فوتبال از جمله ورزشهای جذاب و پرطرفدار در اکثر کشورهای دنیا است و نقش مهمی هم در پرکردن اوقات فراغت جوانان دارد. حذف این ورزش از برنامه های روزمره جوانان قطعاً به صلاح نیست و توسط کارشناسان علوم اجتماعی هم توصیه نمی شود ولی نظیر هر رویداد اجتماعی دیگر ممکن است در صورت عدم توجه پیامدهای منفی هم به دنبال داشته باشد.

این روزها که به فصل نقل و انتقالات فوتبال نزدیک می شویم یکی از جذابترین سوژه های خبری مبلغ قرارداد بازیکنان و مربیان تیمهای مختلف فوتبال است. گرچه در برخی از موارد از مبلغ قرارداد مربیان یا بازیکنان نظیر آنچه در مورد علی دایی سرمربی تیم ملی فوتبال کشورمان رخ داد آگاه نمی شویم اما در اغلب اوقات می توان این مبالغ را دانست و آنها را ارزیابی نمود.

اشتغالزایی برای جوانان و پرکردن اوقات فراغت آنان از طریق عضویت در تیم های مختلف ورزشی از جمله فوتبال یک روی سکه است که موجب خرسندی کارشناسان علوم اجتماعی و خانواده ها می باشد اما روی دیگر سکه اثرات ناشی از دریافت مبالغ هنگفتی است که توسط باشگاههای مختلف به مربیان و بازیکنان پرداخت می شود.

در کشور ما برخلاف بسیاری از نقاط دنیا که فوتبال به عنوان یک ورزش کاملاً حرفه ای و یک صنعت به تنهایی درآمدزاست و متکی به اعتبارات دولتی نیست ، دولت نقش مهمی در تأمین مبالغ قراردادها و هزینه های تیم ها دارد. همانطور که مسئولین امر بارها اعلام نموده اند اکثر تیم های فوتبال کشورمان در سطوح بالا دولتی بوده و هزینه های خود را از محل کارخانجات وابسته به دولت نظیر مس کرمان ، فولاد مبارکه اصفهان ، ایران خودرو ، سایپا و غیره تأمین می کنند و به نوعی بر سر سفره بیت المال نشسته اند.

وقتی یک بازیکن فوتبال که سن او از 25 تجاوز نمی کند در یک فصل و حتی کمتر از یک سال قراردادی معادل 400 میلیون تومان و در برخی موارد دو تا سه برابر این میزان با باشگاه منعقد می کند یک روی سکه را می توان کسب درآمد و اشتغالزایی دانست اما روی دیگر آن مقایسه ای است که در جامعه بین مشاغل دیگر و فوتبالیست ها صورت می پذیرد و آنوقت ابتدای بروز بسیاری از ناهنجاریها و نگرانی های اجتماعی است.

تصور کنید معلم مدرسه ای که وظیفه سنگین و اساسی در تربیت فرزندان این مرز و بوم را به عهده دارد و باید با توجه به نقش مهمش در انسان سازی از حقوق مادی و معنوی مناسبی در جامعه برخوردار باشد وقتی از در خانه خود بیرون می آید و در یک روز بارانی کنار خیابان منتظر رسیدن اتوبوس می ایستد شاگرد چند سال قبل خود را می بیند که از جلوی وی با اتومبیل چند ده میلیونی خود و در حالی که به مشتاقان و علاقه مندان خود امضاء می دهد می گذرد و هیچ فردی از او به دلیل تلاشهایش سپاسگزار نیست. نکته مهم در این بین آنست که هر دو این اقشار منابع درآمدی خود را مرهون دولت هستند اما اختلاف از کجا تا به کجاست؟!!!

در بسیاری از جلسات دانشگاهی و علمی هم می توان به وضوح از شکایت راجع محققین به عدم وجود بودجه لازم و مکفی برای تحقیقات مطلع شد. بسیاری از تحقیقات کاربردی در کشورمان به دلیل عدم تأمین اعتبار لازم که در برخی موارد به 50 میلیون هم نمی رسد به فرجام مناسبی دست نمی یابد و در گوشه ای از کشور خاک می خورد ، حال آنکه یک بازیکن فوتبال در همان زمان و در یک فصل چندین برابر این مبلغ را از بودجه دولت دریافت می دارد. واقعاً اهمیت کدامیک بیشتر است؟ آیا اختصاص یک درصد از درآمد کارخانجات بزرگ دولتی نظیر مس کرمان به تیم های ورزشی مهمتر از اختصاص بودجه به تحقیقات علمی و کاربردی در کشورمان است؟

آیا هزینه نمودن بودجه بیت المال که حاصل مالیات و پرداخت های مردم از همه اقشار است به یک قشر خاص و صرفنظر از رفتارهای بروز داده شده غیرفرهنگی بازیکنان و مربیان فوتبال که گاهی به مسئله ناهنجار ملی هم تبدیل شده به صلاح کشور است؟

آیا می توان کارخانجات بزرگ دولتی را موظف نمود که در کنار باشگاه داری ورزشی که فقط بر روی تابلوها نام فرهنگی را هم یدک می کشند باشگاهی علمی را هم اداره کنند و پشتیبان دانش هم باشند؟

آیا برای آینده علمی و فرهنگی کشور مفید است که معلمی محتاج پرداخت اجاره منزل خود آنهم بعد از سی سال کار مستمر در آموزش و پرورش جوانان این مرز و بوم باشد و عده ای از همان بیت المال علاوه بر فوتبال و از فرط زیادی درآمد به برج سازی بپردازند؟

فراموش نکنیم که راه حل این مسئله لزوماً آن نیست که مبلغ قرارداد بازیکنان و مربیان فوتبال را با بخشنامه و دستور پایین بیاوریم بلکه باید به یک فرهنگ عمومی برسیم تا تصمیم گیران و تصمیم سازان کشورمان به همان میزان که به فوتبال بها و سرمایه های دولتی را به این سو سوق می دهند به همین اندازه هم به فکر علم و دانش باشند. مطمئناً پیشرفت علمی کشورمان در دستیابی به رتبه برتر سیاسی ، اجتماعی و فرهنگی در دنیا نقش بسیار مهم و تأثیرگذاری خواهد داشت.

به امید روزی که هیچ محققی در کشورمان نیازمند مبالغ ناچیز برای پیشبرد طرحهای کاربردی خود نباشد…

*مدیر مسئول نشریه حکیم مهر