خروج از "انپیتی" آسان نیست
دکتر ابراهیم متقی*
خروج از «پیمان ان پی تی» طی سال های 2003 به بعد توسط برخی از کارشناسان و تصمیم گیران سیاسی- استراتژیک ایران مطرح شد، اما در آن مقطع زمانی، رویکرد برخورد ایران با نهادهای بین المللی ماهیت همکاری جویانهتری داشت. فعالیت در چارچوب نهادهای بین المللی زمینه ارتقای همکاری بیشتر و شرایط را برای تثبیت حقانیت ایران در بحث غنی سازی فراهم می آورد ولی طی سالهای گذشته این روند مورد انتقاد گروههای بدبین قرارگرفته است. تا به حال سیاست رسمی ایران ادامه همکاری با آژانس بوده و البته مقامات سیاسی کشورمان انتظار اعمال چنین محدودیتهایی را از طرف آژانس نداشتند. با این حال گزارش مدیر کل آژانس به شورای حکام و انتقال آن به شورای امنیت نمیتواند معیار و محوری برای تغییر در سیاست های دائمی آژانس تلقی شود. به هر حال، مقامات رسمی و نهادهای حکومتی بر این امر واقفند که نهادهای بین المللی همانند آژانس، سیاست های تبعیض آمیز دارند، الگوی رفتاری ایران در این رابطه این است که در مدار سیاستهای تبعیض آمیز ایفای نقش کند تا رویکرد آژانس و سایر نهادهای بین المللی تضعیف گردد. بدین ترتیب آنچه که این روزها در مجلس و رسانه ها در رابطه با خروج از ان پی تی مطرح شده است، فرآیندی طولانی را در بر میگیرد. از این پس با انتخاب يوكيا آمانو از ژاپن به عنوان مديركل جديد آژانس انرژياتمي - با توجه به نگاه خاص این کشور به موضوعات خلع سلاح هسته ای بعد از جنگ جهانی دوم- نه تنها موضوع بازرسیهای جدیتر از ایران به وجود می آید، بلکه امکان اعمال محدودیتهای بیشتر در چارچوب همکاری آژانس، گروه 1+5 و شواری امنیت وجود دارد. با توجه به اینکه سال 2010 زمان بازنگری اساسنامه آژانس است، در این مقطع زمانی، کشورها میتوانند به گونه ای مسالمت آمیز از آژانس خارج شوند، در چنین فضایی امکان تغییر در سیاست ایران وجود دارد. اما طبیعتا بیان چنین رویکری در کمیسیون امنیت ملی مجلس نمیتواند به عنوان محور سیاستگذاری و استراتژیک ایران محسوب شود. در اینجا این سئوال پیش می آید که آیا در این فرآیند، آژانس حقانیت ایران در رابطه با فعالیتهای هستهای در چارچوب پادمان هستهای را مورد پذیرش قرار میدهد یا نه؟ اگر آژانس چنین حقانیتی را مورد پذیرش قرار ندهد، طبیعتا امکان تجدید نظر در سیاستهای ایران وجود دارد اما نباید از نظر دور داشت که خروج از ان پی تی برای کشورهای عضو مشکل است و هم ممکن است پیامدهای تحریک و تهدید کنندهای برای امنیت ملی آنها به وجود آورد. اما به هر حال سیاست ایران میتواند گزینههای متنوعی را در این ارتباط فرارویش قرار دهد. *رئيس گروه علوم سياسي دانشگاه تهران