شکست رؤیای آمریکا برای خاورمیانه جدید/ دو سناریو برای پایان جنگ

نشریه آمریکایی فارن‌پالیسی با اشاره به ناکامی مداخلات نظامی واشنگتن در منطقه، تأکید کرد جنگ علیه ایران نیز برخلاف ادعاهای ترامپ، نه‌ تنها خاورمیانه جدیدی رقم نزده، بلکه هزینه‌های سنگینی بر آمریکا تحمیل کرده و حتی راهبرد این کشور در آسیا را تحت تأثیر قرار داده است.

خبرگزاری فارس: نشریه فارن‌پالیسی در گزارشی با اشاره به تکرار ادعاهای آمریکا درباره شکل‌گیری خاورمیانه‌ای جدید پس از هر جنگ و بحران منطقه‌ای، نوشت: حمله سال ۲۰۰۳ آمریکا به عراق قرار بود راه را برای ایجاد خاورمیانه‌ای جدید و دموکراتیک هموار کند. جنگ لبنان در سال ۲۰۰۶ نیز به تعبیر کاندولیزا رایس، وزیر خارجه وقت آمریکا، «دردهای زایمان» خاورمیانه جدید بود. بهار عربی در سال ۲۰۰۹ نویدبخش طلوع چنین نظمی تلقی شد و در سال ۲۰۲۳ نیز گفته می‌شد حمله حماس به اسرائیل، منطقه را به سوی خاورمیانه‌ای جدید سوق خواهد داد.

این رسانه آمریکایی با این مقدمه ادامه داد، اکنون نیز ادعا می‌شود حملات آمریکا به ایران و درگیری بر سر تنگه هرمز، در حال رقم زدن خاورمیانه جدید دیگری است. دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، در همین زمینه گفته است که خاورمیانه متحول خواهد شد و آینده این منطقه هرگز تا این اندازه روشن نبوده است. نشریه فارن‌افرز نیز با انتشار مقاله‌ای تحت عنوان «ضرورت ایران: آمریکا و اسرائیل چگونه می‌توانند خاورمیانه جدیدی را شکل دهند»، به این موضوع پرداخته است.

با این حال، فارن‌پالیسی معتقد است رویدادهای خونین و آشفته‌ای مانند جنگ علیه ایران، بار دیگر خیال‌پردازی درباره دگرگونی‌های فراگیر را برانگیخته‌اند، در حالی که واقعیت همواره با این تصورات فاصله داشته است.

در این گزارش با اشاره به سخنی از سم ریبورن، رئیس پیشین مجلس نمایندگان آمریکا، آمده است: «هر الاغی می‌تواند با لگد یک انبار را خراب کند، اما ساختن آن به یک نجار نیاز دارد.»

نویسنده تأکید می‌کند تحقق تغییرات اساسی و مثبت در منطقه، آن‌گونه که آمریکا تصور می‌کند، مستلزم برخورداری واقعی از برتری قدرت نظامی و توانایی تبدیل این قدرت به ترتیبات سیاسی پایدار است؛ اما ایالات متحده همواره خود را برخوردار از هر دو ویژگی تصور کرده، در حالی که در واقعیت هیچ‌یک را در اختیار نداشته است.

به نوشته فارن‌پالیسی، استفاده از زور در آن سوی جهان مستلزم آن است که رهبران سیاسی نشان دهند اهداف جنگی با هزینه‌ها و خطرات آن تناسب دارد. به همین دلیل، اهداف جنگ‌ها معمولاً با عباراتی اغراق‌آمیز و بلندپروازانه مطرح می‌شوند؛ اهدافی که در نهایت مشخص می‌شود ارتباط چندانی با واقعیت‌های روزمره ندارند.

