چرا قدر عافیت و سلامتی خود را به راحتی نوشیدن یک لیوان شیر در روز نمیدانیم؟
تاکنون چند بار برایتان اتفاق افتاده که از شدت درد استخوان و یا درد بدن از انجام کار مهمی که داشته اید صرفنظر کردید و آنرا به روز دیگر موکول نمودید؟ و آیا میدانید ممکن بود اتفاقا در همان روز تعدادی هم برای کارهای شخصی و اجتماعی منتظر شما بودند و نتیجه آنکه، بخشی از فعالیت فردی و اجتماعی وابسته به جنابعالی دچار وقفه شده بود؟ از خودت پرسیدی چرا اونیکه تو روستا و کوه کمر زندگی میکنه و خیلی از امکانات ما شهری ها را هم نداره ولی خیلی سرحال و پر انرژی ازکله صبح تا پاسی از شب شاد و سر حال کار میکنه تازه عمرش هم از صد سال میگذره؟ اصلا بگو چرا همیشه بزرگترها به ما سفارش میکنند" بچه جون" روزی یک لیوان شیر نوش جان کنید تا همیشه سر حال باشی؟ چرا شیر مایه حیات برای طفل تازه به دنیا آمده تا سن 2 سالگی میباشد و هرگز هیچ غذایی را به اندازه شیر دوست ندارد؟ چرا منبع بسیاری از غذاها که می نوشیم و میخوریم از شیر میباشد؟ چرا در میانسالی و پیری همه دکتر ها به پیشنهاد میکنند پدر جان ،مادرجان لااقل روزی یک لیوان شیر میل کنید؟ چرا وقتی استخوان درد داریم از ما سوال میشود روزی چند لیوان شیر میخورید یا میگویند : بابا این واسه این هست که شیر نمی خوری؟ چرا وقتی مسموم غذایی میشویم به ما پیشنهاد میکنند آقا، خانم یک لیوان شیر میل کنید حالتون خوب میشه؟آیا میدونی دندون خرابت فقط به خاطر شیرینی خوردن و مسواک نزدن نیست بلکه مهمتر از همه این که شیر نمیخوری؟ راستی چه جالب چرا اول و آخر عمرمان بیش از همه به شیر نیازمندیم؟ و مهمتر از همه چرا این مایع مهم حیات (شیر) ، حتی روزگاری از آب نیز برایمان مهمتر بوده( دوران شیر خوارگی) اما حالا این گونه آنرا در سنین نوجوانی،جوانی و میانسالی به فراموشی سپردیم؟ و زمانی مجددا بیاد آن میافتیم که استخوانهای ما پوک شده اند و درد های استخوانی ما را از این مطب به آن بیمارستان و کلینیک فیزیوتراپی و درمان پوکی استخوان میکشاند. چرا قدر عافیت و سلامتی خودمان را به راحتی نوشیدن یک لیوان شیر در روز نمیدانیم؟ حالا با هم بخوانیم واقعیت هایی از آمار تاسف بار از مصرف این ماده غذایی مهم تا شاید بخود بیاییم و تصمیم جدی برای سلامتی خود بگیریم کارشناسان درباره کم بودن سرانه مصرف شیر در کشور ایران هشدار دادند . (کارشناسان می گویند، سرانه مصرف شیر در کشور ایران با متوسط استانداردهای جهانی فاصله زیادی دارد. و لازم است تلاش بیشتری در این رابطه صورت گیرد . آنان اعلام کردند سرانه مصرف شیر در ایران کمتر از نصف استاندارد جهانی و یک سوم کشورهای اروپایی است) . خوب متوجه شده اید یعنی چه؟ حا لا تا کی میخواهید پفک ، چیپس، شکلات .... برای بچه ها بخرید در گزارشی دیگر تفاوت مصرف شیر در کشورهای مختلف را با دقت بیشتری مطالعه میکنیم : در حالی که کارشناسان متوسط مصرف سرانه شیر را در جهان۱۹۰ کیلوگرم و برای مردم کشورهای اروپایی به ازای هر نفر در سال ۳۰۰ تا ۴۵۰ کیلوگرم برآورد کرده اند، سرانه مصرف شیر در ایران اکنون سالانه حدود ۹۰ کیلوگرم است. البته مصرف شیر در برخی از استانها به ویژه چهارمحال و بختیاری، آذربایجان غربی و شرقی از متوسط کشور بیشتر است. میزان مصرف هر فرد بالغ از سوی سازمانهای ملی و بینالمللی، روزانه نیم لیتر شیر مایع، ۲۵ تا ۳۵ گرم پنیر و ۲۰۰ گرم ماست توصیه شده است. مصرف سرانه شیر و فرآوردههای آن در کشورهای اروپای غربی ۳۵۰ تا ۵۰۰ کیلوگرم در سال در نوسان است. در کشور فرانسه که متعادلترین برنامه غذایی را در ارتباط با بیماریهای قلبی و مغزی و طول عمر داراست، مصرف سرانه حدود ۴۰۰ کیلوگرم در سال است. در آمریکا به دلیل مصرف بیش از حد گوشت قرمز، میزان مصرف سرانه شیر کمتر از کشورهای اروپای غربی و حدود ۲۸۰ کیلوگرم است و با توجه به عوارض مستقیم آن از جمله افزایش بیماریهای قلبیعروقی، سکته مغزی و افسردگی، با اطلاعرسانی همه جانبه از طریق رسانههای کشور، هماکنون مصرف سرانه آن به بیش از ۳۰۰ کیلو رسیده است. ( مسئولین و مردم هشیار باشند و این پیام را جدی و با جرات بشنوند) :بر اساس برنامه وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی در نظر بود مصرف سرانه شیر تا پایان برنامه چهارم به ۱۶۰ کیلوگرم برسد، با توجه به پیامدهای عدم استفاده از فرآوردههای لبنی در سلامت افراد ، سرانه پایین مصرف شیر و فرآوردههای لبنی در کشور ایران باعث شده در حوزه سلامت هزینه بالایی جهت رفع پوکی استخوان پرداخت شود. و این صرف نظر از درد و عوارض بیماری بر شخص بیمار و خانواده او میباشد . در حالی که پوکی استخوان در دنیا بالای سن۷۵ سال اتفاق میافتد این رقم در کشور ایران به زیر ۵۰ سال رسیده یعنی بیش از ۲۵ سال پایینتر از کل دنیا که این مسئله باعث نگرانی است.. آیا واقعا میدانید که مصرف مداوم ومستمر شیر عامل مهمی در جلوگیری از سکته های قلبی ،مغزی و سرطانهای گوارشی میباشد؟ چرا واقعا دلمان برای خودمان و فرزندانمان نمیسوزد؟ که با حداقل یک لیوان شیر در روز میتوانیم زندگی و سلامتی خود را بیمه مجانی کنیم. حالا باز هم بیشتر بخوانید و بدانید که : متخصصان تاکید می کنند هر فرد بالغ روزانه به ۱۲۰۰ تا ۱۵۰۰ میلی گرم کلسیم نیاز دارد که این نیاز را می توان با مصرف لبنیات برطرف کرد ، از این رو هر فرد باید روزانه دست کم ۲ لیوان شیر ، یا معادل آن ۲۵ گرم پنیر یا ۲۵۰ گرم ماست مصرف کند. از سوی متخصصان تغذیه مصرف شیر و فرآوردههای آن در سنین متعدد به شرح زیر توصیه میشود: کودکان: روزانه ۲ فنجان شیر+ ۲۱ فنجان ماست+ ۱۵ گرم پنیر نوجوانان: روزانه ۲ لیوان شیر + ۱ لیوان ماست+ ۲۵ گرم پنیر زنان آبستن و شیرده و افراد سالمند: روزانه ۳ لیوان شیر+ ۱ لیوان ماست+ ۳۵ گرم پنیر حداقل نیاز هر فرد به شیر و فرآوردههای آن در سال ۱۵۶ کیلوگرم، حد مطلوب ۳۰۰ کیلو و میزان ایدهآل ۴۵۰ کیلوگرم است. شیر و سایر لبنیات مانند ماست، پنیر و دوغ از جمله مواد غذایی هستند که روزانه باید در سبد غذایی هر خانوار وجود داشته باشد ناگفته نماند که از نظر تغذیه ای مصرف یک لیوان شیر معادل مصرف یک لیوان ماست یا دو لیوان دوغ است و