نیویورکر: ایران و آمریکا در وضعیت «نه توافق، نه جنگ»؛ تلاش بی وقفه واسطه ها برای امضای توافق

 نشریه «نیویورکر» در گفت‌وگو با صنم وکیل، مدیر برنامه خاورمیانه و شمال آفریقا در چتم‌هاوس، تصویری از وضعیت فعلی ایران و آمریکا ارائه کرده که بیش از هر چیز شبیه یک بن‌بست کنترل‌شده است؛ نه نشانه‌ای از توافق نهایی دیده می‌شود و نه هیچ‌کدام از دو طرف فعلاً خواهان ورود فوری به یک جنگ تمام‌عیارند.

 به گفته وکیل، واشنگتن تصور می‌کند زمان به نفع آمریکاست؛ محاصره دریایی، تحریم‌ها و فشار بر شرکای ایران می‌تواند هزینه‌های تهران را بالا ببرد. اما او تأکید می‌کند که محاسبات تهران صرفاً اقتصادی نیست و در تصمیم‌گیری ایران، مؤلفه‌هایی مثل امنیت، ثبات و بقای ساختار سیاسی وزن بیشتری دارند.

 نتیجه این تفاوت نگاه، وضعیتی است که در آن دو طرف از یک‌سو برای خروج از بحران مذاکره می‌کنند و از سوی دیگر، برای احتمال دور تازه‌ای از درگیری آماده می‌شوند. وکیل می‌گوید نشانه‌ای از مصالحه جدی دیده نمی‌شود، اما هر دو طرف فعلاً می‌کوشند فضای درگیری را مدیریت کنند.

 یکی از موانع اصلی، بی‌اعتمادی عمیق است. از نگاه بخشی از تصمیم‌گیرندگان ایرانی، تجربه خروج آمریکا از برجام و حملاتی که پس از برخی دوره‌های مذاکره رخ داده، باعث شده حتی یک توافق ظاهراً مطلوب هم با تردید دیده شود. در طرف مقابل نیز دولت ترامپ هنوز روشن نکرده که هدف نهایی‌اش از فشار بر ایران دقیقاً چیست و این بحران قرار است چگونه پایان پیدا کند.

در این میان، تنگه هرمز همچنان یکی از مهم‌ترین نقاط فشار است. وکیل می‌گوید افزایش عبور کشتی‌ها به این معنا نیست که توان ایران برای ایجاد اختلال از بین رفته؛ بلکه تهران همچنان می‌تواند در صورت تصمیم سیاسی، روند کشتیرانی را مختل کند.

 همزمان، قطر و عمان تلاش می‌کنند مسیر دیپلماسی را باز نگه دارند و پیشنهادهایی درباره ترتیب اقدامات دو طرف برای بازگشت به مذاکرات رسمی هسته‌ای مطرح شده است.

 نکته دیگر این است که برخی کشتی‌ها، به گفته وکیل، خارج از سازوکارهای رسمی و با ترتیبات جداگانه از تنگه عبور می‌کنند؛ موضوعی که نشان می‌دهد معادله هرمز پیچیده‌تر از روایت رسمی «باز یا بسته بودن» آن است.

 در سطح منطقه‌ای نیز کشورهای عربی خلیج فارس، به‌ویژه عربستان، نگران بازگشت جنگ هستند. وکیل می‌گوید این کشورها تلاش کرده‌اند دولت ترامپ را از حمله دوباره بازدارند و درباره پیامدهای احتمالی حمله به زیرساخت‌های حیاتی ایران هشدار داده‌اندایران و آمریکا فعلاً در وضعیتی میان دیپلماسی و بازدارندگی متقابل گیر کرده‌اند؛ مذاکره ادامه دارد، اما هیچ‌کدام هنوز به نقطه‌ای نرسیده‌اند که بتوان آن را توافق نامید. در عین حال، سایه بازگشت درگیری همچنان روی منطقه سنگینی می‌کند.