تهران وجود دارد يا خير؟ و آيا اين ادراک که تمرکز زدايي فرآيندي مهم و راهبردي است که تغييراتي کليدي را حتي در نوع حکمراني ما ايجاد خواهد کرد؛در پس تصميمات وجود دارد يا خير؟ مصاحبه معاون توسعه مديريت و سرمايه انساني رئيس جمهور[1]عليرغم تلاش وي براي متقاعد کردن خوانندگان مصاحبه دال بر کارشناسي بودن تمرکز زدايي مورد نظر دولت، متاسفانه بر دغدغه ها افزود.

تمرکز زدايي ؛ از ادعا تا واقعيت
مدتهاست که از سوي مسئولان بحث تمرکز زدايي و انتقال پايتخت از تهران به ديگر شهرها مطرح مي شود.مصوبات پي در پي دولت براي انتقال از تهران به ساير شهرستان ها در همين راستا موضوع بحث هاي زيادي در ميان کارمندان و کارشناسان شده است.

نگارنده ضمن پذيرش و عقلاني دانستن ضرورت کاستن از بار جمعيتي و مرکزيتي تهران هماره اين پرسش را با خود تکرار مي کرد که آيا پشتوانه هاي علمي و کارشناسي قدرتمند در پس اين تعجيل دولت براي خروج کارکنانش از تهران وجود دارد يا خير؟ و آيا اين ادراک که تمرکز زدايي فرآيندي مهم و راهبردي است که تغييراتي کليدي را حتي در نوع حکمراني ما ايجاد خواهد کرد؛در پس تصميمات وجود دارد يا خير؟ مصاحبه معاون توسعه مديريت و سرمايه انساني رئيس جمهور[1]عليرغم تلاش وي براي متقاعد کردن خوانندگان مصاحبه دال بر کارشناسي بودن تمرکز زدايي مورد نظر دولت، متاسفانه بر دغدغه ها افزود.

سال ها پيش آقاي هاشمي رفسنجاني با نيتي حتما خوب در پي اجراي سازندگي بر پايه توسعه با مدل نو ليبرالي برآمد.همه چيز به ظاهر خوب پيش مي رفت ؛ ولي با گذشت سال ها اکنون دولت فعلي بر اين باور است که اشتباه دولت هاشمي آن بود که تمامي آثار و تبعات توسعه با مدل ليبرالي را بدرستي درنظر نگرفته بود به همين دليل دولت ليبرال دوم خرداد را مولود طبيعي اقتصاد ليبرال مسلک هاشمي مي دانند. نگارنده تا حد زيادي با اين استنباط موافق است.اما به گمانم دولت کنوني نيز در آستانه برداشتن گامي عجولانه براي اجراي بخشي گزينش شده از يک فرآيند است که همه دامنه سياسي اجتماعي آن دقيقا تبيين نشده است.

تمرکز زدايي[2] يک پروسه جدي در امر حکمراني است و نمي توان فقط يک بخش آن را چونان يک پروژه بکار گرفت و تبعات دراز مدت و آثار فرعي گاه مهمتر از اصل آن را ناديده انگاشت. تمرکز زدايي فرآيندي است که دولت بر اساس آن مي کوشد نظام تصميم گيري خود را به نفع نزديک تر شدن به مردم و شهروندان از تمرکز خارج سازد.تقسيم يا تفرق مديريتي دولت در همين راستا صورت مي گيرد وتفويض قدرت تصميم گيري دولت به نفع مناطق و استان ها به همين منظور صورت مي گيرد؛حتي اگر بگوييم تمرکز زدايي مقدمه فدراليسم است؛از راه دور نيفتاده ايم.

تمرکز زدايي جمعيتي و حتي کارمندان فقط بخش هاي اجرايي و پر دردسر و البته فرعي اين فرآيند است.
در پس تمامي فرآيندهاي تحت عنوان تمرکز زدايي يک تئوري سازماني و يک تئوري مهم سياسي و مهمتر از آن يک فلسفه سياسي نهفته است.تنها يک دولت يا حکمراني تمرکز زدايي شده [3]مي تواند فرآيند تمرکز زدايي را مديريت کند.لازمه تمرکز زدايي جمعيتي ،تمرکز زدايي مديريتي و ضرورت اجتناب ناپذير تمرکز زدايي مديريتي ،تمرکز زدايي سياسي است.

بر همين پايه است که " متخصصان برنامه‌ريزي ومديريت منطقه‌اي معتقدند كه تمركززدايي از اداره امور، يك فرآيند يكپارچه و تجربه ناپذير است و نمي‌توان آن‌ را به انواع اداري، مالي و سياسي تجزيه كرد؛ چرا كه هيچكدام از اين انواع فرضي بدون ديگري امكان تحقق نخواهند داشت."[4] و بر اساس نتايج تحقيقات تاکيد مي کنند که " مرکز زدايي از ادارة امور يا حکومت فقط در صورتي ممکن است که در هر سه بعد سياسي ،مالي و اداري انجام شود .و تمرکز زدايي در يکي از ابعاد عملأ
بي معنا است."[5]

صاحب اين قلم ،همواره بزرگي همت دولت ها را در انجام کارهاي بزرگ تحسين کرده است،خواه دولت هاشمي باشد ؛خواه دولت احمدي نژاد ولي نکته اي که نبايد غفلت کرد حساسيت طرح هاي بزرگ و اثرات آن بر سرنوشت ملت و کشور است.انتقاد ما بر هاشمي نمي تواند به نيت او برگردد که اولا قدرت اشراف بر ضماير نداريم؛ثانيا بايد بنا بر اعتماد بر مديران کشور بگذاريم؛ پس انتقاد به نتايج عملي اقدامات برمي گردد و اينکه ابعاد بزرگ طرح ها آنچنان که بايد سنجيده نشده بود. اکنون در آستانه اجراي طرحي بزرگ چونان همان طرح قرار داريم؛احمدي نژاد هم داراي همت بزرگ براي انجام کارهاي بزرگ است ولي آيا ده سال ديگر هم بر او همان انتقادي را خواهيم داشت که اکنون بر هاشمي داريم؟
بر اين باورم همت هاي بزرگ لازمه مديريت هاي موثر ملي است ولي همت هاي بزرگ را بايد با بصيرتي ژرف همراه کرد.قصد قضاوت ندارم و حتي دليلي ندارم که منکر اين صفت در دولت دهم شوم ولي ده سال ديگر جامعه بدون مسامحه قضاوت خواهد کرد.آيا آن زمان همين قضاوت سخت و بي‌رحمانه اي که بر هاشمي رفت بر احمدي نژاد هم خواهد رفت؟

پي نوشتها:
[1] جام جم،شنبه 13 شهريور 1389، صفحه 7 ، مصاحبه با لطف الله فروزنده :زندگي کارمندان منتقل شده از تهران الگو مي شود
[2] Decentralization
[3] Decentralised governance
[4] اجلالي، پرويز؛ درباره تمركززدايي از اداره امور در ايران امروز ؛ آذرماه 1385؛ iranurbanstudies.com
[5] منبع پيشين