نفسهای بريده پايتخت و مترو!
محمدرضا نوریان
پايتخت بريده بريده نفس ميکشد، اين را بهراحتي ميتوان در چهره خاکستري شهر ديد. سالهاست که تهران را با ترافيک و آلودگي هوايش ميشناسند و در اين سالها چه هماهنگ و همراه شدهاند اين قافيه و مصرع آزاردهنده و البته کشنده! سالانه بيش از 54 هزار تهراني جان خود را تحتتاثير آلودگي هوا از دست ميدهند و اين يعني فاجعهاي بزرگ چراکه با مقايسه اين آمار با ميزان شهداي ايران در جنگ تحميلي در مييابيم، آلودگي هوا سختتر و بيرحمانهتر از دشمن بر ما تاخته است، غافل از آنکه عرصه را آنقدر بر اين قاتل آسان گرفتهايم که گويي اصلا موضوعي بهنام آلودگي هوا وجود ندارد يا اگر هم هست چيزي شبيه سرماخوردگي و سردرد است. ترافيک سرچشمه آلودگي هواست و براساس آمار رسمي اعلام شده توسط دستگاههاي مسئول، 80 درصد دود و آلودگي هوا را خودروهاي سطح شهر به خورد تهرانيها ميدهند . جالب است بدانيم بهرغم همه نوسازيهاي انجام شده و از رده خارج کردن خودروهاي فرسوده هنوز هم هزاران خودرو با عمر بيش از 20 سال، خيابانهاي پايتخت را در اشغال خود دارند. ترافيک و آلودگي هوا، زخمهاي کهنه پايتخت که هر روز هم عميقتر ميشوند نسخه شفابخش واحدي دارند «حملونقل عمومي» و اين نسخه شفابخش يعني مترو و اتوبوسراني هم در طول سالهاي اخير بهرغم همه رکوردشکنيها همچنان از ترافيک و آلودگي هوا عقبتر است. در حال حاضر روزانه بهطور متوسط حدود 15 ميليون سفر شهري در تهران انجام ميشود که سهم شبکه حملونقل عمومي (مترو، اتوبوسراني، تاکسيراني و...) در بهترين حالت تنها اندکي بيش از نصف است ضمن آنکه روزانه بيش از 400 خودرو وارد خيابانهاي پايتخت ميشوند و اين در حالي است که مسابقه گسترش شبکه بزرگراهي و تقاضا براي خودروي شخصي همراه بهنفع خودروها در جريان بوده و هست. در اين بين با توجه به زيرزميني بودن و انرژي پاک موردنياز، بيشک ميتوان مترو را بهعنوان پاکترين وسيله حملونقل عمومي شناخت. امسال متروي پايتخت توانسته بيتناسب با بودجه قطرهچکانياش طول خطوط خود را به 114 کيلومتر برساند و اين يعني زيرزميني کردن حدود دو ميليون سفر شهري با مترو. با اين همه فقر اعتبارات مترو آنچنان قافيه را بر مديران، مسئولان و مسافران مترو تنگ کرده که اين 114 کيلومتر رکورد توسعه مترو در کل کشور و تنها قامت ستون فقرات حملونقل عمومي پايتخت را خميدهتر و نقش موثر آن را زير زخمهاي کهنه و عميق تهران پنهان كرده است. چنانچه بهرغم سابقه بيش از 40 ساله طرح احداث متروي تهران، کل خطوط احداث شده به نيمي از ميزان موردنياز نيز نرسيده و اينها همه در شرايطي است که با حمايت دولتها از مديريت شهري در کشورهاي صاحب حملونقل عمومي کارآمد، طول خطوط متروي جهان از مرز هشت هزار کيلومتر نيز فراتر رفته است. بنابراين ميتوان به اين نتيجه قطعي رسيد كه مترو تاثير ويژهاي در كاهش آلودگي هواي پايتخت دارد.