طبق تحقیقات انجام شده بهتر است در رژیم های لاغری از ماست استفاده شود شیر و لبنیات حاوی بسیاری از مواد به خصوص مواد معدنی و ویتامین ها می باشد . مواد معدنی موجود در شیر عبارتند از: کلسیم، پتاسیم، منیزیم، فسفر، سدیم و مقدار کمی آهن . کلسیم - از عناصر اصلی محسوب می شود که روزانه به میزان ۸۰۰ میلی گرم برای افراد عادی مورد نیاز است البته این میزان در زنان باردار و شیرده به ۱۲۰۰ میلی گرم و گاهی بیشتر می رسد . کمبودکلسیم در کودکان باعث نرمی استخوان، کندی رشد، خرابی دندان ها و لثه می گردد در بزرگسالان نیز بیماری شایع پوکی استخوان، به دلیل کمبود این ماده ی غذایی به وجود میآید . ویتامین D نقش مهمی در جذب کلسیم دارد . تابش نور خورشید به طور مستقیم بر پوست بدن تا حد زیادی درتولید این ویتامین در بدن موثر است . مصرف دو لیوان شیر در روز می تواند نیاز بدن به کلسیم را در افراد بالغ تامین کند. فسفر - فسفر نیز یکی از مواد ضروری است که در بسیاری از واکنش های شیمیایی بدن و نیز در فعال کردن آنزیم ها، ویتامین ها، رشد و ترمیم بافت ها دارای نقش بسزایی است این ماده به همراه کلسیم در تشکیل استخوان و استحکام آن موثر بوده و در ساخت بافت های عضلانی، مغزو اعصاب دخالت می نماید بهترین مقدار مصرف فسفر طوری است که نسبت کلسیم به فسفر برابر یک باشد، یعنی فسفر به اندازه ی کلسیم برای بدن مورد نیاز است . کمبود این ماده در بدن عوارضی شبیه کمبود کلسیم به وجود میآورد و مصرف روزانه دو لیوان شیر می تواند نیاز به این ماده ی غذایی را برطرف نماید. سدیم و پتاسیم - سدیم مهم ترین یون خارج سلولی است و افزایش آن در بدن آماس (ادم ) در بافت های تحتانی می گردد. پتاسیم مهم ترین یون داخلی سلولی است و نقش مهمی در تنظیم اسیدی و بازی بدن و ایجاد تعادل طبیعی بین سلول های بدن و مایع اطرافی سلولی دارد نیاز افراد به پتاسیم بر حسب سن معمولاًدر حدود ۵/۱ تا ۵/۴ گرم است مصرف تقریباً ۲ لیوان شیر می تواند تا ۲۵ درصد نیاز بدن به این ماده را تامین کند. آهن - مقدار آهن موجود در شیر بسیار ناچیز است ولی بر خلاف برخی از مواد غذایی ( مانند اسفناج ) ،آهن موجود در شیر و تخم مرغ به طور کامل جذب می گردد ، به همین دلیل مصرف شیر توصیه می شود . منیزیم - این ماده همراه کلسیم و فسفر در ساخت و استحکام استخوان بندی نقش دارد ضمن آن که در ساخت پروتیئن های مورد نیاز بدن از اسیدهای آمینه نیز نقش بسزایی دارد . مصرف ۲ لیوان شیر در روز می تواند حدود ۲۰تا۴۰ درصد منیزیم مورد نیاز را در افراد بالغ تامین نماید . ویتامین ها - شیر حاوی بعضی از ویتامین ها مانند A,D,B1,B2,B12,C است. ویتامین A - شیر و لبنیات از منابع غنی ویتامین A است میزان این ویتامین از ویتامین های محلول در چربی است بسته به فصل ، نژاد حیوان و نوع تغذیه ، در شیر دام متغیر است ولی کره یک فرآورده ی لبنی است که از نظر ویتامین A غنی می باشد کمبود این ویتامین باعث شب کوری، ناراحتی های چشمی و کاهش مقاومت بدن در برابر بیماری های عفونی می گردد. حتی بسیاری از کرم ها و مواد