باز هم شکوه از نابساماني اخلاقی
محمدعلي وکيلي
باز هم شکايت از وضعيت بد حجابي جامعه و نوع پوشش آن فراگير و نگاهها به طرف دستگاههاي انتظامي معطوف شده است. اينکه وضع پوشش عمومي جامعه نامناسب،غير متناسب با شأن يک جامعه اسلامي و حتي در قضاوت عدهاي بدتر از کشورهاي غربي است،جاي بحث ندارد و متدينان حق دارند ناراحت و عصباني باشند و اين حداقل حق آنان است که انتظار اقدام عاجل داشته باشند. اما اين اولين بار نيست که مردم شاهد تنزل و بي تفاوتي عمومي نسبت به پوشش و نوع روابط دختر و پسر هستند و در طول اين ساليان بارهاشاهد اوج گيري شکوهها در اين خصوص و اقدامات مقطعي بوده ايم و بعد از مدتي وضع بدتر از گذشته،ادامه يافته است چاره چيست؟ابهام مسئله در کجاست؟به نظر ميرسد اشکال مهم در حد و حدود جامعه اخلاقي است شاخص جامعه اخلاقي معلوم نيست عجيب اينکه جامعه اخلاقي با مشخصات ديني آن مورد اهتمام دستگاههاي فرهنگي ساز جامعه نيست و کمتر اتفاق افتاده که ما شاهد بحث پيرامون چگونگي چنين جامعهاي باشيم. آناليز رفتار جامعه نشان ميدهد که ما با جامعه اخلاقي، فاصله زياد داريم . در يک جامعه اخلاقي، نيازها طبقه بندي شده ميباشند و سطح بندي اين نيازها به گونه ايست که تا از يک سطح نيازها فراغت حاصل نيايد، نوبت به سطح بعدي نيازها نميرسد. تا وقتي نيازهاي اوليه شامل خوراک،پوشاک،مسکن،غريزه جنسي تامين نباشد نيازهاي بالاتر مثل ايمني،محبت،احساس تعلق قلبي و باطني،احترام،حيثيت اجتماعي،رشد اخلاقي و معنوي پديد نميآيند و يکي از دلايل غير اخلاقي بودن جامعه اينستکه افراد هنوز در تامين نيازهاي اوليه خود گرفتارند و نوبت به نيازهاي متعالي شامل رشد اخلاقي و معنوي نرسيده است. مي دانيم کار اگر "خوب" هم باشد ولي با آزادي صورت نپذيرد باعث رشد معنوي نخواهد بود در نقطه مقابل کار اگر "بد"هم باشد اما اجبار باعث انجامش شود باعث افت معنوي نخواهد شد. پس شرط کار خوب در يک جامعه، آزادي عمل است در جامعه بسياري از کارها که بظاهر مصداق "خوب" هستند انجام ميپذيرد اما چون از روي اراده و آزادي عمل نيست،موجب رشد معنوي نميباشند و بسياري از اعمال و رفتار "بد" جامعه در نتيجه اجبار و نه از روي اختيار صورت ميپذيرد .اجبار محصول قوه قهريه نيست، شرايط اجتماعي،معيشت الزاماتي ايجاد ميکند که نهايتاً يک جوان تحت تاثير اين الزامات، دست به اقداماتي ميزند که مصداق فعل بد ميباشد. بارها از طريق اين قلم يادآور شديم که اگر بناست جامعهاي اخلاقي شود سه دسته نيرو لازم دارد. نيروي باوراننده که اخلاقي شدن جامعه را عهده دار ميباشد. نيرويي که ميبايست با استدلال سعي کند" خوب" را چنان معرفي نمايد که جامعه بپذيرند و" بد "را چنان بشناساند که جامعه باور کند. اگر اين نيرو کار خود را به درستي به انجام رساند بخش عظيم جامعه قانع خواهند شد و اخلاقي زندگي خواهند کرد.مسئوليت اين نيرو برعهده حوزههاي عليه،دانشگاهها ورسانهها بخصوص صدا و سيماست اکثريت عظيمي از مردم اگر به خوبي و با استدلال در جريان خوب و بد قرار گيرند به طور طبيعي کار خوب را انجام ميدهند و از کار بد گريزان خواهند شد. عدهاي هم ممکن است با استدلال حاضر به ترک کار "بد" نشوند و معروفها را جدي نگيرند، آنگاه نوبت به نيروي انگيزاننده ميرسد اين نيرو مسئول نظام پاداش ميباشد به عبارت ديگر در جامعه بايد زمينه اجتماعي براي پاداش وجود داشته باشد که اگر کسي به کارهاي خوب عمل کرد پاداش بگيرد و اگر کاربد انجام داد و حاضر نشد هنجارهاي جامعه را پاس بدارد آنگاه بخشي از پاداشهاي اجتماعي از او دريغ شود و محروميت اجتماعي شامل حالش گردد. اگر برغم انجام وظيفه نيروي انگيزاننده همچنان عدهاي حاضر به تمکين قواعد رفتاري جامعه ديني نبودند، آنگاه نوبت به نيروي وادارنده و بازدارنده ميرسد و جرم و زندان و جريمه ميتواند کارساز بيفتد.اما به دليل اينکه کار دو گروه اول و دوم سخت تر از گروه سوم ميباشد طبق معمول همواره به سراغ راحت ترين راه حل ميرويم و ترتيب نيروهاي ذکر شده براي رفتار سازي از آخر به اول ميشود يعني هرگاه هنجارشکني اوج ميگيرد و آمار بزه اجتماعي بالا ميرود و جامعه در نتيجه بحران رفتاري دچار تلاطم ميگردد همه انگشتها بطرف نيروي سوم يعني نيروي بازدارنده که نيروي انتظامي و قضايي است نشانه ميرود.درحاليکه شرايط کنوني جامعه محصول يک پروسه است که در آن نيروي باوراننده و انگيزاننده کوتاهي داشته اند و نتيجه اين شده است اگر اين دو نيروکار خود را به درستي انجام داده بودند وضع اين نبود و به طور طبيعي نيروي انتظامي نميتواند کار نيروي باوراننده را انجام دهد رفتاري که ميبايست با استدلال تبديل به باورشود با بگير و ببند، تغيير نميکند اکنون که بحث حجاب مسئله روز شده است ميتوان پرسيد که دستگاههاي فرهنگ ساز پيرامون ضرورت،حدود و کارکرد حجاب در جامعه چقدر برنامه اقناعي داشته اند آيا در اين سي و دو سال سي و دو دقيقه برنامه اقناعي از طريق رسانه ملي ارايه شده است؟بنابراين وضعيت بدپوششي جامعه بايد تغيير کند اما راهش بگيرو ببند نيست مجموعه اخلاقيات جامعه ميبايست مورد توجه قرار گيرد و بستر رفتار خوب بايد فراهم آيد.نابساماني اخلاقي به وضعيت پوشش ختم نميشود،کم کاري،دروغ،تهمت،غيبت،حرام خوري،ربا،و...صدها رذيله اخلاقي قابل ذکر است که فهرست بالا بلندي را تشکيل ميدهد و چهره جامعه را غيراخلاقي کرده است و همگان با مقياس نظام اخلاقي ديني وضع موجود را ارزش گذاري نمايند و آنگاه ببينند که در کجا ايستاده ايم.