نفت ۱۰۷ دلاری؛ زلزله‌ای در آستانه انتخابات آمریکا

صبح نو نوشت: قیمت نفت خام برنت در روز  گذشته از مرز ۱۰۷ دلار در هر بشکه عبور کرد — روندی صعودی که طی یک هفته گذشته از ۹۸ دلار آغاز شده بود. این جهش قیمت در حالی رخ می‌دهد که کاخ سفید طی روزهای اخیر تمام ابزارهای ممکن را برای مهار بحران انرژی به کار گرفته است: از اعلام «آتش‌بس انرژی» بین مسکو و کی‌یف گرفته تا توافق جنجالی واردات دیزل روسی، و از معافیت گازوئیل قرمز تا تهدید تعلیق مالیات فدرال بنزین. اما هیچ‌یک از این اقدامات نتوانسته روند صعودی قیمت‌ها را متوقف کند. با کمتر از یک ماه باقی‌مانده به انتخابات میان‌دوره‌ای ۳ نوامبر، این ناکامی به مهم‌ترین چالش سیاسی دونالد ترامپ تبدیل شده است.

نفت در مسیر صعودی

قیمت نفت برنت روگذشته افزایش ۲.۲۵ درصدی را نسبت به روز قبل خود نشان می‌دهد. همزمان، نفت WTI آمریکا با ۲.۲۸ درصد افزایش به ۹۳.۹۴۰ دلار رسید. برنت برای نخستین بار از ۱۶ سپتامبر از مرز ۱۰۷ دلار فراتر رفته است.

عوامل متعددی در این جهش نقش داشته‌اند. تشدید تنش‌ها بین یمن و عربستان و انفجار در نفتکش‌های متخلف که قصد عبور از مسیر غیرقانونی تنگه هرمز را داشتند، از جمله محرک‌های اصلی این افزایش قیمت بوده‌اند. داده‌های شرکت تحلیل دریایی Kpler نشان می‌دهد که تنها ۷ کشتی در ۶ اکتبر از تنگه هرمز عبور کردند که پایین‌ترین رقم از ۲۳ ژوئیه بوده و در ۷ اکتبر تنها به ۱۰ فروند افزایش یافت. همچنین، حملات به نفتکش‌ها در تنگه هرمز در هفته منتهی به ۵ اکتبر به ۱۲ مورد رسید که بالاترین سطح از زمان آغاز جنگ است. اعلام آتش‌بس انرژی ترامپ در ۱۱ اکتبر باعث شد که بازارها به‌طور موقت امیدوار شوند، اما این امیدواری دیری نپایید: قیمت‌ها در ۱۲ اکتبر دوباره روند صعودی گرفتند و به بالای ۱۰۷ دلار بازگشتند.

آتش‌بس انرژی؛ ادعایی که تکذیب شد

ترامپ اما برای کنترل قیمت انرژی دست به دامن دروغ شد و در شبکه اجتماعی Truth Social اعلام کرد که روسیه و اوکراین بر سر یک «آتش‌بس انرژی» توافق کرده‌اند که «فوراً اجرایی می‌شود». هدف صریح این توافق، توقف حملات اوکراین به پالایشگاه‌های روسیه بود تا روسیه بتواند به توافق عرضه گازوئیل به آمریکا و بازارهای جهانی عمل کند.

واکنش‌ها اما نشان داد که این ادعا بیش از یک مانور رسانه‌ای نبوده است. ولودیمیر زلنسکی، رئیس‌جمهور اوکراین، بلافاصله اعلام کرد که از این توافق بی‌اطلاع بوده است. ایگور آنانسکیخ، معاون رئیس کمیته انرژی دومای دولتی روسیه، با رد صریح این ادعا گفت: «ما هیچ اطلاعی در مورد توافق آتش‌بس انرژی نداریم. این اظهارات می‌تواند با هدف مهار قیمت جهانی نفت باشد. همه ما می‌دانیم که ترامپ اغلب برای جلوگیری از افزایش قیمت نفت، چیزی مانند مداخلات کلامی می‌گوید».

