دنيای اقتصاد:جمعيت به دنبال چيست؟
«جمعيت به دنبال چيست؟»عنوان سرمقالهي روزنامهي دنياي اقتصاد به قلم مهران دبيرسپهري است كه در ان ميخوانيد؛پس از آنكه رييسجمهور خواستار كاهش جمعيت تهران شد، اين موضوع مورد بحث محافل كارشناسي و رسانههاي عمومي قرار گرفته است. براي تحقق اين ايده، ابتدا بايد ديد، چرا و چگونه تهران تا اين حد، بزرگ شده است. در نگاه اول، دلايلي نظير وجود امكانات تجاري، صنعتي، بيمارستاني، تفريحي، اداري، حملونقلي و امكانات ديگر به چشم ميخورد. اما به نظر ميرسد علتالعللي كه باعث گسترش افقي و عمودي تهران شده و دلايل مذكور در بالا را نيز شامل ميشود چيزي نيست جز وجود اشتغال بالا در اين شهر. بر خلاف برخي ديدگاهها، به نظر ميرسد، گران كردن هزينه زندگي در تهران از طريق افزايش اخذ ماليات و عوارض شهرداري، نه تنها موجب كاهش جمعيت تهران نميشود، بلكه جمعيت را افزايش نيز خواهد داد؛ زيرا افزايش درآمد، منجر به افزايش هزينههاي شهرداري خواهد شد و افزايش هزينه هم به معني ايجاد شغل است. در واقع، دليل مهاجرت به تهران چيزي نيست جز جستوجو براي يافتن كار. به همين دليل، راهكار اصلي كاهش جمعيت را در تهران بايد در كاهش هزينهها از سوي دو نهاد مهم شهرداري و دولت در محدوده اين شهر جستوجو كرد. به هر حال، پول را در هر جايي حتي كوير لميزرع هم كه بريزيد (البته از طريق ايجاد اشتغال) جمعيت را به سوي خود جلب كرده و آنجا را آباد ميكند. بنابراين نميتوان گفت مهاجرت به تهران به دليل پرزرقوبرق بودن اين شهر و ارزان بودن زندگي در آن است. بر اين اساس، حتي اگر يكي از شهرهاي دور افتاده بسيار بسيار ارزان كشور را پر زرق و برق كنيد، افزايشي در جمعيت آن حادث نخواهد شد؛ مگر به ميزاني كه در آنجا شغل ايجاد شود. مثال عيني اين موضوع، عسلويه بوشهر است كه به دليل وجود امكان اشتغال، رونق قابل توجهي پيدا كرده و قيمت اسكان و زندگي نيز در اين شهر نسبت به گذشته بالا رفته است. به عبارت ديگر افزايش هزينه زندگي در عسلويه هيچگونه تاثيري در كاهش جمعيت آن نداشته است. لذا از اين منظر، براي كاهش جمعيت تهران اقدامات ذيل پيشنهاد ميشود: 1 - ممنوعيت احداث ساختمان در بيش از چهار طبقه و ممنوعيت فروش تراكم در شهرداري تهران و به حداقل رساندن هزينههاي شهرداري از طريق كاهش درآمدها. 2 - ممنوعيت ايجاد پروژههاي صنعتي در استان تهران. 3 - اخراج آن دسته از شركتهاي دولتي از تهران كه زمينه كاري آنها در خارج از استان تهران قرار دارد. 4 - استخدام در نهادهاي دولتي در استان تهران تا حد ممكن كاهش يابد. 5 - اهتمام ويژه به استقرار دولتالكترونيك تا حدي كه بتوان در درون منزل، بسياري از نيازهاي معمول را مرتفع نمود. 6 - از آنجا كه دولت، بزرگترين كارفرما در شهر تهران است، فراهم كردن زمينه انتقال پايتخت سياسي به يكي از نقاط مركزي كشور كه احتمال وقوع زلزله ويرانگر در آن نزديك به صفر باشد. در خصوص راهكار ششم، با توجه به پيشرفت شگفتانگيز علوم معماري، شهرسازي و IT، ميتوان يك ساختار شهري كوچك با بازدهي بالا و كمترين هزينه را در يك دوره پنجساله ساخت تا تمام يا بخشي از نهادهاي حكومتي در آن مستقر شوند. بهطوري كه در جنب اين منطقه كوچك سياسي، يك شهر مسكوني نيز براي اسكان كارمندان در نظر گرفته شود. بديهي است كه اين راهكار، تنها براي هدف كاهش جمعيت مطرح شده است؛ در صورتي كه عوامل تاثيرگذار يا تاثيرپذير ديگري در انتقال پايتخت وجود دارد كه بحثي جداگانه را ميطلبد.