«دو هفته تا بمب»؛ ونس ادعای ترامپ درباره ایران را تایید نکرد
ادعاهای دولت ترامپ درباره ضرورت اقدام نظامی علیه ایران در حالی مطرح شد که ارزیابیهای رسمی نهادهای اطلاعاتی آمریکا و گزارشهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی، میان نگرانی درباره ظرفیتها و ذخایر هستهای ایران و وجود برنامه فعال ساخت سلاح هستهای تمایز قائل بودند.
معاون رئیسجمهور آمریکا در حالی ادعای دونالد ترامپ درباره نزدیک بودن ایران به دستیابی به سلاح هستهای را تایید نکرده است که ارزیابیهای پیشین نهادهای اطلاعاتی آمریکا و گزارشهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز شواهدی از وجود برنامه فعال و ساختاریافته ایران برای ساخت سلاح هستهای ارائه نکرده بودند؛ موضوعی که بار دیگر فاصله میان ادعاهای واشنگتن برای توجیه حمله نظامی و ارزیابیهای اطلاعاتی و فنی درباره ماهیت برنامه هستهای ایران را برجسته میکند.
به گزارش سیاست خارجی ایرنا، روزنامه گاردین در گزارشی به قلم «رابرت مکی» نوشت که جیدی ونس، معاون رئیسجمهور آمریکا، در نشست خبری کاخ سفید از تایید ادعای دونالد ترامپ مبنی بر نزدیک بودن ایران به دستیابی به سلاح هستهای در فوریه ۲۰۲۶ خودداری کرد؛ ادعایی که ترامپ بارها برای توجیه ضرورت آغاز جنگ علیه ایران مطرح کرده است. بر اساس این گزارش، ترامپ روز جمعه در پاسخ به پرسشی درباره گزارشهای منتشرشده مبنی بر نارضایتی او از اظهارات ونس درباره تاثیر جنگ ایران بر شکست جمهوریخواهان در انتخابات میاندورهای کنگره گفت که از این اظهارات ناراضی نبوده است اما انتظار داشته معاونش در پاسخ به این پرسش که آیا آمریکا بار دیگر وارد چنین جنگی خواهد شد، بر ضرورت این اقدام تأکید کند.
ترامپ گفت: «فکر میکنم اظهارات او خوب بود، جز اینکه اگر از او پرسیده میشد آیا دوباره این کار را انجام میدهد، باید میگفت قطعاً بله؛ زیرا نمیتوانیم اجازه دهیم ایران به سلاح هستهای دست پیدا کند.» گاردین در ادامه با اشاره به تکرار ادعای ترامپ درباره نزدیک بودن ایران به ساخت سلاح هستهای نوشت که شواهد علنی موجود این ادعا را تایید نمیکند و این ادعا با اظهارات پیشین خود ترامپ درباره حملات آمریکا به تاسیسات هستهای ایران در سال ۲۰۲۵ نیز در تناقض است.
ترامپ ماه گذشته در یک گردهمایی انتخاباتی در آلاسکا مدعی شده بود که آمریکا در فوریه ناچار به پیوستن به حملات رژیم صهیونیستی علیه ایران بوده است، زیرا ایران «تنها دو هفته با دستیابی به سلاح هستهای فاصله داشت». این ادعا در حالی مطرح شده است که «تولسی گبرد» مدیر وقت اطلاعات ملی آمریکا، در مارس ۲۰۲۵ و در جریان جلسه استماع کنگره، ارزیابی جامعه اطلاعاتی آمریکا را متفاوت از ادعای ترامپ اعلام کرده بود. گبرد گفته بود نهادهای اطلاعاتی این کشور همچنان ارزیابی میکنند که ایران در حال ساخت سلاح هستهای نیست. او در عین حال تأکید کرده بود که جامعه اطلاعاتی آمریکا تحولات مربوط به برنامه هستهای ایران را بهدقت زیر نظر دارد.
