مثلث دولت، شهرداري و شهروندان
وحيد نوروزي-مشاور معاونت حملونقل و ترافيك تهران
هفته هواي پاك و در رأس آن روز هواي پاك بهترين بهانه براي پرداختن به موضوع آلودگي هواست. در حقيقت ميتوان گفت يكي از آلايندهترين ماههاي سال احتمالا و تعمدا بهعنوان هواي پاك انتخاب شده است تا مسئولان و شهروندان بهتر واقعيتهاي موجود را لمس كنند. در اين يادداشت كوتاه در سه بخش، نقش و وظايف شهروندان، شهرداريها و سيستم حاكميتي را در كاهش آلودگي هوا و بهبود كيفيت هواي تنفسي ذكر كرده و در نهايت پيشنهادات مشخص خود را درج خواهم كرد. قش شهروندان در كاهش آلودگي هوا 1 - استفاده بيشتر از سيستم حملونقل عمومي 2 - مديريت مطلوب در استفاده از خودرو شخصي3 - نگهداري صحيح خودرو بالاخص از نظر فني و رعايت سرويسهاي ادواري 4 - عدم اعمال سليقههاي شخصي در شرايط استاندارد خودرو مثل برداشتن مبدلهاي كاتاليستي5 - ايجاد زمينه مناسب براي همپيمايي6 - رعايت اصول صحيح رانندگي، سرعت مطمئنه و رعايت مقررات ترافيكي7 - عدم استفاده خارج از ظرفيت خودرو8 - رعايت شرايط مناسب سوختگيري 9 - كاهش سفرهاي زائد درونشهري در راستاي شهر الكترونيك و شهروند الكترونيكي اگر خيلي تلاش كنيم شايد بيش از دو يا سه نقش ديگر نتوانيم به وظايف شهروندان اضافه كنيم. حال بهطور مشخص و با در نظر گرفتن قوانين و مصوبات موجود به نقش شهرداريها اشاره ميكنم. نقش شهرداريهاي كلانشهرها در كاهش آلودگي هوا 1 - مديريت ترافيك، بهعنوان مثال 40 اقدام در قالب هرم مديريت ترافيك براي شهروندان طراحي شده است كه صرفا 16 اقدام در حيطه وظايف شهرداري تهران است يعني 60درصد اقدامات خارج از حيطه اختيارات و وظايف شهرداري است. عمده نقش شهرداري در مديريت ترافيك را ميتوان در كنترل هوشمند، مديريت پارك حاشيهاي، زيرساختهاي عبور و مرور، آموزش و ارتقاي فرهنگ ترافيك، ساماندهي حملونقل بار و مسافر، توسعه خدمات الكترونيك در شهر و احداث پاركينگهاي عمومي بهطور خاص خلاصه كرد. احتمالا حداكثر چند اقدام مشخص را هم ميتوان به اين وظايف اضافه كرد. 2 - حملونقل عمومي شامل شبكههاي اتوبوسراني، مترو، مينيبوسراني و تاكسي كه طبق قوانين موجود بخش مهمي از هزينههاي آن برعهده دولت است.3 - معاينه فني خودروهاي سبك، سنگين و موتورسيكلتها4 - پايش مستمر آلودگي هوا و صوت نقش دولت در كاهش آلودگي هوا 1 - توليد خودرو استاندارد2 - توليد و عرضه سوخت استاندارد3 - ايفاي نقش صحيح در حمايت از سامانههاي حملونقل عمومي براساس نص صريح قوانين مصوب مجلس شوراي اسلامي4 - تبديل دولت بسيار بوروكراتيك به دولت الكترونيك5 - از رده خارج كردن خودروهاي فرسوده طبق قوانين و مصوبات موجود6 - ايجاد توازن ميان توليد خودرو نو و خروج خودرو فرسوده7 - الزام صنايع خودروسازي به ايفاي نقش تعهد اجتماعي درخصوص خودروهاي در حال تردد 8 - پايش مستمر آلايندههاي هواي آزاد تنفسي (مديريتي و بهداشتي)9 - كنترل سختگيرانه انتشار آلايندهها در بخش صنعت10 - ايجاد سازوكارهاي مناسب قانوني درخصوص خودروهاي درحال تردد عوامل موفقيت كشورهاي موفق در مبارزه با آلودگي هوا، ضمن رشد اقتصادي 1 - نيل به يك اتفاقنظر ملي مبني بر اينكه خسارت آلودگي هوا بر سلامتي انسانها بايد متوقف شود، از طريق: - فشار افكار عمومي و وسايل ارتباط جمعي و افزايش آگاهي نسبت به مساله آلودگي - توجه به آلودگي بهعنوان اينكه يك موضوع اجتماعي مهم است و اتفاقنظر در مورد ريشهكني آن بهمنظور حفظ بهداشت عمومي- پاسخ سريع قانونگذاران و دستگاههاي اداري و اجرايي2 - تمايز بين عوامل آلودهكننده و كساني كه در معرض آلودگي هستند3 - كوششهاي مستمر توسط مقامات محلي بدون اينكه منتظر دولت مركزي شوند4 - استقرار يك سيستم در سطح ملي از طريق: - قانون كنترل آلودگي هوا كه نقش مقامات محلي و دولت را مشخص كند- اجراي سيستم پايش آلودگي هوا و اعمال شديد مقررات توسط دولت- دادن مسئوليت حفظ محيطزيست به صنايع- سياست ملي انرژي در توليد سوخت با كيفيت بالا 5 - برقراري اصل «آلودهكننده بهاي آن را بپردازد» بهعنوان يك سيستم بهمنظور تامين منابع مالي كنترل آلودگي و نيز تامين هزينه حفظ سلامت مردم6 - پاسخگويي صنايع بهعنوان «مسئوليت اجتماعي» و سرمايهگذاري در فناوريهاي كنترل و حمايت دولت از نظر تامين منابع مالي و سياستهاي مالياتي 7 - آموزش افراد بهمنظور حمايت از پيشرفت و توسعه فناوري و استفاده از آنها در كنترل آلودگي هوا پيشنهادات مشخص قابل دسترس: 1 - كميته ملي با مسئولان محيطزيست بايد تناقضهاي زياد ميان مصوبات مجلس، دولت، تبصره 13 و ستاد مديريت مصرف سوخت در آلودگي هوا را مشخص و در يك برنامه زمانبندي مشخص اين تناقضها به نحوي رفع شوند. مثلا طبق مصوبه ستاد مديريت مصرف سوخت در سال 87 مقرر بود از 1/ 8/ 88 حدود 20درصد جايگاههاي سوخت كشور، سوخت يورو4 تحويل نمايند! در حالي كه الان استاندارد ملي يورو2 است يا مثلا طبق مصوبه ماده 138 قانون اساسي (ستاد مديريت مصرف سوخت)، مقرر شد به ازاي هر خودرو نو يك خودرو فرسوده (حداقل) از رده خارج شود كه هيچگاه اين كار انجام نشد. 2 - برنامه جامع پنجساله با شرايط زير در زمانبندي حداكثر يكماهه تهيه شود: - قابل اندازهگيري باشد - وظايف كاملا تفكيك شده و مشخص باشد- زمانبندي دقيق باشد- محل تامين اعتبارات مشخص باشد- دستگاه نظارتي و تمهيدات لازم جهت كنترل انجام يا عدم انجام وظايف تدارك ديده شود.3 - چند اقدام ويژه با بازه اجرايي حداكثر ششماهه مورد پيشنهاد است: - كنترل بخارات بنزين در پمپبنزينها، چرا كه سرطانزا بودن آلاينده بنزن كاملا محرز است. (اجراي طرحي موسوم به طرح كهاب كه به اين منظور تهيه و تدوين شده، سرعت بخشيده شود.) - محدوديت تردد خودروها با استانداردهاي پايينتر از يورو2 بهدليل شرايط بسيار خاص تهران در اين شهر اعمال شود.