سرمايه گذاری در بخش نفت و گاز
محمد کاظم انبارلويي
وزير محترم نفت در نمايشگاه پانزدهم نفت و گاز گفت: در بخش نفت و گاز طي برنامه پنجم توسعه200 ميليارد تومان سرمايه گذاري مي کنيم. يکصد سال از کشف نفت در ايران مي گذرد. طي يکصد سال گذشته دولت هاي قبل و پس از انقلاب تنها از عوايد حاصل از استخراج نفت خام و صادرات آن به خارج] نه حتي فروش نفت در داخل[ ارتزاق مي کردند در اين مورد مي شود اضافه کرد که سهم گاز در اين ارتزاق صفر بوده است و هيچ گاه روي ارزش افزوده سرمايه شرکت ملي نفت حسابي باز نشده است. سئوال اين است سرمايه گذاري در بخش نفت و گاز بويژه پس از انقلاب چقدر بوده و ارزش افزوده آن چه تقويمي دارد؟ وزير محترم نفت در نمايشگاه پانزدهم نفت و گاز گفت: در بخش نفت و گاز طي برنامه پنجم توسعه200 ميليارد تومان سرمايه گذاري مي کنيم. يکصد سال از کشف نفت در ايران مي گذرد. طي يکصد سال گذشته دولت هاي قبل و پس از انقلاب تنها از عوايد حاصل از استخراج نفت خام و صادرات آن به خارج] نه حتي فروش نفت در داخل[ ارتزاق مي کردند در اين مورد مي شود اضافه کرد که سهم گاز در اين ارتزاق صفر بوده است و هيچ گاه روي ارزش افزوده سرمايه شرکت ملي نفت حسابي باز نشده است. سئوال اين است سرمايه گذاري در بخش نفت و گاز بويژه پس از انقلاب چقدر بوده و ارزش افزوده آن چه تقويمي دارد؟ اين سوال بر سرمايه شرکت ملي نفت به عنوان يک بنگاه اقتصادي بزرگ ترتب دارد نه بر دارايي هاي آن] مخازن نفت جزء دارايي هاي شرکت ملي نفت است [ طي سال هاي گذشته ارزش افزوده سرمايه شرکت ملي نفت در کدام رديف از رديف هاي درآمدي قسمت سوم بودجه پيش بيني شده است؟ بدين ترتيب همه ساله درصدي از ارزش توليد نفت خام را ] بخوانيد دارايي شرکت[ به عنوان سود يا به عنوان ماليات از شرکت ملي نفت به خزانه واريز کرده ايم در صورتي که ماليات و سود، تعريف خاص خود را دارد و بر عملکرد بنگاه مترتب است نه بردارايي بنگاه! ماليات و سود از اقلام ترازنامه اي نيستند بلکه از اقلام سود و زيان مي باشند. 907 شرکت داخلي در نمايشگاه بين المللي نفت و گاز به طور فعال شرکت کرده اند. اين شرکت ها طي سال هاي پس از انقلاب بويژه سال هاي اخير در حوزه نفت و گاز ميلياردها دلار سرمايه گذاري کرده اند. ردپاي ارزش افزوده سرمايه گذاري اين شرکت ها که عمدتا دولتي مي باشند در بودجه سنواتي منعکس نيست. سود خالص شرکت ملي نفت به عنوان بزرگترين بنگاه اقتصادي کشور مي تواند مصداق عيني ارزش افزوده حاصل از جمع جبري درآمد هزينه شرکت باشد، متاسفانه به خزانه به عنوان درآمد عمومي واريز نمي شود. طي سال هاي84 و85 و86 و87 و88 و89 به منظور تامين منابع لازم براي انجام هزينه هاي سرمايه اي سود خالص شرکت ملي نفت به حساب هاي اندوخته هاي قانوني و افزايش سرمايه دولت در شرکت هاي تابع نفت منظور مي شود ]بخوانيد دپو مي شود[ مفهوم اين مصوبه اين است که ارزش افزوده سرمايه گذاري هاي ميلياردي در نفت هيچ گاه به عنوان درآمد عمومي متعلق به صاحبان سهام (دولت) نبوده بلکه مجددا به داخل شرکت تزريق شده است. اين در حالي است که همه ساله شرکت ملي نفت درصدي از ارزش نفت خام را به عنوان سهم خود از دولت مطالبه مي کند. اگر اين روند ادامه داشته باشد در گذشته که دولت و ملت از چشيدن طعم شيرين ارزش افزوده سرمايه گذاري هاي کلان در حوزه نفت و گاز محروم بوده اند، در آينده هم محروم خواهند ماند و شرکت ملي نفت در چشم انداز20 ساله هيچ افق روشني براي دستيابي به اين مهم به دست نمي دهد. به نظر مي رسد مسئولان نفتي اگر پاسخي به اين پرسش بدهند که ارزش افزوده ميلياردها دلار تخصيص سرمايه گذاري طي اجراي چهار برنامه توسعه تاکنون چقدر بوده و در کدام يک از سرفصل هاي حساب هاي ملي يا حتي تراز مالي شرکت نفت انعکاس دارد، مي توان افق روشني براي آينده تصور کرد. به راستي اگر اين سرمايه گذاري ها در حوزه صنعت و کشاورزي، گردشگري و ساير حوزه ها صورت مي گرفت بازده آن به سرعت در فضاي «کسب و کار» رخ نشان مي داد. به نظر مي رسد يکي از راهکارهاي مبارزه با فقر و ايجاد فضاي رونق و توسعه را بايد در همين رهگذر جستجو کرد.