گروه های سياسي و ضريب مشارکت اجتماعی
ميرزا بابا مطهري نژاد
هفته گذشته با توقيف يک روزنامه و ارسال پرونده دو حزب منتقد دولت جهت انحلا ل به دادگاه، بر پيچيدگي اوضاع سياسي نسبت به قبل افزوده شد. مشارکت دراداره امور مختلف جامعه يکي از دست آوردهاي ارزشمند حکومت سازي بشر است، به خصوص اگر در فلسفه هاي سياسي حکومت ها و حکومت سازان تدبر و دقت شود حکومت هايي که پشتوانه ديني دارند از جمله در جمهوري اسلا مي ايران اين مشارکت معني و مفهوم خاصي را مي يابد. درارديبهشت سال 1376 چند ماه قبل از شکوه پرمعناي دوم خرداد در عيد غدير آن سال، مقام معظم رهبري در تعريف بالا يي از ولا يت و حکومت جمله اي دارند که مي توان آن را تبييني از نظريه حکومت اسلا مي دانست، اين جمله بستر و گستره اين مشارکت در جمهوري اسلا مي را روشن مي سازد. ايشان فرمودند: «در اسلا م چون افراد جامعه افراد انسان، در حساب سياسي اسلا م به حساب مي آيند، درواقع همه چيز مردمند.» خلا صه کلا م اين که در قرن 19و20 تمام نظريه هاي اجتماعي و سياسي به اين کلا م معطوف است که چگونه مشارکت مردم را در امور مختلف جامعه وسيعتر ، عيني تر و گسترده تر کنيم. روش هائي که اين هدف را محقق سازد و راه رسيدن به آن را تسريع نمايد بسيار مهم است و براي نظام مقدس جمهوري اسلا مي ايران که آزاد انديشاني چون امام(ره) شهيد بهشتي ، شهيد مطهري، شهيد باهنر، شهيد رجايي و... در صبح ظهور همراه داشته و در ظهر حرکت خود از وجود چهره هاي ارزشمند، مردمي و عميقي بهره مند است، اين موضوع بسيار مهم است که چگونه و با چه سرعتي مشارکت مردم را عيني، گسترده و معنادار کنيم. از جمله اين مشارکت ها، مشارکت سياسي است که با قوت مي توان گفت: به ميزاني که اين مشارکت عيني، واقعي و گسترده شود، آسيب پذيري نظام کمتر و چشم طمع بد انديشان به منابع کشور و به نفوذ و هجوم و تهاجم کم و کمتر مي شود. به نظر شما امروز سطح مشارکت سياسي جامعه چگونه است؟ در چه درجه اي است؟ و نسبت به سال هاي قبل و قبل تر از آن چگونه است؟ بازتاب سطح اشتراک سياسي يک جامعه مستلزم تکثر و تنوع نيروهاي اجتماعي آن است. سطح اشتراک سياسي يک جامعه به ميزان حضور اعضاي رسمي يا اعتباري افراد جامعه به نيروهاي اجتماعي از يک فرد و به ميزان رابطه اين نيروها به نهادهاي سياسي جامعه از طرف ديگر وابسته است. مثالي عرض کنم: در يک مدرسه کسي دانش آموز تلقي مي شود که نامش براي يکي از کلاس هاي مدرسه ثبت شده باشد و جائي کلاس تلقي مي شود که معلم يا معلميني در ارتباط با دانش آموزان کلاس قرار گيرند و تشکيلاتي مديريت مدرسه خواهد بود که رابطه ميان مدرسه، آموزش و پرورش و دانش آموزان و معلمين را برقرار کند. بنابراين اگر هزاران فرد درون مدرسه باشند ولي در کلاسي ثبت نام نشده باشند، تلقي دانش آموز از آنان نادرست است. همچنين است اگر ده ها معلم بدون ارتباط با دانش آموزان حضور پيدا کنند و...در اينجا، دانش آموزان و معلمان به مثابه نيروهاي اجتماعي و مدرسه و آموزش و پرورش همانند نهادهاي سياسي هستند و سطح اشتراک را سه عامل تعيين مي کند، اول دانش آموزان و معلمان «گروه هاي اجتماعي»، دوم تشکيلات مدرسه و آموزش و پرورش «نهادهاي سياسي» و سوم رابطه ميان اين دو، اگر گروه هاي اجتماعي نباشند، هر چند نهادهاي سياسي در عالي ترين شکل وجود داشته باشند، مشارکت محقق نخواهد شد و اگر هر دو وجود داشته باشند ولي رابطه تعريف شده و مورد قبول طرفين وجود نداشته باشد، باز هم مشارکت محقق نخواهد شد و بالاخره اگر گروه هاي اجتماعي و نهادهاي سياسي وجود داشته باشند ولي رابطه تعريف شده همه گروه ها را در بر نگيرد، به ميزاني که گروه هايي خارج از اين رابطه واقع مي شوند ضريب مشارکت کاهش مي يابد و برعکس. و به ميزاني که ضريب مشارکت سياسي پايين باشد، آسيب پذيري نظام بالا مي رود. در شرايط کشور و نظام، تامين اشتراک سياسي بيش از آنچه که بايد به نهادهاي دولتي سياسي وابسته است، البته اين امر نه الزام قانوني دارد و نه ضرورت اجتماعي، سياسي، بلکه بايد نهادهاي سياسي غيردولتي تامين کننده و تضمين کننده اين اشتراک شوند و به نيروهاي اجتماعي وابسته شوند. قرار گرفتن همه چيز در يد قدرت نهادهاي سياسي دولتي بدون توجه به نيروهاي اجتماعي و همه فشارها و تحديدها و تهديدها متوجه احزاب و روزنامه هاي منتقد دولت فعلي و آزاد بودن منتقدان و مهاجمان بقيه سرمايه هاي اجتماعي، فرهنگي، سياسي مشارکت را به شدت آسيب مي زند و شايسته نيست.