این نخستین بار نبود که ترامپ از چنین توافقی خبر می‌داد. در اواخر سپتامبر نیز او از توافق بر آتش‌بس انرژی خبر داده بود، اما هیچ‌یک از دو طرف آن را تأیید نکردند. به نظر می‌رسد که «آتش‌بس انرژی» به ابزاری تکراری برای ترامپ تبدیل شده تا با آن، هرچند موقتاً، قیمت‌ها را در بازارهای جهانی پایین نگه دارد.

توافق دیزل روسیه؛ هدیه به پوتین؟

ترامپ در ۹ اکتبر اعلام کرد با ولادیمیر پوتین به توافق رسیده که آمریکا نزدیک به پنج میلیون تن دیزل روسی در ماه‌های آینده وارد کند. وزارت خزانه‌داری آمریکا مجوز عمومی صادر کرد که واردات دیزل روسی را تا ۷ آوریل ۲۰۲۷ مجاز می‌کند. این توافق شامل تعلیق موقت تحریم‌های آمریکا بر صادرات دیزل روسیه است.

واکنش‌ها به این توافق شدیداً منفی بود. زلنسکی آن را «هدیه‌ای به پوتین» توصیف کرد. مقام‌های اروپایی و حتی برخی اعضای جمهوری‌خواه کنگره نیز مخالفت خود را با این توافق اعلام کردند. نخست‌وزیر سوئد از توافق واشینگتن و مسکو ابراز تأسف کرد و مقام‌های آلمان بر پایبندی خود به تحریم‌ها تأکید کردند.

معافیت گازوئیل قرمز؛ راه‌حلی که به ضد خود تبدیل شد اما ترامپ چندی پیش طی یک فرمان اجرایی، استفاده از گازوئیل قرمز را در خودروهای بزرگراهی به‌طور موقت مجاز اعلام کرد. گازوئیل قرمز از نظر شیمیایی با گازوئیل معمولی یکسان است، اما برای معافیت از مالیات ایالتی و مالیات فدرال ۲۴.۴ سنتی «رنگ‌آمیزی» شده و صرفاً در مزارع و خارج از جاده استفاده می‌شود. ترامپ این فرمان را در یک گردهمایی انتخاباتی در نبراسکا «تاریخی» خواند. اما کارشناسان و انجمن‌های صنعتی بلافاصله هشدار دادند که این سیاست «ممکن است نتیجه معکوس داشته باشد.» انجمن ملی مالکان توقفگاه‌های کامیون به اعضای خود هشدار داد که «مسئولیت و ریسک مشتری بیش از هر منفعت موقت و نامطمئن است». مایکل نوئل، اقتصاددان متخصص نفت و گاز دانشگاه تگزاس تک، پیش‌بینی کرد که این اقدام «به اندازه یک کاسه لوبیا هم ارزش نخواهد داشت» و گفت: «وقتی یک تعلیق مالیات سوخت در پمپ بنزین دارید، این یکی از ناکارآمدترین روش‌ها برای دادن تخفیف به مصرف‌کنندگان است.»

شکست استراتژی مقصرتراشی

ترامپ در روزهای اخیر تلاش کرده مسئولیت بحران انرژی را از خود سلب کند. او در اظهارنظری جنجالی در فراری رو به جلو سعی کرد ناسامانی بازار انرژی را گردن زلسنکی و حملات اوکراین به پالایشگاه روسیه بیندازد. او  در Truth Social نوشت: «چیزی که قیمت بنزین را بالا می‌برد دیگر تنگه هرمز نیست... بلکه کلمه پالایشگاه است؛ جایی که پالایشگاه‌های روسیه توسط اوکراین منفجر می‌شوند». او سپس مدعی شد که وقتش رسیده اوکراین رئیس جمهور جدید داشته باشد.

اما داده‌ها روایت دیگری دارند. صادرات روزانه از تنگه هرمز از زمان آغاز جنگ ۹۷ درصد سقوط کرده است. تحلیلگران الجزیره تأکید کردند که «آسیب به پالایشگاه‌های روسیه وضعیت را بدتر می‌کند، اما مسئله اصلی همچنان جریان‌های پرنوسان خاورمیانه و دشواری بیشتر در خارج کردن فرآورده‌های نفتی است.»

مایکل پیرس، اقتصاددان ارشد مؤسسه آکسفورد اکونومیکس، تأکید می‌کند که قیمت‌های بالاتر انرژی مسئول بیشترین سهم در افزایش تورم سال جاری بوده و فشار مضاعفی بر بودجه خانوارها وارد کرده است.