جوان کننده پوست نیز حاوی مشتقات شیر میباشند بنابر این نقش مهم شیر در بقا زیبایی و جلو گیری از چین و چروک زودرس نیز مورد توجه میباشد. مصرف ۲ لیوان شیر حدود ۱۰ درصد نیاز به این ویتامین را در افراد بالغ تامین می کند. ویتامین D - ویتامین D نیز از ویتامین های محلول در چربی است و در جذب و تعادل کلسیم و فسفر در بدن نقش اساسی دارد . مصرف روزانه ۲ لیوان شیر، حدود ۴۰ درصد نیاز ویتامین D در افراد بالغ را تامین می کند. ویتامین B1 - مقدار ویتامین B1 در شیر ناچیز است و ۱۰ تا ۶۰ درصد این ویتامین طی فرایند پاستوریزاسیون در اثر حرارت از بین می رود کمبود این ویتامین در بدن باعث بی اشتهایی، بی حوصلگی، خستگی روحی می گردد. ویتامین B2 - شیر منبع خوبی از این ویتامین است؛ طوری که با مصرف ۲ لیوان شیر ، حدود ۵۰ درصد ویتامین B2 مورد نیاز بدن افراد بالغ تامین می شود. عوارض کمبود این ویتامین در بدن عبارتند از پوسته پوسته و خشک شدن پوست اطراف دهان، گوش و بینی در موارد شدید کمبود، در بینایی اختلال به وجود می آید . مصرف ۲ لیوان شیر حدود ۵۰درصد میزان نیاز به ویتامین B2 در افراد بالغ را تامین می نماید . ویتامین B12 - ویتامین B12 یکی از اجزای ضروری در تشکیل گلبول های قرمز خون است و خوشبختانه حرارت پاستوریزاسیون درکاهش آن نقش ندارند عوارض کمبود این ویتامین عبارتند از : کم خونی و خستگی . با مصرف روزانه ۲ لیوان شیر حدود ۵۰ درصد نیاز بدن افراد بالغ به این ویتامین تامین می شود. ویتامینC - ویتامین C در ساخت دندان و تشکیل استخوان بندی نقش به سزایی دارد و باعث تقویت بدن در برابر بیماری های عفونی میگردد این ویتامین در متابولیسم اسیدهای آمینه نیز موثر است . عوارض کمبود این ویتامین عبارتند از بی حالی، عفونت لثه، کم شدن مقاومت بدن در برابر بیماری های عفونی.با مصرف ۲ لیوان شیر در روز، حدود ۱۶ درصد از ویتامین C مورد نیز بدن افراد بالغ تامین می شود. آیا به یاد دارید وقتی به مشکلات روده ای (اسهال) دچار میشوید از شما میخواهند کته ماست ( ماست برنج) بخورید؟ این به آن خاطر است که ماست یا شیر حاوی فاکتور مهم ضد عفونت های روده ای ( IGA ) میباشد و این ماده چون آنتی بیوتیک بر ضد باکتر های مضر روده ای عمل میکند و از طرفی با ماده ای مخصوص آرامش را به فعالیت های روده ای باز میگرداند و از این رو درد و پیچش روده ای نیز کاهش میابد. امروز از اثرات مفید، کوتاه و دراز مدت شیر این ماده مهم حیاتی برای سلامتی بسیار دانستیم. اما مهمتر آنکه، باید منتظر باشیم تا ببینیم از این موضوع و دانستنی مهم در ارتقا سلامتی خود و دیگران چگونه بهره برداری می نماییم. آیا این مقاله فقط برای خواندن و دانستن بود یا دانستن و عمل کردن به آن؟ نگذارید استخوان مان پوک شود، دندانمان تخریب شود، عروق قلب و مغزمان مان معیوب شود و( بسیاری عوارض دیگر) تازه به فکر آن باشیم چگونه و چرا از مصرف شیر غافل بودیم؟ تلاش کنیم از امروز آغاز کنیم اما جدی ، محکم و استوار. سلامت و شاد باشید. دکتر سید ناصر عمادی - متخصص پوست naseremad@yahoo.com