با وجود این ارزیابی، ترامپ سه ماه بعد، در ۲۱ ژوئن ۲۰۲۵، دستور حمله به تأسیسات هستهای ایران در فردو، نطنز و اصفهان را صادر کرد. رئیسجمهور آمریکا شامگاه همان روز مدعی شد که این حملات یک موفقیت نظامی چشمگیر بوده و تاسیسات کلیدی غنیسازی هستهای ایران بهطور کامل نابود شدهاند. هشت ماه پس از آن، در نخستین ساعات ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، آمریکا و رژیم صهیونیستی جنگ گسترده دیگری را علیه ایران آغاز کردند. ترامپ در پیام ویدئویی اعلام آغاز عملیات نظامی، بار دیگر جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای را از اهداف اصلی حمله عنوان کرد و مدعی شد ایران پس از حملات سال ۲۰۲۵ درصدد بازسازی برنامه هستهای خود بوده است.
ارزیابی نهادهای اطلاعاتی و آژانس چه میگفت؟
ادعاهای دولت ترامپ درباره ضرورت اقدام نظامی علیه ایران در حالی مطرح شد که ارزیابیهای رسمی نهادهای اطلاعاتی آمریکا و گزارشهای آژانس بینالمللی انرژی اتمی، میان نگرانی درباره ظرفیتها و ذخایر هستهای ایران و وجود برنامه فعال ساخت سلاح هستهای تمایز قائل بودند. گبرد در مارس ۲۰۲۵، هنگام ارائه ارزیابی سالانه تهدیدهای جهانی به کنگره، اعلام کرد که ارزیابی مشترک ۱۸ نهاد اطلاعاتی آمریکا این است که ایران در حال ساخت سلاح هستهای نیست و رهبر ایران نیز مجوز ازسرگیری برنامه تسلیحاتی تعلیقشده در سال ۲۰۰۳ را صادر نکرده است.
این ارزیابی در شرایطی منتشر شد که ترامپ بارها مدعی شده بود ایران در آستانه دستیابی به سلاح هستهای قرار دارد. در ژوئن همان سال نیز، همزمان با افزایش تنشها میان ایران و رژیم صهیونیستی، رئیسجمهور آمریکا از ضرورت جلوگیری از دستیابی ایران به بمب اتم سخن گفت و در نهایت دستور حمله به تأسیسات هستهای کشورمان را صادر کرد.
آژانس بینالمللی انرژی اتمی نیز در گزارش جامع خود در ۳۱ مه ۲۰۲۵، ضمن اشاره به فعالیتهای هستهای اعلامنشده در سه مکان در ایران در سالهای گذشته و باقی ماندن برخی پرسشهای پادمانی، اعلام کرد که شواهد معتبری از ادامه یک برنامه ساختاریافته و اعلامنشده هستهای از نوع برنامهای که تا اوایل دهه ۲۰۰۰ وجود داشته، در اختیار ندارد. آژانس در همان گزارش، بدون اشاره به اقدام واکنشی ایران، «تولید و انباشت اورانیوم با غنای ۶۰ درصد در ایران را موضوعی نگرانکننده دانست» و بر ضرورت همکاری تهران برای پاسخ به پرسشهای پادمانی و رفع ابهامات تاکید کرد. بنابراین، گزارش آژانس همزمان دو موضوع را مورد توجه قرار میداد: نگرانی درباره ذخایر اورانیوم با غنای بالا و مسائل پادمانی حلنشده و نبود شواهد معتبر از تداوم یک برنامه ساختاریافته اعلامنشده برای تولید سلاح هستهای.
در پی حملات آمریکا به تاسیسات هستهای ایران در ژوئن ۲۰۲۵ نیز، ارزیابی اولیه سازمان اطلاعات دفاعی آمریکا از میزان تأثیر این حملات با ادعای نابودی کامل برنامه هستهای ایران فاصله داشت. خبرگزاری رویترز ۲۴ ژوئن ۲۰۲۵ به نقل از سه منبع آگاه گزارش داد که بر اساس ارزیابی اولیه این نهاد، حملات آمریکا برنامه هستهای ایران را تنها چند ماه به عقب انداخته است. این ارزیابی با اظهارات ترامپ درباره نابودی کامل تأسیسات هستهای ایران همخوانی نداشت.
