شایعه زلزله و سلامت روان
افراد، شایعه را به این دلیل تکرار می کنند که بعضی از نیازهای آنان از این طریق، ارضا میشود.
زمانی که افراد زیادی از اقشار جامعه در زندگی فردی و یا حیات جمعی خود، به هر دلیلی از جمله فشارهای روانی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و... همواره به طور جدّی، نگران و مضطرب باشند، انگیزه ساخت و شیوع شایعه بیشتر می شود. افراد، شایعه را به این دلیل تکرار می کنند که بعضی از نیازهای آنان از این طریق، ارضا می شود. شایعه ای که سوء ظن یا تنفّر را به همراه دارد یا شایعه ای که ترس یا امیدواری را بیان و اثبات می کند، قادر به تکرار شدن است و توسط احساسات و هیجان های گوینده شایعه تقویت می شود. بدین ترتیب، می توان گفت که: بین «شایعه» به عنوان پدیده اجتماعی و «اضطراب و عدم امنیت» به عنوان پدیده ای روانی، تعاملی دو سویه وجود دارد؛ بدین معنا که از یک سو، اضطراب از انگیزه های ساخت و رواج شایعه است و از سوی دیگر، شایعه نیز در پیدایی اضطراب، مؤثّر است. در حقیقت، شایعه به گونه ای با ناامنی و اضطراب همراه است، که هر قدر این دو مقوله در میان افراد فزونی یابد، به همان میزان، شایعات هم بیشتر می شوند. حوادث طبيعي و غيرمترقبه اي چون زلزله كه هم به اندازه كافي وحشتناك و هراس آور و فراگير است مي تواند زمينه ای برای ایجاد اضطراب باشد. علت اینکه این موضوع تا به این اندازه زندگی و رفتار مردم را تحت الشعاع خود قرار می دهد، در تبعاتی است که این پدیده با خود به همراه دارد. به عبارتی وقوع حوادث و بلایای طبیعی مثل زلزله علاوه بر اینکه خرابی ها و ویرانی های زیادی بر جای می گذارد، عوارض روانی شدیدی نیز به همراه دارد. در واقع تصور از دست دادن اعضای خانواده و بستگان نزديک، از دست دادن خانه و اموال و دارايی، از دست دادن محل و محيط طبيعی زندگی در اثر وقوع زلزله، انسان را با عدم امنیت مواجه کرده و بدنبال آن امید به زندگی را کمتر می کند. این موضوع از آنجاست که احساس امنیت همیشه از نیازهای اساسی بشریت بوده و بر اساس تئوری هرم نیازهای آبراهام مازلو- که امنیت جانی و روانی را مهمترین نیاز می داند- اگر ارضاء نشود، خودشکوفایی را با مشکل مواجه می کند. شکوفایی شهروندان در گرو داشتن امنیت است و شهروندانی که به هر نوع احساس امنیت نداشته باشند، نگاه بدبینانه ای نسبت به زندگی و پدیده های پیرامون خود پیدا می کنند و جامعه در آن صورت با ایستایی مواجه خواهد شد. به عبارتی نیاز انسان ها به برخورداری از سلامت جسمانی، روانی و اجتماعی، مصونیت در مقابل سوانح طبیعی، داشتن محیط زیستی سالم و....مرتبط است، ولی پخش شایعاتی همچون وقوع زلزله هر چند سال یک بار آن هم از طریق رسانه ها شایعات را به یقین تبدیل کرده و در دراز مدت تبعات روحی و روانی شدیدی بر ذهن شهروندان وارد می کند. بر همین اساس اکثر جامعه شناسان، یک دیدگاه منفی نسبت به پدیده شایعه دارند، چرا که انتشار بیش از حد آن، باعث بیشتر شدن اضطراب و عدم امنیت در جامعه می شود. * غفار پارسا، کارشناس ارشد جامعه شناسی