این نشریه همچنین یادآور می‌شود که طرف‌های مقابل آمریکا نیز بازیگران منفعل و فاقد اراده نیستند که واشنگتن بتواند قدرت خود را بر آن‌ها تحمیل کند یا خیال‌پردازی‌هایش را در منطقه به اجرا بگذارد. از قضا، ضعف و چندپارگی کشورهای منطقه، تحمیل اراده یک قدرت خارجی بر آن‌ها را دشوارتر می‌کند، نه آسان‌تر.

خاورمیانه پس از جنگ؛ تغییر چندانی در کار نیست

این رسانه آمریکایی با اشاره به ناتوانی واشنگتن در ایجاد تغییر در وضعیت منطقه غرب آسیا با توسل به زور نوشت که پس از پایان احتمالی جنگ، ایران همچنان صادرکننده نفت خواهد بود که روسیه و چین همچنان دو دوست قدرتمند این کشور باقی خواهند ماند و تهران همچنان روابط مستحکم با عراق را حفظ خواهد کرد. به بیان دیگر، وضعیت ایران تفاوت چندانی با شرایط پیش از جنگ نخواهد داشت.

بر اساس این گزارش، عراق نیز تقریباً همان وضعیتی را خواهد داشت که اکنون دارد.

نشریه فارن پالیسی توضیح داد که پس از پایان جنگ آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه ایران، تغییری در وضعیت سوریه و لبنان نیز به وجود نخواهد آمد و اوضاع همچون قبل از جنگ با ایران خواهد بود. 

به نوشته این گزارش، مصر نیز که اقتصادش دو سال پیش، در پی حملات انصارالله به کشتی‌ها در دریای سرخ، آسیب شدیدی دید، همچنان همان کشور اقتدارگرایی خواهد بود که پیش از جنگ بود.

این نشریه در ادامه به وضعیت کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس پرداخته و می‌نویسد تمام این کشورها هدف حملات موشکی و پهپادی ایران قرار گرفته‌اند و انتظار می‌رود اقتصاد همه آن‌ها به‌ جز عمان در سال جاری کوچک‌تر شود.

بر اساس پیش‌بینی صندوق بین‌المللی پول، اقتصاد کویت با کاهش ۱۶.۷ درصدی، قطر با کاهش ۱۵.۶ درصدی و بحرین با افت ۱۱.۳ درصدی مواجه خواهد شد. برای امارات و عربستان سعودی نیز کاهش اقتصادی کمتری پیش‌بینی شده است.

به نوشته فارن‌پالیسی، بیشتر کشورهای حاشیه خلیج فارس برای بازسازی و تقویت سامانه‌های پدافند هوایی خود شتاب خواهند کرد؛ چراکه آمریکا نشان داده است در جنگ‌افروزی و مدیریت جنگ‌ها نسبتاً ناکارآمد است، اما همچنان مشتاق فروش تسلیحات، تأمین اطلاعات و همکاری با صنایع دفاعی این کشورهاست.

دو سناریو برای پایان جنگ؛ عقب‌نشینی یا ادامه فرسایش

فارن‌پالیسی در بخشی از گزارش خود به پیامدهای منفی جنگ علیه ایران اشاره می‌کند و در بررسی چگونگی پایان جنگ، دو سناریوی اصلی را مطرح می‌کند.

بر اساس سناریوی نخست، دولت ترامپ با پذیرش امتیازهایی، آتش‌بسی را امضا می‌کند که تردد عادی کشتی‌ها از تنگه هرمز را از سر بگیرد و به نیروی دریایی آمریکا اجازه دهد نیروهای خود را به مناطق دیگر منتقل کند.

در این میان، کنگره‌ای با اکثریت دموکرات می‌تواند چنین تصمیمی را تسریع کند. البته این وضعیت به معنای توقف فوری جنگ نخواهد بود؛ چراکه ترامپ قطعنامه محدودکننده اختیارات جنگی رئیس‌جمهور را وتو خواهد کرد و دموکرات‌ها نیز احتمالاً آرای کافی برای لغو این وتو را در اختیار نخواهند داشت.

