آیا می توان به روس‌ها اطمینان کرد؟/تاخیر روسیه تنها توجیه سیاسی دارد نه فنی!

سرویس سیاسی «فردا»؛ در حالی رییس سازمان انرژی اتمی در روزهای پایانی سال 90 خبر از راه اندازی کامل نیروگاه بوشهر در تابستان سال جاری را داد که پیش از این قرار بود این نیروگاه در دهه فجر به بهره برداری کامل برسد وعده ای که در موعد مقرر محقق نشد و مشخص نیست چه زمانی این نیروگاه از پیچ و خم تعلل‌ شرکت‌های طرف قرارداد برای راه‌اندازی عبور خواهد کرد.

نیروگاه بوشهر، نخستین نیروگاه هسته‌ای ایران است که قرارداد ساخت آن دو سال بعد از تأسیس سازمان انرژی اتمی ایران در سال ۱۳۵۵میان ایران و آلمان به امضا رسید. بر اساس این قرارداد شرکت "کرافت ورک یونیون" آلمان ساخت دو واحد نیروگاه اتمی را در بوشهر برعهده گرفت، اما در سال ۱۳۵۷در شرایطی که حدود ۷۵ درصد از واحد اول و ۶۰ درصد واحد دوم نیروگاه ساخته شده بود، طرف آلمانی کار بر روی پروژه را متوقف کرد. در دهه ۶۰کار در نیروگاه بوشهر از سر گرفته شد، اما هم‌زمان با حضور کارشناسان آلمانی در نیروگاه، حمله موشکی عراق به بخشی از ساختمان نیروگاه بوشهر، آلمان را از ادامه پروژه منصرف کرد. با پایان جنگ تحمیلی و سپری شدن دوران سازندگی، دسترسی به انرژی اتمی بار دیگر در دستور کار مسئولان انقلابی ایران قرار گرفت؛ آنان تصمیم داشتند با وجود تمام تهدید‌ها و تحریم‌های غرب علیه ایران به انرژی اتمی دست پیدا کنند. در نوامبر ۱۹۹۴میلادی و پس از شکست مذاکرات با کشورهای غربی، در جو تحریم بین‌المللی، قرارداد تکمیل نیروگاه اتمی بوشهر با روسیه منعقد شد و امید می‌رفت طرف مقابل بر اساس تعهدات خود در موعد مقرر شده نیروگاه را به مرحله راه‌اندازی و عملیاتی شدن برساند. به موجب این قرارداد دولت روس باید ساخت و راه اندازی نیروگاه را تا پایان سال ۲۰۰۰میلادی به پایان می رساند؛ این قرار داد در ژانویه ۱۹۹۶میان سازمان انرژی اتمی ایران و شرکت "اتم استوری اکسپورت" روسیه اعتبار اجرایی پیدا کرد؛ طرف روس متعهد شد تا سال ۲۰۰۰ساخت نیروگاه را به پایان برساند. این بود که روس‌ها به‌عنوان تکمیل کننده کار آلمان‌ها در بوشهر انتخاب شدند. با ورود روس‌ها به پروژه نیروگاه اتمی بوشهر و شدت گرفتن دشمنی غرب علیه ایران، هشت سال ریاست‌جمهوری سید محمد خاتمی به صحنه واقعی تضاد ایران، غرب و روسیه درباره نیروگاه اتمی بوشهر تبدیل شد، تا آنجا که بخش چشمگیری از دیپلماسی هشت ساله اصلاح‌طلبان صرف چانه‌زنی‌های موفق و ناموفق درباره نیروگاه اتمی بوشهر شد. با انتخاب محمود احمدی نژاد به‌عنوان رئیس‌جمهوری ایران، دستیابی به انرژی صلح‌آمیز هسته‌ای با قوت و اهتمام بیشتری پیگیری شد و به همین نسبت دشمنی غرب با ایران و سنگ‌اندازی در مسیر دستیابی به انرژی اتمی نیز بیشتر شد. نهایت این کشاکش ها و خلف وعده ها به 30 مردادماه 89 ختم شد که، عمليات سوخت گذاري نيروگاه بوشهر بالاخره انجام پذيرفت و علي اکبر صالحي در اين مراسم با بيان اينکه به روسيه اطمينان کامل داريم که به تعهدات خود پايبند است، گفت: ما در کنار نيروگاه بوشهر که تامين سوخت آن براي مدت 10 سال به عهده روسيه است و طول عمر آن 40 تا 60 سال مي باشد، نيروگاه هاي ديگري نيز داريم که بايد به فکر تامين سوخت آنها باشيم. پس از اين در 4 آبان 89 صالحي، از وصل شدن نيروگاه بوشهر به شبکه برق سراسري کشور در اواخر بهمن ماه89 خبر داد. اما اوایل بهمن ماه صالحی در مصاحبه ای اعلام کرد برق توليدي اين نيروگاه از 20 فروردين90 وارد شبکه سراسري برق مي شود! اما 20 فروردین هم به جای اینکه وعده ها عملی شود ، علی اکبر صالحی وزیر امور خارجه در کنفرانس مشترک مطبوعاتی با همتای اروگوئه ای خود در پاسخ به سئوالی خبر داد که سوخت نیروگاه بوشهر از روز گذشته در قلب رآکتور قرار گرفته است و این نیروگاه بین 15 تا 20 اردیبهشت به مرحله بحرانی و قدرت خواهد رسید! در شهریور ماه 90 بالاخره انتظار36 ساله به سررسید