اردوغان «راه‌آهن صلح» اسرائیل را بست/ نگرانی اسرائیل از حذف شدن از نقشه

در حالی که اسرائیل پروژه «راه‌آهن صلح» را برای هاب تجاری شدن کلید زده بود، ترکیه و عربستان با کریدور جدید خود بندر حیفا را دور زدند؛ اقدامی که رسانه‌های اسرائیلی حالا از آن به عنوان «تهدیدی مستقیم» یاد کرده است.

خبرگزاری فارس: در تحولی که نقشه ژئوپلیتیک تجارت در غرب آسیا را دگرگون می‌کند، ترکیه و عربستان سعودی با امضای دو یادداشت تفاهم مهم در حوزه ریلی و لجستیک، گام عملی برای ایجاد کریدوری زمینی برداشته‌اند که مستقیماً با پروژه مورد حمایت رژیم صهیونیستی (IMEC) رقابت می‌کند و مسیر تجارت آسیا به اروپا را از قلمروی اسرائیل عبور نمی‌دهد.

این پروژه که در نشست ریاض در تاریخ ۹ ژوئن ۲۰۲۶ کلید خورد، بر پایه احیای «راه‌آهن حجاز» طراحی شده است؛ خط آهنی تاریخی که در سال ۱۹۰۸ و در دوره سلطان عبدالحمید دوم احداث شد و دمشق را به مدینه منوره متصل می‌کرد. 

عبدالقادر اورال اوغلو، وزیر حمل‌ونقل ترکیه، این توافق‌ها را «آغاز مرحله جدیدی از همکاری» توصیف کرده است که هدف آن ایجاد مسیری پیوسته از خلیج‌فارس به اروپا از طریق سوریه، اردن و ترکیه است.

بر اساس برنامه‌ریزی‌های انجام شده، این مسیر از بنادر عمان آغاز می‌شود، از عربستان عبور می‌کند، از طریق عقبه وارد اردن می‌شود، سپس با عبور از دمشق و حلب به شبکه ریلی ترکیه متصل شده و نهایتاً به اروپای جنوبی می‌رسد.

ابعاد فراتر از اقتصاد: آنکارا در قامت هاب لجستیک منطقه

برای ترکیه، این پروژه ابعادی فراتر از صرفه‌جویی اقتصادی دارد و مستقیماً به اهداف ژئوپلیتیک این کشور گره خورده است. آنکارا در تلاش است تا موقعیت خود را به عنوان یک مرکز لجستیک راهبردی که سه قاره آسیا، اروپا و خاورمیانه را به هم متصل می‌کند، تثبیت کند.

در سطح اقتصادی، این کریدور می‌تواند مبادلات تجاری ترکیه با کشورهای عربی را که در سال ۲۰۲۴ به حدود ۲۷.۷ میلیارد دلار رسیده است، به طور چشمگیری افزایش دهد. 

کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند با بهبود زیرساخت‌های حمل‌ونقل، این رقم رشد قابل توجهی پیدا کند. همچنین این پروژه می‌تواند هزینه‌های حمل‌ونقل را کاهش داده و سرعت جابه‌جایی کالا را افزایش دهد؛ موضوعی که با توجه به این واقعیت تلخ اقتصادی که هزینه تجارت در منطقه عربی به حدود ۱۴۸ درصد ارزش کالاها می‌رسد، از اهمیت مضاعفی برخوردار است.

«راه‌آهن صلح» اسرائیل؛ پروژه‌ای که به ایستگاه پایانی رسید

اما یدیعوت آحارونوت در گزارشی از نگرانی تل‌آویو نسبت به پروژه ترکیه خبر داده است.

برای درک نگرانی شدید اسرائیل از این کریدور ترکی-سعودی، باید به سراغ پروژه‌ای رفت که صهیونیست‌ها آن را «راه‌آهن صلح» می‌نامیدند.

این پروژه که یکی از ارکان اصلی کریدور آیمک بود، توسط نتانیاهو و وزیر حمل‌ونقل سابق اسرائیل، یسرائیل کاتز، طراحی شده بود. ایده اصلی این بود که بندر حیفا را از طریق اردن و عربستان به بنادر امارات متحده عربی متصل کنند تا اسرائیل به «دروازه خشکی» بین آسیا و اروپا تبدیل شود.

