نقد و بررسی کتاب قلعه حیوانات

کد خبر: 1064964

در عالم ادبیات تمثیلی مدرن بعضی آثار به برداشت‌ها و تعبیر و تفسیرهای سیاسی راه می‌دهند، بی‌آنکه فقط سیاست را هدف گرفته باشند. تعبیر سیاسی یکی از انواع تعابیری است که می‌شود از این گونه آثار داشت. مثلاً در ادبیات مدرن «صدسال تنهایی» گابریل گارسیا مارکز و آثار فرانتس کافکا را می‌توان در زمره این آثار طبقه‌بندی کرد. اما تمثیل‌هایی هم هستند که آشکارا سیاسی‌اند و از آغاز بر اساس وضعیت‌ها و نظام‌ها و شخصیت‌های سیاسی ساخته و پرداخته شده‌اند. «مزرعۀ حیوانات» (Animal Farm)، اثر جورج اورول، که در ایران به نام «قلعۀ حیوانات» نیز ترجمه شده و شهرت یافته، یکی از سرآمدان تمثیل‌پردازی از این نوع است. این اثر، که امروزه اثری کلاسیک در زمینۀ تمثیل‌پردازی سیاسی به شمار می‌رود، قصه‌ای است در گونۀ «فابل» (Fable) که مشخصاً درباره نظام شوروی و مراحل تبدیل آن نظام از یک دولت انقلابی به یک سیستم مخوف تمامیت‌خواه (توتالیتر) نوشته شده است. اما آنچه این کتاب را سال‌ها پس از فروپاشی شوروی نیز همچنان زنده و سرپا نگه داشته قابلیت تعمیم آن به تمام نظام‌های تمامیت‌خواه و همۀ نظام‌هایی است که با شعارهایی چون آزادی و برابری پدید می‌آیند اما رفته‌رفته با تحریف و مسخ همان شعارها چهره‌ای مخوف از خود ارائه می‌دهند. «مزرعۀ حیوانات» و آنچه در این مزرعه اتفاق می‌افتد امروزه در فرهنگ عامۀ مردم جهان به تمثیلی از یک‌چنین نظام‌هایی بدل شده است و همچنین به الگویی برای کسانی که می‌خواهند یک وضعیت سیاسی را به زبان تمثیل بیان کنند. (برای خرید کتاب قلعه حیوانات از بنوبوک هم اکنون اقدام کنید.)

شاید بتوان گفت یکی از اصلی‌ترین عوامل ماندگاری «مزرعۀ حیوانات» و بدل شدن آن به یک قصۀ سیاسی - تمثیلیِ کلاسیک هوش اورول در انتخاب قالب این قصه و مهارت او در استفاده از این قالب است. «مزرعۀ حیوانات» رمان نیست و نباید آن را با متر و معیارهای رمان خواند و ارزیابی و تحلیل کرد. در این کتاب از پیچیدگی‌های خاص رمان اثری نیست و از اول هم قرار نبوده که چنین باشد. سبک اورول در «مزرعۀ حیوانات» ریشه در سنتی کهن‌تر از سنت رمان دارد. سنتی آشنا و قدیمی از حکایت‌پردازی که هرکس در هر گوشۀ دنیا بیش و کم با آن آشناست. این سنت، که می‌توان آن را شاخه‌ای از ادبیات تمثیلی به حساب آورد، همان فابل یا قصه‌گویی از زبان حیوانات است؛ سنتی که در ایران و در فرهنگ شرق «کلیله و دمنه»، که ریشه در ادبیات هندی دارد، نمونۀ بسیار مشهور آن است.