و بهره برداری مقدماتی ازنخستین نیروگاه اتمی جمهوری اسلامی ایران و عصر جدید تولید برق هسته ای آغاز شد. هرچند این مرحله از راه اندازی نیروگاه بوشهر اتصال موقت برق تولیدی نیروگاه بوشهر با میزان پایینی از تولید برق بود كه در واقع تست اولیه برای اتصال كامل به شبكه برق كشور به شمار می‌رود. اما گام بلندی در مسیر هسته ای شدن کشور بود که بازتاب وسیعی در رسانه های خارجی به دنبال داشت. اما پیش راه اندازی این نیروگاه تنها مرحله اولیه از به ثمر رساندن کامل این نیروگاه بودغ چه آنکه مقرر شده بود ظرفیت تولید برق در نیروگاه بوشهر در ایام دهه فجر تکمیل شود امری که محقق نشد و اینبار رییس سازمان انرژی اتمی وعده شهریور 91 را برای این مهم داد. به گفته عباسی رئیس سازمان انرژی اتمی هم اکنون حدود 450 مگاوات برق هسته‌ای در شبکه سراسری برق ایران وجود دارد و نیروگاه هنوز با تمام توان خود وارد مدار نشده و آزمایشات دیگری نیز برای راه‌اندازی آن لازم است و دانشمندان هم‌اکنون در حال آزمایش بر روی تجهیزات هستند تا در شهریور سال جاری نیروگاه به بهره برداری کامل برسد. در همین حال سرگی کرینکو رییس شرکت روس اتم روسیه نیز تاکید کرد هیچ گونه انحرافی از زمان بندی مقرر برای رساندن رآکتور نیروگاه اتمی بوشهر به ظرفیت طراحی شده وجود ندارد و نیروگاه بوشهر طبق زمان‌بندی به ظرفیت طراحی‌شده می‌رسد. پاسخ ایران به تاخیر روس ها تنها مماشات بوده است این درحالیست که به گفته نایب رییس کمیسیون انرژی مجلس دلیل اصلی تاخیر در راه اندازی کلیت نیروگاه خلف وعده های مکرر طرف روس بوده و ایران باید الزاماتی را برای این کشور ایجاد کند تا بیش از این کارشکنی نکند. "عبدالله کعبی" در گفتگو با «فردا» با انتقاد از نرمش و مماشات مقامات ایرانی با روس ها، گفت: متاسفانه روس ها از زمان عقد قرارداد تا به امروز همواره با تاخیر و بدقولی به تعهداتش عمل کرده اند و موردی وجود ندارد که این کشور در موعد مقرر تعهدات خود را عملیاتی کرده باشد با این وجود ایران همواره برخورد آرامی با آنها داشته است. تاخیر روس ها تنها توجیه سیاسی دارد نه فنی! وی تصریح کرد: جمهوری اسلامی تا به امروز به تمامی تعهدات خود عمل کرده و منابع مالی را کامل و به موقع واریز کرده و امکانات و ابزار لازم را نیز برای آنها فراهم ساخته است با این شرایط اینگونه کارشکنی ها هیچ توجیهی جز سیاسی کاری ندارد. افزودن بندهای الزام‌آور به قرارداد فعلی نیروگاه بوشهر عضو کمسیون انرژی مجلس بر ضرورت بازنگری در قرارداد فعلی و افزودن بندهای الزام آور در آن تاکید کرد و گفت: جمهوری اسلامی باید از دو کانال طرف روسی را مجبور به انجام تعهدات و تکالیفش کند، از یک سو باید با بازنگری در قرارداد موجود بندهای الزام آوری را متوجه طرف روس کند و از سوی دیگر از طریق مراجع بین المللی و قانونی این دولت را متعهد به انجام به موقع قراردادش کند. کعبی با بیان اینکه دولت روس همواره به دنبال کسب منافع بیشتر از این قرارداد بوده است، خاطرنشان ساخت: متاسفانه روس ها تصمیم گیری منطقی و محکمی ندارد و براساس اتفاقات و حوادثی که رخ می دهد تصمیم های لحظه ای می گیرد تا از این فرصت هم به نفع خود بهره برداری کنند در این شرایط سازمان انرژی اتمی و دستگاه دیپلماسی باید جدی تر نسبت به این نوع رفتار روس ها واکنش نشان دهند و اجازه ندهند از مظالبه به حق جمهوری اسلامی اینگونه برداشت های سیاسی و منفعت جویانه شود. وی گفت: حتی فارغ از مسائل سیاسی با این تاخیرهای هر ساله ای که شاهد هستیم در نهایت زمانی این نیروگاه راه اندازی کامل خواهد شد که بسیاری از تکنولوژی و ابزارآلات به کار رفته در آن از رده خارج خواهند شد حتی تا این مرحله از راه اندازی آن کیفیت مطلوب مد نظر ما فراهم نشده است و آن چیزی که امروز در نیروگاه می بینیم آن چیزی نیست که طرف روس ملزم به انجام آن بود از این رو باید جدی تر و محکم تر با طرف روس برخورد شود.