به ادعای این رسانه آمریکایی، با این حال، اختلاف بر سر تأمین بودجه جنگ، ادامه آن را دشوارتر خواهد کرد. این وضعیت در عین حال می‌تواند موقعیتی برد-برد برای ترامپ ایجاد کند؛ چراکه او به‌جای آنکه به‌عنوان رئیس‌جمهوری شناخته شود که جنگ آغازشده به دست خودش را باخته است، می‌تواند مسئولیت شکست را به گردن دموکرات‌ها بیندازد.

در چنین شرایطی، کشورهای حاشیه خلیج فارس به راهبرد سنتی و محتاطانه خود، یعنی حفظ روابط با طرف‌های مختلف و پرهیز از وابستگی کامل به یک قدرت، بازخواهند گشت.

به اعتقاد نویسنده این گزارش، این کشورها برای بازگشایی کامل تنگه هرمز، توافق‌های دوجانبه‌ای با ایران منعقد خواهند کرد و در عین حال می‌کوشند تا حد امکان به اطلاعات، فناوری، تسلیحات و تخصص آمریکا دسترسی داشته باشند؛ حتی اگر مقر ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا دیگر در بحرین نباشد.

سناریوی دوم این است که جنگ دست‌کم در آینده نزدیک پایان نیابد.

فارن‌پالیسی می‌نویسد به نظر می‌رسد اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، و پیت هگزث، وزیر جنگ این کشور، طرفدار چنین وضعیتی باشند. 

با این‌حال طبق آن‌چه که در این گزارش نوشته شده است، چنین رویکردی علی‌رغم آن‌که هزینه‌هایی برای ایران دارد اما ایران نیز می‌تواند از آن برای تحمیل هزینه به واشنگتن بهره ببرد.

این گزارش می‌افزاید رئیس‌جمهور آمریکا از زمان انتخابات میان‌دوره‌ای با مواضع خود نشان داده است که تا مشخص شدن نتیجه مذاکرات با ایران، تمایلی به تشدید درگیری ندارد؛ هرچند هم‌زمان تأکید می‌کند که محاصره ادامه خواهد یافت.

بر اساس این گزارش، این وضعیت در عین حال راه را برای حملات احتمالی ایران به کشتی‌رانی باز می‌گذارد؛ حملاتی که ممکن است به تشدید درگیری منجر شود که ترامپ در پی اجتناب از آن است.

جنگ ایران، اولویت‌های نظامی آمریکا در آسیا را تغییر می‌دهد

فارن‌پالیسی در ادامه تأکید می‌کند اگر جنگ طولانی شود، تغییری رخ خواهد داد؛ اما نه آن‌گونه که طرفداران نظریه خاورمیانه جدید انتظار دارند.

به نوشته این نشریه، با ورود ناو هواپیمابر «تئودور روزولت» به منطقه، سه‌چهارم ناوهای هواپیمابر مستقر نیروی دریایی آمریکا به این جنگ اختصاص خواهند یافت. همچنین با ورود این ناو به دریای آندامان، دیگر هیچ ناو هواپیمابری از آمریکا در غرب اقیانوس آرام حضور نخواهد داشت.

نویسنده معتقد است منطقه‌ای که چنین حجم عظیمی از قدرت نظامی آمریکا را به خود اختصاص می‌دهد، در حال تغییر دادن موقعیت این کشور در آسیاست.

در واقع، طبق این گزارش، این خاورمیانه است که راهبرد آمریکا را از نو شکل می‌دهد، نه آمریکا که در حال بازسازی خاورمیانه باشد.