در قرن هفدهم لافونتن، حکایت‌پرداز و شاعر مطرح فرانسوی، در همین قالبِ فابل افسانه‌هایی ماندگار سرود که به فارسی هم ترجمه شده‌اند. می‌گویند انتخاب این قالب از جانب لافونتن به تجربۀ زیستۀ او بازمی‌گردد. کودکی لافونتن در دل طبیعت و در جوار حیوانات گذشته بود و همین موضوع او را به دنیای حیوانات نزدیک و علاقه‌مند کرد و باعث شد حکایت‌هایی از زبان حیوانات خلق کند. جالب اینکه آنچه در قرن بیستم جورج اورول را نیز به سمت خلق حکایتی از زبان حیوانات کشاند ریشه در بخشی از تجربۀ زیستۀ او داشت. اورول نقل می‌کند که در دوره‌ای زندگی‌اش در روستایی اقامت داشته و روزی در همین روستا پسربچه‌ای را می‌بیند که حین راندن اسبی بارکش اسب را شلاق‌کِش می‌کند. مشاهده این صحنه اورول را متأثر می‌کند و او را به فکر درباره بهره‌کشی انسان‌ها از حیوانات می‌اندازد. اورول با خود فکر می‌کند که چه بسا اگر حیوانات پی به قدرت واقعی خود ببرند دیگر نگذارند که انسانها بر گُرده‌شان سوار شوند. او از مدتی پیش، یعنی بعد از بازگشت از جنگ‌های داخلی اسپانیا و مشاهده اتهام‌زنی‌های ایدئولوژیک در خلال این جنگ‌ها و نیز پی بردن به ماهیت حقیقی رژیم کمونیستی شوروی و تصفیه‌های هولناک استالینی، طرح نوشتن قصه‌ای در این باب را در سر داشت. او می‌خواست قصه‌ای بنویسد که در آن به زبانی ساده و روشن اروپاییان چپ‌گرای بی‌خبر از حقایق پشت پرده نظام شوروی را از این حقایق باخبر کند و به آن‌ها بفهماند که آنچه در شوروی برقرار است نه یک آرمانشهر رویایی، بلکه یک ضدآرمانشهر مخوف است. اورول به این قصه فکر می‌کرد که آن اسب را در روستا دید و مشاهده این صحنه او را به نوشتن قصۀ مورد نظر به صورت فابل و از زبان حیوانات سوق داد و سرانجام در سال 1943 دست‌به‌کار نوشتن این قصه شد و در سال 1945 آن را با عنوان «مزرعۀ حیوانات» منتشر کرد.

اورول در «مزرعۀ حیوانات» شکل‌گیری نظام شوروی و نیز شکل‌گیری هر نظام توتالیتری را از مراحل اولیه تا مراحل نهایی آن در قالب قصۀ حیوانات و با طنزی تلخ روایت کرده است. نمادسازی‌های او از وقایع شوروی و اشخاص و رویارویی‌های سیاسی در آن کشور و نیز شیوه طنزآمیزش یادآور «سفرهای گالیور» جاناتان سویفت است. آخر می‌گویند سویفت هم در «سفرهای گالیور» در واقع اوضاع و کشمکش‌های سیاسی انگلستان زمانۀ خود را به شیوه‌ای نمادین و طنزآمیز نقد کرده است.  

انگیزه اورول از نوشتن «مزرعۀ حیوانات»، چنانکه گفته شد، انقلاب روسیه و تحریف آرمان‌های اولیۀ این انقلاب و بدل شدن آن به نظامی بسته و خشن و تمامیت‌خواه بوده است؛ یعنی بدل شدن یک رویا به کابوس. اورول اما چنان با مهارت در قالب قصه‌ای تمثیلی به ترسیم اصلی‌ترین خطوط شکل‌گیری و تکامل یک نظام تمامیت‌خواه و اصلی‌ترین ویژگی‌های چنین نظامی پرداخته است، که امروزه می‌توان «مزرعۀ حیوانات» را یک کتاب درسی سیاسی در زمینۀ توتالیتاریسم قلمداد کرد.