طرفداران اسرائیلی این پروژه معتقد بودند که راه‌آهن صلح می‌تواند اقتصاد منطقه را متحول کند و اسرائیل را به عنوان «قطب مرکزی» خاورمیانه جدید تثبیت نماید. این طرح حتی توسط جو بایدن، رئیس‌جمهور سابق آمریکا، تأیید شده بود و بخشی از توافقات ابراهیم به شمار می‌رفت.

اما این رویا برای صهیونیست‌ها به کابوس تبدیل شد. اولاً، جنگ غزه عملاً فضای سیاسی-امنیتی لازم برای پیشبرد چنین همکاری‌های علنی با کشورهای عربی را از بین برد. ثانیاً و مهم‌تر آنکه، اختلافات داخلی در رژیم صهیونیستی خود عامل توقف این پروژه بود. 

بر اساس گزارش‌های منتشر شده، «مری رگو»، وزیر حمل‌ونقل اسرائیل، به دلیل رقابت‌های درون‌حزبی در لیکود و مخالفت شهردار شهر «عفولا» با عبور خط آهن از نزدیکی این شهر، عملاً پروژه «راه‌آهن صلح» را در سپتامبر ۲۰۲۴ به حالت تعلیق درآورد.

یک تحلیل‌گر ارشد اسرائیلی در روزنامه جروزالم پست این اقدام را «قربانی کردن یک پروژه میلیارد دلاری به پای سیاست‌های پوپولیستی و باریک‌نظرانه» توصیف کرده و هشدار داده است که این تعلل باعث شده تا فرانسوی‌ها و ترک‌ها پیش قدم شده و مسیر جایگزین از طریق سوریه را فعال کرد.

نگرانی اسرائیل از حذف شدن از نقشه

اکنون با امضای توافق‌نامه ریلی میان ریاض و آنکارا، نگرانی اسرائیل به واقعیت تبدیل شده است. رسانه‌های اسرائیلی با صراحت اذعان می‌کنند که «کریدور تجاری ترکی-سعودی، جایگزینی برای کریدور آیمک است که تل‌آویو از آن حمایت می‌کند». 

مهم‌ترین عامل نگرانی برای صهیونیست‌ها این است که پروژه جدید نیازی به عبور از اسرائیل یا استفاده از بندر حیفا ندارد و می‌تواند از طریق خاک سوریه و اردن، خلیج‌فارس را به اروپا متصل کند. این به معنای حذف کامل رژیم صهیونیستی از معادلات ترانزیت منطقه‌ای و نقشه راه‌های تجاری جدید است.

علاوه بر این، تحولات سیاسی در سوریه نیز به نفع ترکیه تمام شده است. دولت جدید سوریه به ریاست احمد الشرع که حامی آنکاراست، اعلام کرده که قصد دارد خاک سوریه را به یک «مرکز لجستیک و انرژی» تبدیل کند که کشورهای حاشیه خلیج را به ترکیه و دریای مدیترانه متصل می‌کند.

پروژه «چهار دریا» (خلیج‌فارس، مدیترانه، خزر و سیاه) که توسط دمشق دنبال می‌شود، در راستای همین هدف تعریف شده است. وزیر حمل‌ونقل ترکیه نیز تأیید کرده است که قطعات ریلی نزدیک مرز سوریه که نزدیک به ۱۵ سال غیرفعال بوده، در حال بازسازی است.

صهیونیست‌ها با اذعان به عقب‌ماندگی خود در این رقابت، تحلیل‌های خود را با لحنی توأم با «ترس راهبردی» از «احیای میراث عثمانی» منتشر می‌کنند. 

آنکارا با هوشیاری کامل از خطرناک بودن همسایگی با اسرائیل و طرح‌های توسعه‌طلبانه آن، در حال طراحی واقعیتی بر روی زمین است که در آن هیچ جایگاهی برای بندر حیفا و جاه‌طلبی‌های نتانیاهو وجود ندارد.

بنابراین، کریدور جدید ترکی-سعودی را باید یک «ضربه کاری» به آرزوهای هژمونیک اسرائیل در عرصه ترانزیت منطقه‌ای تلقی کرد. هر پروژه‌ای که منجر به حذف اسرائیل از معادلات حیاتی اقتصادی و تجاری منطقه شود، اگرچه ممکن است به صورت مقطعی توسط رقبای منطقه‌ای هدایت شود، اما در نهایت به سود جبهه مقاومت و تضعیف اهرم‌های فشار رژیم صهیونیستی تمام خواهد شد. 

اکنون نوبت اسرائیل است که نگران کریدورها باشد؛ کریدورهایی که از زیر پای آن خارج می‌شوند.