سقوط محبوبیت ترامپ

نظرسنجی رویترز/ایپسوس که در اکتبر  منتشر شد، محبوبیت ترامپ را ۳۲ درصد — پایین‌ترین سطح در دوران ریاست‌جمهوری‌اش — گزارش کرد. تنها ۱۷ درصد از پاسخ‌دهندگان عملکرد او در مدیریت هزینه‌های زندگی را تأیید کردند. نظرسنجی AP-NORC نیز محبوبیت ترامپ را ۳۱ درصد و محبوبیت او در زمینه اقتصاد را ۲۶ درصد نشان داد که کاهش ۱۴ واحدی نسبت به مارس ۲۰۲۵ را نشان می‌دهد. روزنامه آلمانی «دی ولت» در تحلیل خود نوشت: «ترامپ وعده داده بود جنگ با ایران را پایان دهد و هزینه‌ها را کاهش دهد. او به هیچ‌کدام عمل نکرد.» بلومبرگ نیز گزارش داد: «اقتصاد آمریکا با چالش‌های زیادی روبرو است — و ترامپ نمی‌تواند بگوید موفق بوده است.»

«فایننشال تایمز» در گزارش 19 مهرماه خود نوشت که محبوبیت ترامپ در سطح ۳۴ درصد متوقف شده و «انتخاب‌کنندگان همچنان ارزیابی بسیار پایینی از مدیریت او بر اقتصاد آمریکا دارند.»

یک نظرسنجی جدید پولیتیکو که هفته گذشته (۱۰ اکتبر) منتشر شد، نشان می‌دهد که اکثر آمریکایی‌ها — به‌ویژه دموکرات‌ها و رأی‌دهندگان مردد — حتی اگر ترامپ جنگ ایران را پایان دهد یا قیمت بنزین را کاهش دهد، نظر خود را تغییر نخواهند داد. در این نظرسنجی که از ۲۰۰۱ بزرگسال آمریکایی نمونه‌گیری شده، تنها ۱۰ درصد از رأی‌دهندگان مردد گفتند که در صورت کاهش ۱ دلاری قیمت بنزین، احتمال بیشتری برای رأی دادن به جمهوری‌خواهان خواهند داشت.

اکونومیست گزارش داده که برتری انتخاباتی دموکرات‌ها با حدود دو هفته تأخیر، همزمان با تغییرات قیمت بنزین افزایش یافته است. نظرسنجی‌ها نشان می‌دهد که نگرانی آمریکایی‌ها درباره هزینه‌های زندگی و انرژی از ۴۳ درصد پیش از جنگ به ۷۴ درصد رسیده است.

ترامپ در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای ۳ نوامبر در موقعیتی قرار گرفته که هیچ راه خروجی از آن متصور نیست. جنگ با ایران — که قرار بود کوتاه باشد — به هشت ماه رسیده، تنگه هرمز همچنان ناامن است، قیمت نفت دوباره در حال صعود به بالای ۱۰۷ دلار است و قیمت بنزین در پمپ‌بنزین‌ها بالای ۴ دلار و دیزل بالای ۶ دلار باقی مانده است.

ترامپ تمام ابزارهای ممکن را امتحان کرده است: آزادسازی ذخایر استراتژیک نفت، معافیت گازوئیل قرمز، توافق جنجالی دیزل با روسیه، تهدید تعلیق مالیات فدرال، اعلام «آتش‌بس انرژی» که تکذیب شد، و مقصرتراشی زلنسکی. اما هیچ‌یک از این اقدامات نتوانسته روند صعودی قیمت‌ها را متوقف کند.«آتش‌بس انرژی» ترامپ شبیه به یک ساعت متوقف‌شده است: عقربه‌ها را می‌توان هر بار به جلو برد، اما زمان واقعی همچنان می‌گذرد و بحران انرژی به قوت خود باقی است. در حالی که کمتر از چهار هفته به انتخابات باقی مانده، به نظر می‌رسد که ترامپ در کنترل بازار انرژی — همانطور که خودش گفته بود «آتش‌بس انرژی فوراً اجرایی می‌شود» — به بن‌بست رسیده است. رأی‌دهندگان آمریکایی در روز ۳ نوامبر قضاوت خود را خواهند کرد.