در «مزرعۀ حیوانات» انقلابی از جانب حیوانات مزرعه علیه صاحب مزرعه اتفاق می‌افتد. الهام‌بخش این انقلاب خوابی است که میجر پیر، خوکی سالخورده، دیده است و آن را برای حیوانات تعریف می‌کند. میجر رویای انقلاب را در سر حیوانات می‌کارد و سرود انقلاب را نیز به آنان می‌آموزد و خود می‌میرد. انقلاب سرانجام رخ می‌دهد و به موجب آن حیوانات از یوغ بردگی آزاد می‌شوند. هدایت انقلاب را خوک‌ها و به ویژه دو خوک به نامهای ناپلئون و اسنوبال به عهده دارند. این دو فرماندهان حکومت انقلابی می‌شوند، اما بین خودشان اختلاف می‌افتد. ناپلئون، که مستبد و جاه‌طلب و فاسد است، اسنوبال را، که ترقی‌خواه و روشنفکر است، از میدان به‌در می‌کند. اصول هفت‌گانۀ انقلاب که در قالب هفت فرمان تدوین شده به‌تدریج تحریف و دست‌کاری می‌شود. یکی از خوک‌ها از جانب ناپلئون مأمور است که در زمان‌های لازم به جعل تاریخ بپردازد و حافظۀ تاریخی حیوانات را با روایت‌های جعلی از گذشته دستکاری کند و همچنین هفت فرمان را که به دیوار آویخته شده به سود سیاست‌های تازه تغییر دهد. سرود انقلاب نیز عوض می‌شود. رشادت‌های اسنوبال و نیز برنامۀ ترقی‌خواهانۀ او در تاریخ جعلیِ جدید به نام ناپلئون نوشته می‌شود. ناپلئون به‌تدریج یک سیستم ترسناک سرکوب و کشتار به راه می‌اندازد. از عده‌ای اعترافات مشکوک مبنی بر توطئه و تبانی با اسنوبال و دیگر دشمنان انقلاب گرفته می‌شود. حقایق لاپوشانی می‌شود. فساد سراسر سیستم را فرامی‌گیرد و سردمدارانِ مزرعۀ حیوانات به‌تدریج و البته یواشکی و با دوز و کلک از شعارهای اولیه کوتاه می‌آیند. حیوانات عادی دیگر مانند روزهای اول تشکیل مزرعۀ حیوانات در تصمیم‌گیر‌ی‌ها دخیل نیستند. تصمیم‌ها پشت درهای بسته گرفته و به آن‌ها دیکته می‌شود و حیوانات عادی فقط باید فرمان‌ها را اجرا کنند. حالا به جای آدم‌های رانده‌شده از مزرعه این گروهی از حیوانات هستند که از گروهی دیگر از هم‌نوعان خود بهره‌کشی می‌کنند.

اورول در «مزرعۀ حیوانات» چنان با مهارت و طنزی گزنده چکیده‌ای از سیر شکل‌گیری روسیۀ استالینی و نیز هر نظام تمامیت‌خواهی را ارائه داده است که بعید است کسی در هر گوشه از دنیا این کتاب را خوانده باشد و در مواجهه با نظامی تمامیت‌خواه بلافاصله به یاد وقایع این رمان نیفتد. «مزرعۀ حیوانات» از همین رو همچنان یک تمثیل سیاسی کلاسیک است و اثری ماندگار در ادبیات سیاسی جهان است.

چرا کتاب های پر فروش را انتخاب می‌کنیم؟

تحقیقات مختلف نشان می‌دهند، بیشتر افراد برای خرید کتاب به سراغ نویسندگانی می‌روند که آن‌ها را می‌شناسند. این شناخت معمولا با دنبال کردن نویسنده در شبکه‌های اجتماعی، مطالعه کتاب‌های دیگری از وی، خواندن مصاحبه‌های مختلف نویسنده و یا از تایید دوستان و اطرافیان حاصل می‌شود. ما در بنوبوک بستری را فراهم کرده‌ایم تا با بررسی و نقد کتاب‌های مختلف، افرادی که به مطالعه علاقه‌مند هستند به راحتی بتوانند انتخاب خود را انجام داده و بعد از آن اقدام به خرید اینترنتی کتاب بکنند.

فروشگاه کتاب بنوبوک به شما کمک می‌کند تا کتاب‌های مورد علاقه خود را به صورت اینترنتی بخرید و تنها با چند کلیک کتاب مورد علاقه خود را سفارش دهید، بدون اینکه زمانی را برای رفت و آمد در خیابان‌های شلوغ صرف کنید. تیم پشتیبانی ما همواره آماده پاسخگویی به سوالات شماست و تا لحظه رسیدن کتاب بدست شما در کنارتان خواهیم بود.

کتاب خواندن دریچه‌ای از دانش بی‌پایان را به روی شما باز می‌کند، به شما کمک می‌کند تا سریع‌تر بیاموزید، مهارت های خود را گسترش دهید و جهان و مردم آن را بهتر درک کنید. بسیاری معتقد هستند 30 دقیقه مطالعه در روز می‌تواند اتفاقات شگرفی را در زندگی شما رقم بزند.

۰

دیدگاه تان را بنویسید

 

تازه های سایت