آیا جنگ قدرت در میان «آل سعود» نزدیک است؟

سرانجام پس از مدت‌ها دسته و پنجه نرم کردن ولیعهد عربستان با مرگ، خبرگزاری‌ها روز شنبه اعلام کردند که امیر سلطان بن عبدالعزیز، ولیعهد عربستان سعودی در بیمارستانی در نیویورک درگذشت و به تعبیری بدون انکه بهره‌ای از پادشاهی سرزمین حجاز بگیرد، به دیار باقی رفت. به گزارش سرویس بین الملل فردا ،سلطان بن عبدالعزیز آل سعود، پانزدهمین فرزند ملک عبدالعزیز، متولد ۵ ژانویه ۱۹۳۱ بود. وی علاوه بر سمت ولیعهدی، معاون نخست وزیر، وزیر دفاع و نیروی هوایی، و بازرس کل عربستان سعودی نیز بود. قرار است جسد وی برای خاکسپاری روز سه‌شنبه به عربستان منتقل شود. شاهزاده سلطان بن عبدالعزیز از دو هفته قبل برای درمان بیماری سرطان به آمریکا منتقل شده بود. البته مدت‌ها بود که خبر‌های ضد و نقیض از وضعیت جسمی این ولیعهد ناکام منتشر می‌شد. وی که در سن ۸۶ سالگی فوت کرد، قرار بود پس از ملک عبدا... پادشاه فعلی عربستان، اوضاع را در دست بگیرد. البته این سنت خاندان آل سعود و وصیت نامه آبا و اجدادی (عبدالعزیز آل سعود) آنهاست که تا زمانی که برادران هستند، قدرت از برادر به برادر می‌رسد. در همین راستاست که پس از ملک فهد، ملک عبدا... به قدرت می‌رسد و پس از ملک عبدا... قرار بود که ولیعهد ناکام بر سریر قدرت تکیه بزند. آنچه در این میان مهم می‌نماید بیان دو نکته است. اول آنکه خود پادشاه عربستان یعنی ملک عبدا... اینک برای معالجه و درمان در نیویورک به سر می‌برد و آنگونه که برخی اخبار پیرامون وی منتشر می‌شود، او نیز احوال خوبی ندارد و احتمال دارد که تا مدتی دیگر خبر مرگ او را نیز بشنویم. نکته دوم آن است که هر چند برخی از کار‌شناسان احتمال شکل گیری نزاع قدرت در عربستان را مطرح می‌کنند و همچنین بسیاری از مخالفان و شیعیان انتظار دارند که جنگ قدرت در آل سعود براه بیافتد، اما باید دانست که این نزاع قدرت امری درون ساختاری خواهد بود و دامنه آن پیکره حکومت عربستان را در بر نمی‌گیرد. به هر حال باید دانست که عربستان هم ساختار منسجم حکومتی دارد و هم حکومت آل سعود خط قرمز آمریکاست و حتی اگر زمزمه‌هایی مبنی بر گسست ساختار در درون به گوش برسد، آمریکا اجازه گسترش این گسست را نمی‌دهد. هم اینک و با توجه به اوضاع نا‌مساعد پادشاه عربستان و همچنین فوت ولیعهد، نایف بن عبدالعزیز، دیگر برادر ملک عبدا... اوضاع را در دست می‌گیرد (کما اینکه تا کنون نیز بسیاری از امور را او پیش می‌برد) که البته در این راه شاهزاده ترکی فیصل او را در بسیاری از امور همراهی می‌کند. شاهزاده نایف هم اکنون وزیر کشور و از سیاستمداران بنیادگرا محسوب می‌شود. برخی کار‌شناسان دست پنهان او را در پرورش القاعده و اقدامات تروریستی در عراق و سوریه می‌بینند و نسبت به موضع گیری‌های تند روانه او هشدار داده و می‌دهند. نکته دیگر که در این مورد باید مورد توجه قرار داد، تاثیر این مرگ و میر‌ها بر تحولات منطقه‌ای و روابط ایران و عربستان است. باید دانست که با مرگ ولیعهد و همچنین برجسته شدن فعالیت‌های نایف و ترکی فیصل در ساختار قدرت عربستان، موضع گیری‌های ضد ایرانی برجسته‌تر خواهد شد. به هر حال ملک عبدا... تلاش داشت تا با رویه‌های سنتی و ریش سفیدانه تحولات منطقه‌ای را بنگرد حال آنکه این دو شاهزاده که یکی گرایش‌های به شدت بنیادگرایانه دارد و دیگری مدرن، می‌کوشند تا از دریچه سیاست‌های آمریکا مسائل منطقه را بنگرند. با این اوضاع و احوال باید منتظر تحولات نوینی در عرصه مناسبات منطقه‌ای بود. جایی که هر روز یک دیکتاتور در حال وداع با قدرت است و از طرفی مولفه‌ای به نام اسلامگرایی خود را در عرصه تحولات نشان می‌دهد.