سازمان بهزیستی کودکان کار را فراموش کرده است/خبری از قوانین حمایتی نیست

سرویس اجتماعی «فردا»،روشنک محمدی: همین چند وقت پیش بود که دومین جشنواره برای بهترین های غنچه های شهر در بوستان گفت وگو برگزار شد و به دنبال آن قرار است شهر کمی با کودکانمان مهربانتر باشد ، با شنیدن این حرفها ناخودآگاه یاد «وحید» می افتم که برای فروختن یک فال زیر ماشین رفت یا «جاشو» که 7 سال است کتاب های سال دوم ابتدایی اش را نگه داشته تا روزی وقت کند و به مدرسه برد، یا «هانیه» که زخم های نامهربانی پدر روی تنش بعد از چند ماه التیام نیافته یا «فرید» که برای حاضر جوابی مدتهاست زیر خاک ها خوابیده است . شهر باید برای کودکانی که کار می کند، درس نمی خواند، مورد آزار و اذیت های جسمی و جنسی قرار می گیرند نیز امن بوده و آنها بتوانند با خیال راحت در آن زندگی و کار کنند. اما شهر ما به راستی با این کودکان مهربان نیست. دکتر «حسین باهر» آسیب شناس اجتماعی بخشی زیادی از کودکان خیابانی را کودکان بدسرپرستی می داند که به دلیل داشتن قیم از بخشی از حمایت های بهزیستی محروم می شوند. به گفته وی ،میانگنین سنی این بچه ها 9 سال است که 17 درصدشان مصرف کننده سیگار و 11 درصدشان نیز مصرف کننده انواع مخدرها هستند. اینها کودکانی هستند که از انواع بیماری های انگلی و پوستی، عفونت های ادراری ، پوسیدگی شدید دندان، خودکشی، افسردگی و ... رنج می برند . نزدیک به 30 درصد از کودکان بد سرپرست علاوه بر زندگی در خیابان حداقل یک بار مواد مخدر را مصرف کرده اند که این مواد شامل سیگار نمی شود. به گفته وی 25 درصد از کودکان کانون اصلاح و تربیت را کودکان بدسرپرست تشکیل می دهد. همان هایی که دوره کودکی را درخیابانها گذراندن و در این دانشگاه جرم خیر خوب آموزش دیده اند. ضمن آنکه براساس ماده 20 کنوانسیون جهانی حقوق کودک دولت‌های عضو مکلفند برای کودکان فاقد سرپرست قانونی، خانواده جایگزین مناسب پیدا کنند، اما ضعف های قانونی در کشور ما باعث می شود متولیان این امر موفق نشوند پناهگاهی جز مراکز بهزیستی در اختیار کودکان قررار دهند . حسرت مدرسه یکی ازنیازهای اساسی بچه ها آموزش است ، اما کودکان بدسرپرستی جزو آن دسته از بچه هایی هستند که به دلایل زیادی مانند اشتغال، ناتوانی مالی و ... از مشق و مدرسه دور می مانند. براساس آخرین آمار منتشر شده از سوی وزارت آمزوش و پروش در حال حاضر در حدود 4 میلیون کودک جا مانده از تحصیل در ایران حضوردارند. کودکانی که در آینده نه چندان دور وارد جامعه شده و بخشی از بی سوادان و به اعتقاد کارشناسان عوامل آسیب زای جامعه بعدی را تشکیل می دهند. متاسفانه مسوولان امور فرهنگي و آموزشي كشور آمار درستی از کودکان جا مانده از تحصیل ندارند وعلت این امر را بی اطلاعی از تعداد دقیق کودکان مشمول تعلیم می دانند!ضمن آن که نبود ضمانت اجرايي براي اجراي قانون آموزش اجباري و رايگان باعث شده بسياري از کودکان بدسرپرست ، از ثبت‌نام در مدرسه جا مانده و والدین آنها نیز آسوده‌خاطر باشند كه هيچ مجازاتي براي اين اهمال در انتظارشان نيست. کودکانی که کار می کنند دکتر محمد عارفی ، جامعه شناس و محقق امور اجتماعی همه کودکانی که کارمی کنند را بد سرپرست نمی داند، او معتقد است برخی از این بچه ها والدین خوب دارند اما به دلیل فقر مجبور به کار هستند . گویا خودشان کار کردن را انتخبا کرده اند. این کودکان در که از خانه به خیابان آمده اند تا کمک خرجی والدینشان باشند و شب به خانه باز می گردند. عارفی مشکل را شامل کودکانی میداند که به دلایلی مثل طلاق، اعیتاد، فرار یا هر دلیل دیگر وارد خیابان شده و شب را نیز درخیابان (اصطلاحا هر جایی غیر از خانه و مکان های امن) سپری می کنند. اینها همان کودکانی هستند که اسیر باندهای تبهکاری می شوند و به تبع مورد آزار و اذیت کودکان بزرگتر و سوءاستفاده آنان قرار می گیرد. باید توجه داشت که بخشی قابل ملاحظه ای از این آزار و اذیت جنسی است . و اما قانون کودکان بدسرپرست به دلیل منع قانونی نمی توانند فرزند 6 دانگ خانواده ای باشند. طبق قانون 1187 قانون مدنی، در سال 86، حکم «امین موقتی» برای 2 هزار و 700 نفر از فرزندان ساکن در مراکز شبه خانواده صادر شد. قاضی که رای بر امین موقت داد تفسیر جدیدی را از این قانون ارایه داد و اعلام کرد که حضانت با ولایت فرق می کند و حضانت باید در دست کسی باشد که بتواند از کودک بهتر مراقبت کند .