رمضان در تصرف ارواح

علی رضا اکبری در یادداشتی برای "فردا" نوشت: اولین بار که به تفاوت زمان در تولیدات سیما پی بردم 10 سالم بود . یکی از سریال های محبوب زمان کودکی ما «سایه همسایه بود». سریال فکر می کنم ساعت 9 شب از شبکه یک سیما ( البته در آن زمان تکثر به حد امروز در تعدا شبکه ها نبود ولی مخاطب شاید دقیق تر بود) پخش می شد. زمستان بود و قسمت مربوطه که موضوعش مربوط به مناسبات اجتماعی پسندیده برای همسایگان بود صحنه ای زیبا از بهار کوچه باغ ایرانی با شکوفه های سیب و گیلاس پخش می کرد تنها مرجع همه سوال های مادر بزرگ همه چیز دانی بود که نه مادر بزرگم بود و نه مکتب رفته بود مکتبی بود ولی از پیش خود و جهان دیده بود ولی ولی جهان را از دیگاه خود دیده بود پرسیدم :«الان که زمستونه پس این شکوفه ها کجاست»(تصور کنید کودک 10 ساله زیر فشار سال های پس از جنگ تناقض این دو زمان را درک می کند) پیرزن بدون اندکی فکر گفت :«مملکته ایران بزرگ ننه الان خیلی جاهاش باهاره خیلی جاهاشم اولای تابستون». این جمله را از این جهت عرض کردم که بپرسم :«از بیست سال پیش تاکنون ایران کوچک شده است ؟ جای فصل ها تغییر کرده است ؟ یا مسئولان محترم نظارت بر تولیدات سیما نمی داند ایران تنها همین کلانشهر نزدیک به 13 میلیون نفری پایتخت نیست که ذائقه مخاطب را بر مبنای جغرافیای آن بی اندیشیم و نان به خورد همه هموطنان به افق تهران بدهیم؟!(که حتی همین مهم را نیز رعایت نمی کنند) ماه رمضان امسال هم گذشت و از آن تنها آهی بر لب بی بهرگان و هوسی برای تکرار در دل روزه داران ماند اما آیا نباید یادی از ارشادات و تمثیل های به تصویر کشیده شده در سیما هم ذهن مخاطب می ماند؟ و تنزل الملائکه والروح .... اینکه ماه مبارک بستر «قدر» است و این شب عظیم محل هبوط ارواح پاک و ملائکه است را هیچ کس انکار نمی کند اما سوال اینجاست آیا به صرف «روح ناک» کردن فضای سریال های سیما به جاب «روحانی » بودن مصداق ها در تولیدات سیما می توان بر این تولیدات نام مناسبتی گذاشت و فضا را به سمت بستر سازی ارشادی و نشر معروف پیش برد ؟! اولین سریال از این دست چند سال پیش با موضوع آشنای «برزخ» و حال برزخیان ساخته شد . مجوعه که تلاش می کرد با نشان دادن انسان های سرگردان د روادی برزخ و میل به بازگشت به دنیا برای جبران مافات و کسب فضائل و پر کردن سبد آخرت راهی برای نجات پیدا کنند ( هرچند در این مجال هدف توجیه ، تایید و یا رد توفیقات این مجموعه نیست) فارغ از آنچه این مجموعه بدست آورد ، پایه گذار سبک جدیدی از نگرش به مقوله برزخ ، دورخ و کسب فضیلت توبه و دست یافتن به بخشش حضرت حق بود. ترویج روابط نامشروع و نامعقول «تو باید بری تو خوابش البته نه اینکه خواب خواب باشه ها نه ، باید بری بالای سرش و وقتی داشت می خوابید بری توی خوابش» این نقل قول شنیداری یکی از همین به اصطلاح سریال های مناسبتی است ( که هنوز پس از چندین سال مناسبت این دسته از تولیدات که تنها در یک بازه زمانی سی روزه قصد اصلاح کل امور مومنین را دارند مشخص نشده است) آنچه از همین جمله برای مخاطب مستفاد می شود این است که چرا و چگونه می شود بدون اجازه صاحب بیتی، وارد آن شد و به صرف اینکه مخاطب ما از متجسم نبودن روح این جوان در ظاهر مومن و مقید مطلع است برای او چگونه می توان حق دخول به هر جایی را متصور بود . در همین سریال چند قسمت پس از پخش رفت و آمد های متدوام «روح انی» مونولوگ متناقضی با همین مطلب مخاطب را با دوگانگی اعتقادی سازنده و مطمئن نبودن عوامل از صحت گفتارشان در گیر می کند :«منم می تونم بیام خونتون مادرت رو ببینم ؟» «نه چون مادرم هم مثل خودت مقیده حتمن راضی نیست تو بی حجاب ببینیش» چه شد ؟ در خانواده اولی که خانواده ظاهر الصلاحی نیستند و دختر خانواده با پوشش برتر(و رعایت حجاب اسلامی) در جای جای سریال دیده می شود راضی است که یک جوان مجرد و نامحرم (که چون در زمانی خواستگار این دختر بوده است )که احتملا نگاه اش بدون ریبه نیست به فضای خصوصی او وارد شود ولی مادر پیر دختری که نقش مرشد روحانی را برای جوان مذکور بازی می کند ( و صلاحیت اخلاقیات خودش به علت تناقضات بسیار زیاد و مشهود خیلی قابل اتکا نیست ) راضی به ابن امر نیست ؟! روزه گمشده ماه مبارک پیش از افطار است مومنان روزه دار بر سر سفره نشسته اند و در حال بهره گیری از فیوضات بی شمار فضای افطار (که در احادیث معصومین به بهره برداری بیش از پیش این زمان به صورت نماز و دعا و ذکر بسیار توصیه شده است) هستند، تکرار یکی از سریال های مناسبتی در حال پخش است و تصویر مردی را نشان می دهد که فارغ از هرگونه فضای رمضانی ( که یکی از شاخصه های اصلی آن روزه و حدف وعده صبحانه است ) در حال تناول صبحانه مفصلی است که بی شک در بسیاری از مناطق محروم کشور عزیزمان این حجم از خوراکی و سفره رنگارنگ قوت روزانه به راحتی قوت روزانه یک خانواده چند نفره را تشکیل می دهد و به این موضوع اضافه کنید که در بیانات معصومان و همچنین در ریشه های فرهنگ اسلامی و ایرانی همواره به پرهیز اسراف ، قناعت و جلوگیری از افراط توصیه شده است. این موضوع در همه سریال های مناسبتب این سال ها نه به صورت مصداقی و موردی که به صورت کلی قابل مشاهده است . استفاده از بازیگران مناسبتی و مناسبات مربوط به آن «امسال سریال های ماه رمضون رو کی می سازه »؟ این پرسش را شاید شما هم بسیار از مردم در پیش از ماه مبارک و یا در طول این ماه شنیده اید . متاسفانه عرصه ساخت سریال های مناسبتی (چه در زمینه سریال های ارشادی و مربوط به نشر معروفات و چه در زمینه سریال های طنز که قرار است فاخر باشند اما ...) به ملک طلق عده ای از هنرمندان تبدیل شده است و شاید همین تک صدایی و نبود رقبای قابل توجه در این عرصه دوستان را به روزمرگی کشانده و کیفیت به دومین گمشده سریال های این ماه تبدیل شده است. استفاده از برخی بازیگران که در عرصه عمومی جامعه بیشتر به هنرپیشه های گیشه ای معروف شده اند شاید یکی دیگر از اشکالات وارد به این ساخته های سیما باشد و این درحالی است که مخاطب با بازیگر چنان ارتباطی برقرار می کند که اندک زمانی از پخش این تولیدات نمی گذرد که کنایه ها، تکه کلام ها ، رفتارهای صحیح و غلط و حتی نوع پوشش بازگیران در رفتار مخاطبان بازخورد چشمگیر پیدا می کند. هر چند برخی از دست اندرکاران این تولیدات فشار کاری ناشی از کم بودن زمان ساخت را بهانه کاهش تدریجی کیفیت در این زمینه عنوان می کنند اما باید پرسید مگر سریال های مناسبتی را در ماه مبارک می سازند که زمانشان محدود است ؟ اگر این چنین است چرا بویی از نفحات شریف رمضان در این فضا استشمام نمی شود.