با آغاز جنگ دوم در ۲۸ فوریه ۲۰۲۶، ترامپ بار دیگر ادعای تلاش ایران برای دستیابی به سلاح هستهای را مبنای توجیه حمله قرار داد. با این حال، رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، دوم مارس همان سال اعلام کرد که این نهاد شواهدی از وجود یک برنامه ساختاریافته برای تولید سلاح هستهای در ایران مشاهده نکرده است. گروسی در اظهارات بعدی خود نیز تأکید کرد که آژانس نمیتواند بر اساس اطلاعات موجود نتیجه بگیرد که ایران در آستانه ساخت بمب هستهای قرار داشته است. او در عین حال، ذخایر اورانیوم غنیشده با غنای ۶۰ درصد و محدودیت دسترسی بازرسان به برخی تأسیسات و مواد هستهای را از موضوعات مهم و نگرانکننده دانست.
خبرگزاری رویترز چهارم مه ۲۰۲۶ نیز به نقل از سه منبع آگاه گزارش داد که ارزیابی نهادهای اطلاعاتی آمریکا درباره مدت زمان مورد نیاز ایران برای ساخت سلاح هستهای، در مقایسه با تابستان سال ۲۰۲۵ تغییری نکرده و همچنان حدود ۹ ماه تا یک سال برآورد میشود. بر اساس این گزارش، ارزیابی اطلاعاتی آمریکا پس از دو ماه جنگ نیز تغییر نکرده بود. حملات نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی در جنگ دوم عمدتا بر اهداف نظامی متعارف متمرکز بود و اگرچه رژیم صهیونیستی برخی مراکز مرتبط با برنامه هستهای ایران را هدف قرار داد، این حملات تغییر محسوسی در برآورد اطلاعاتی آمریکا درباره زمان مورد نیاز ایران برای ساخت سلاح هستهای ایجاد نکرد.
رویترز همچنین گزارش داد که یکی از عوامل اصلی در ارزیابی وضعیت برنامه هستهای ایران، سرنوشت حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم غنیشده با غنای ۶۰ درصد است که آژانس پس از حملات و محدود شدن دسترسیهای نظارتی، امکان راستیآزمایی کامل وضعیت آن را نداشته است.
این گزارشها نشان میدهد که در فاصله دو جنگ، ادعای سیاسی و نظامی واشنگتن درباره ضرورت حمله به ایران بر مبنای جلوگیری از دستیابی قریبالوقوع به سلاح هستهای، با ارزیابیهای رسمی اطلاعاتی و فنی یکسان نبوده است.
ونس: تصمیم درباره جنگ با رئیسجمهور است
گاردین در بخش دیگری از گزارش خود به اظهارات ونس پس از انتخابات میاندورهای ماه جاری آمریکا اشاره کرد که در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس، علت شکست جمهوریخواهان را جنگ علیه ایران دانسته بود. ونس نوشته بود: «دلیل شکست ما، جنگ بود.» او در ادامه افزوده بود: «اگر میخواهید استدلال کنید که این جنگ ارزشش را داشت و از دست دادن اکثریت سنا برای شش سال آینده بهایی بود که ارزش پرداختن داشت، این کار را انجام دهید. استدلال کنید که این هزینه ارزشش را داشت. موافق باشید یا مخالف، دستکم این صداقت است؛ اما همه میدانند چرا شکست خوردیم.»
بر اساس گزارش گاردین، در نشست خبری روز جمعه کاخ سفید، پس از آنکه ترامپ گفت ونس باید بر ضرورت جنگ تاکید میکرد، خبرنگاری از معاون رئیسجمهور آمریکا پرسید که آیا او نیز معتقد است جنگ علیه ایران ارزش هزینههای آن را داشته است. ونس در پاسخ گفت که جایگاه او اقتضا نمیکند درباره تصمیم رئیسجمهور قضاوت مجدد کند اما ادعای ترامپ درباره ضرورت جنگ برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای را صراحتا تایید نکرد.
معاون رئیسجمهور آمریکا در ادامه در ادعاهایی بیپایه و اساس گفت: «آنچه من گفتهام این است که هدف جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای، قطعا اقدامی است که باید انجام دهیم. اگر این کشور سلاح هستهای داشت، از آن بهعنوان اهرم فشار استفاده میکرد یا خدای ناکرده با آن حمله میکرد و هزاران یا صدها هزار انسان بیگناه را میکشت.»
ونس افزود: «فکر میکنم این رئیسجمهور است که تصمیم میگیرد و رئیسجمهور گفته که این کار را دوباره انجام خواهد داد. دیدگاه من این است که هدف و وظیفهام حمایت از رئیسجمهور ایالات متحده است.»
دیدگاه تان را بنویسید