از آن سال به بعد 10 درصد از حضانت بچه های بدسرپرست توسط این طرح اعمال می شود. امین موقت طرحی است که در ان کودک بد سرپرست به طور موقت تا پیدا کردن شرایط طبیعی به یک خانوده سپرده می شود . البته بهزیستی باید بد سرپرستی این کودک را تایید کند. گوبا در واگذاری کودکان بی‌سرپرست به خانواده‌های متقاضی و فرزند‌پذیر مشکلی وجود ندارد، اما مشکل عمده، در مورد فرزندان بد سرپرست است که به دلیل داشتن والدین، جد پدری و یا خویشاوندان در مراکز بهزیستی می مانند. به گفته حسین باهر، این کودکان که در سن 10 تا 15 سالگی قرار دارند معنای خیلی از مسایل را درک می کنند . و اگر در خانوداه با انها بد رفتاری شود به طور کامل درک می کنند. انها خیلی زود رفتارها را می اموزند و در کل در سن حساسی هستند و بیش از سایر بچه ها باید مراقب آنها بود. نقد طرح امین موقت مریم کیاستی روانشانس منتقد اصلی این طرح است. او می گوید: طی کردن زندگی میان بهزستی و خانواده موقت کودک را دچار سردگمی می کند. این کودک قدرت تحلیل اینهمه جابه جایی و چرایی ان را ندارد . این کودک که در شرایط بدی زندگی کرده و سختی کشیده و مزه محرومیت های زیادی را برده است . کودک در بهزستی وارد محیطی شده است که همه اعضای آن را بچه هایی مثل خودش تشکیل داده اند. تا با انها رابطه عاطفی برقرار میکند و احساس امنیت می کند طرحی به اسم امین کودک دوباره بچه را از این فضای امن رها کرده و او را دچار سردگمی م یکند. به گفته کیاستی این بچه ها خاص هستند و نیاز به توجه ویزه ای دارند. آنها از محبت پدر و مادر محروم بوده و نیازمند انسان هایی هستند که بتوانند آنها را سرشار ازامینت و محبت کند . اما خانواده هایی که فرزند می خواهند یشتر دنبال پر کردن حس نیاز به فرزند وبازی با او هستند ف این بچه ها این حس را نمی توانند به این زن و مردها بدهند. این امر باعث می شود دوباره کودک پس داده شود و این به طور حتم آخرین ضربه روحی برای این کودکان است. این روان شناس ادامه می دهد: این کودکان در خانواده های جدید دچار چنان تعارضی می شود که دیگر قارد به تحلیل هیچ ماجرایی نیست . بنابر این به نظر می رسد بهتر است این کودک در مرکز بهزیستی نگهداری شودتا خانواده او دوباره امادگی لازم را برای نگهداری او به دست اورند و کودک را به خانواده خودش بسپاریم . به رغم تمام اما و اگرهایی که وجود دارد کارشناسان بهزیستی بر این باورند که نگهداری کودکان با نظارت بهزیستی در یک خانواده و روبه رو شدن این بچه ها با واقعیت های زندگی می تواند انها را برای ورود به زندگی اماده کند و مشکلات روحی را که کودکان بهزیستی با ان روبه رو هستند را تا حد زیادی برطرف کند . از طرف امکاناتی که این کودکان می توانند برای رشد ،بازی ،تفکر و تحصیل داشته باشد بسیار بیشتر از امکاناتی است که در مراکز بهزیستی دارد. برای نتیجه طرح باید منتظر اینده شد اما نکته مشخص این است که این کودکان حکم از این جا رانده واز آنجا مانده را دارند. کودکانی که آینده سازان همین شهر هستند .حواسمان باشد ، هر چه آمار آنها بالا تر رود در آینده کودکان ما هم بازی و هم شهری مردان و زنانی خواهند بود که از انواع بیماری ها رنج برده ، بارها فکر خودکشی داشته و قربانی باندهای مختلف بوده اند و یاد گرفته اند بی رحم باشند.