اسرائیل و پیامدهای جنگ برای روابط با آمریکا

فارن‌پالیسی در بخش دیگری از گزارش خود با اشاره به پیامدهای جنگ برای روابط آمریکا و اسرائیل نوشت: تحولات اخیر، از جمله تداوم حملات اسرائیل به غزه و گسترش درگیری‌ها به سوریه و لبنان، به کاهش حمایت افکار عمومی آمریکا از اسرائیل و روابط واشنگتن و تل‌آویو دامن زده است. به نوشته این نشریه، این روند همچنین حمایت سیاسی از روابط دو طرف را محدودتر کرده و آن را به موضوعی مناقشه‌برانگیز در رقابت‌های حزبی آمریکا تبدیل کرده است.

خاورمیانه جدید؛ رؤیایی که بار دیگر شکست خورد

فارن‌پالیسی در جمع‌بندی گزارش خود تأکید می‌کند این جنگ بی‌حاصل و تازه، بار دیگر هم تمایل همیشگی آمریکا به ساختن خاورمیانه‌ای جدید و هم ناتوانی این کشور در تحقق چنین هدفی را آشکار کرده است.

به نوشته این نشریه، انتخابات ریاست‌جمهوری آمریکا در سال‌های ۲۰۱۶ و ۲۰۲۴، تا حدی همه‌پرسی درباره مداخلات نظامی این کشور در منطقه بودند. ترامپ نیز ظاهراً این موضوع را درک کرده و آن را به بخشی از شعارهای انتخاباتی خود تبدیل کرده بود. او در سال ۲۰۲۴ اعلام کرده بود: «من قرار نیست جنگی آغاز کنم؛ قرار است به جنگ‌ها پایان دهم.»

با این حال، خویشتن‌داری هیچ‌گاه قطب‌نمای اصلی رفتار ترامپ نبوده است؛ به‌ویژه تا زمانی که دیگران هزینه جنگ را پرداخت کنند و او بتواند ژست یک جنگ‌سالار را به خود بگیرد.

این وضعیت به نوشته نویسنده، برای دختران دانش‌آموز ایرانی که جان خود را از دست داده‌اند، سربازان آمریکایی و خانواده‌هایی که در داخل آمریکا با تورم ناشی از جنگ دست‌وپنجه نرم می‌کنند، تأسف‌بار بوده است.

فارن‌پالیسی در پایان تأکید می‌کند درباره خاورمیانه جدید، چه رسد به خاورمیانه‌ای بهتر، پرسش اصلی دیگر نباید این باشد که آیا مداخله نظامی وضعیت منطقه را بهبود می‌بخشد یا خیر؛ چراکه پاسخ این پرسش از پیش روشن است. آزمایش واقعی این است که آیا کاهش مداخلات خارجی می‌تواند به بهبود وضعیت منطقه منجر شود؟

احتمالاً دولت بعدی آمریکا این آزمایش را اجرا خواهد کرد؛ دولتی که در برابر افکار عمومی‌ پاسخ‌گو خواهد بود که جنگ با ایران را اشتباه و بازگشتی بی‌دلیل به ماجراجویی نظامی می‌دانند؛ همان ماجراجویی‌هایی که رأی‌دهندگان آمریکایی در سال ۲۰۰۸ با رأی خود آن‌ها را رد کردند.

طبق این گزارش، بدهی‌های عظیم دولت آمریکا و مطالبه عمومی برای اختصاص بودجه بیشتر به بهبود زندگی مردم عادی، فشار زیادی بر بودجه دفاعی این کشور وارد خواهد کرد. کنگره آمریکا نیز، چه به نفع منطقه باشد و چه به ضرر آن، در اولویت‌بندی‌های امنیتی خود ابتدا به امنیت غرب اقیانوس آرام و اروپا توجه خواهد کرد.

نویسنده در پایان با اشاره به پیامدهای مداخلات آمریکا در خاورمیانه می‌نویسد: این منطقه بارها پیامدهای حضور و مداخلات گسترده واشنگتن را تجربه کرده و از آن عبور کرده است؛ بنابراین شاید این بار بتواند با دخالت و حمایت کمتر آمریکا نیز به مسیر خود ادامه دهد.