فساد، فقر را تشديد ميكند
اين روزها به همان ميزان كه رشد اقتصادي و افزايش سرمايهگذاري در جامعه براي شتاب در توسعه ضروري است قدرت مبارزه و مواجهه با تخلفات و فسادها نيز ضروري و حتمي است.
«فساد، فقر را تشديد ميكند»عنوان سرمقالهي روزنامهي تهران امروز به قلم سيدجواد سيدپور است كه در آن ميخوانيد؛20 سال پيش بود كه رهبر فرزانه انقلاب در مراسم بيعت خانوادههاي شهداي هفتم تير و اعضاي شوراي عالي قضايي با ايشان تاكيد فرمودند كه: «در تمام دنيا، قوه قضائيه ملاك و معيار سلامت جامعه است. اگر قوه قضائيهاي عالم و دقيق و عامل به عدل و انصاف و مقررات اسلامي وجود داشته باشد، به مرور تمام دستگاههاي كشور و جامعه اسلامي اصلاح خواهند شد. ممكن نيست كه كشوري به سلامت كامل اجتماعي برسد، مگر آنكه دستگاه قضايي سالم و بيعيبي بهوجود آيد.» آنچه رهبر معظم انقلاب در آن روزها بر آن تاكيد كردند هنوز و همچنان يكي از ملاكها و معيارهاي اصلي و اساسي در توسعهيافتگي جوامع بهشمار ميآيد. اين روزها به همان ميزان كه رشد اقتصادي و افزايش سرمايهگذاري در جامعه براي شتاب در توسعه ضروري است قدرت مبارزه و مواجهه با تخلفات و فسادها نيز ضروري و حتمي است. جامعه بدون دستگاه قضايي قدرتمند و منزه نميتواند به پويايي و نشاط بيشتر دست يابد. لذا ضروري است كه دستگاه قضايي در امر مبارزه با فساد كه نمونهاي از آن را روز گذشته حضرت آيتالله لاريجاني بيان كردند عزم جدي داشته باشد تا خانه مفسدان ناامن و خانه ملت امن گردد. زيرا فساد اقتصادي نمونه و شاهدي بر ناامني اقتصادي و اجتماعي است و سببساز بروز ناهنجاريهاي عديده خواهد شد. ضمن آنكه براساس مطالعات صورت گرفته فساد اقتصادي نه تنها به روندهاي قانوني و اعتماد اجتماعي آسيب ميرساند بلكه خود يكي از عوامل اصلي بروز نابرابري و شكاف طبقاتي و خارج شدن ميزان عدالت اجتماعي از جاي خود قلمداد ميشود. برمبناي همين مطالعات هر چه نمره يك كشور در شاخص فساد بدتر باشد به احتمال زياد نابرابري درآمدي نيز در آن كشور بيشتر است. بنابراين 0.78 درصد افزايش در نرخ رشد فساد حكايت از كاهش 7.8 درصدي نرخ رشد درآمد ساليانه اقشار فقير دارد. (اقتصاد سياسي فساد، راغفر، 87) در واقع فساد باعث فقيرتر شدن فقرا و تشديد فاصله طبقاتي خواهد شد و از اين نظر مبارزه با آن خود به مثابه يك عامل اقتصادي برفرآيندهاي اجتماعي تاثير مثبت خواهد نهاد. اما از ياد نبايد برد همچنانكه مقوله مبارزه با فساد مهم است كاهش زمينه بروز فساد نيز ضروري است. رشد يا نمو فساد در جوامع زمينههايي دارد كه بايد با نگاه آسيبشناسانه بدان پرداخت و آن را به نفع كسب و كار شايسته و مناسب تغيير داد. ديوانسالاري گسترده و دولتهاي حجيم در اكثر جوامع يكي از اصليترين عوامل بروز فساد بودهاند. زيرا در چنين ساختارهايي گاهي افرادي ميتوانند از قدرت و مسئوليت خود سوءاستفاده كرده و جهت حركت منابع و اعتبارات را تغيير دهند و از اين رهگذر خود نيز طرفي ببندند؛ اتفاقي كه در نمونه جديدي كه رياست قوه قضائيه اعلام كردهاند به خوبي قابل رديابي است. اين مشكل به اين يا آن دولت هم ارتباط ندارد و مسالهاي عام و متعلق به كل سيستمهايي است كه با چنين مكانيسمي فعاليت ميكنند. در واقع اين مكانيسم توليد فساد را تشديد ميكند و ارتباطي صرفا به خوبي يا بدي اين يا آن مدير هم ندارد. بنابراين بهترين كار در چنين شرايطي اصلاح ساختارها و فرآيندهاي انجام كار و بهينهسازي امور با استفاده از تكنولوژيهاي نوين و روشهاي آزمون پس داده است. بازمهندسي اين سيستمها وظيفه و رسالت دولتهاست. كوچكسازي بدنه دولت - مقولهاي كه در برنامه چهارم نيز بر آن تاكيد فراوان شده بود - و شتاب بيشتر در خصوصيسازي كه در قالب اصل 44 قانون اساسي مطرح و اجرا شده حركت در جهت همين مسير تلقي ميشود چرا كه اين هر دو از لوازم اصلاح ساختارها محسوب ميشوند. وقتي ديوانسالاري كاهش يابد انحصار مديريت منابع نيز كاهش مييابد و به تبع آن فساد نيز كه «همزاد» انحصار عنوان ميشود كاهش خواهد يافت. اما فراموش نبايد كرد كه نظارت در اين زمينه تعطيل بردار نيست و هميشه و همواره بايد از آن بهره جست و بخش قابل توجهي از اين نظارت هم برعهده خود دولتهاست. بحثي كه رهبر معظم انقلاب از آن به عنوان «گرفتن گلوگاه فساد » تعبير كردهاند. ايشان در اين زمينه فرمودهاند:«بخشي كه مربوط به قوه مجريه است، گرفتن گلوگاه فساد است. در بخشهاي مالي، پولي، بازرگاني و گمركي، گلوگاه فساد مالي وجود دارد. بيتوجهي به اين مراكز موجب ميشود فساد بهوجود آيد. وقتي دستگاهها نظارت و مراقبت خود را دقيق كنند جلو فساد گرفته خواهد شد. (بيانات در ديدار با دانشجويان دانشگاه شهيد بهشتي 82/2/22) بنابراين ضروري است كه براي مقابله با فساد احكام و لوازم نظارت كه همان قانونگرايي و تن دادن به مر قانون است نصبالعين همه مسئولان قرار گيرد. چه بسا با همين اقدامات بتوان جلوي بسياري از انحرافات را گرفت و به شكوفايي بيشتر جامعه ياري رساند.