جهان اسلام منفعل تر از هميشه؟
محمدعلي وکيلي
آن روز که دلار جايگزين پوند استرلينگ شد، کسي تصور آن نداشت که روزي سرنوشت آن به جايي برسد که کشورها براي برون رفت از عوارض شکست دلار مجبور به پناه بردن به يورو شوند. سالهاي متمادي آمريکا موتور اقتصادي براي و تمامي جهان بود و قادر بود مايحتاج جهان را حتي در شرايط اضطراري نيز فراهم آورد اما الان خود آمريکا در مخمصه گير افتاده است. سالها آمريکا توانست،اقتصاد جهان را در دلار غوطه ور نمايد بطوري که دو سوم ذخيره ارزي جهان به دلار نگهداري ميشد اما هر گاه اعتماد جهاني به دلار متزلزل گرديد اين کشورهاي نفتي بودند که ناجي دلار شدند. در اين ميان نقش عربستان در فروش نفت به دلار و حفظ هژموني دلار منحصر به فرد بود. بعضيها معتقدند در زمان کسينجر قرارداد پنهاني بين آمريکا و عربستان منعقد شد و براساس آن حکومت عربستان موظف شد تا در ازاي حمايت آمريکا از حکومت سعودي با فروش نفت خود به دلار،اوپک را وادار سازد که نفت را تنها به دلار قيمت گذاري کرده و به فروش برساند. اما اين اقدامات نتوانست جلوي افول امپراطوري دلار را بگيرد و امپراطوري دلار فرو ريخت و کشورها براي آزادي اقتصاد خود و رهايي آن از سرنوشت دلار، مجبور به چاره انديشي شدند رشد اقتصادي کشورهاي اروپاي غربي، باعث ورود يورو به بازارهاي مالي جهان و شکل گيري آن به عنوان ارز بين المللي گرديد اين اتفاق موجب شد تا کشورهاي عضو اوپک بپذيرند نفت خود را به غير از دلار به فروش برسانند اين اقدام انگيزه ديگر کشورها جهت تبديل ذخاير ارزي خود به يورو را افزايش داد و در نهايت هم شاهد زمين گير شدن دلار بوديم البته قابل پيش بيني بود که زمين گير شدن دلار، اقتصاد جهان را نيز زمين گير خواهد کرد. وقتي دولت مردان آمريکا بحران دلار را غير قابل کنترل يافتند و راههاي سياسي جوابگو نبود مجبوراً توسل به راه حلهاي نظامي جستند در نتيجه جنگ عراق و افغانستان را پيش آوردند. با اين وصف بسياري از کشورهاي حاشيه خليج فارس بخشي از داراييها و سهام خود در آمريکا را فروختند و به پروژههاي سرمايه داري در اتحاديه اروپا منتقل کردند. بنابراين حمله نظامي آمريکا به عراق در واقع تجلي رويارويي دلار و يورو و اقدام براي حفظ امپراطوري دلار بر اقتصاد جهان بود اما بن بست عراق و به گل نشستن کشتي جنگي آمريکا و شکل گيري اتحاديه اروپا،موجب تفوق نسبي يورو گرديد و کشورها براي فرار از بحران دلار به يورو پناه بردند. اين در حالي بود که همواره کارشناسان نسبت به رويکرد جديد و اين انتخاب هشدار لازم را دادند نگارنده نيز دو سال پيش مقالهاي تحت عنوان" دينار اسلامي به جاي دلار "به رشته تحرير آورد و در آنجا ضمن بر شمردن عواقب روي آوري به "يورو" ياد آور شديم با توجه به اينکه يورو در مقياس دلار،ارز بدون پشتوانهاي به حساب ميآيد به تعبير ديگر يورو بي ريشه تر از دلار است بنابراين تکيه بر آن عقلاني و اقتصادي نيست، در حقيقت از چاله درآمدن و به چاه افتادن است. در آن زمان پيشنهاد نگارنده اين بود که با توجه به وضعيت رو به افول دلار و برخورداري جهان اسلام در توليد نفت به عنوان پشتوانه اصلي ارز بين المللي امکان توافق بر پول واحد از قبيل دينار اسلامي وجود دارد. اما ضعف اعتماد به نفس حاکمان اين کشورها و استقلال نداشتن آنان انگار، چنين پيشنهادي را به يک آرزو تبديل کرده است. در نتيجه به جاي چاره جويي اساسي اين بار نيز به دام يورو افتادند با اين تفاوت که دوران آقايي يورو ديري نپائيد و قبل از آنکه در صحنه جهاني تثبيت شود، طوفان بي اعتباري او را از اريکه رقابت به زير آورد. اکنون يک بار ديگر دنيا در نقطه انتخاب است و بايد يا برگردد به عقب و همچنان بيرق دلار را بر سر گيرد يا اينکه تصميمي تاريخي براي رهايي از سلطه غرب برگزيند البته چين با فرصت شناسي،توانسته است اقتصاد خود را تا سطح جهاني ارتقاء دهد اکنون مترصد است تا پول خود را به عنوان جايگزين دلار و يورو به جهان بقبولاند و از اين طريق، پايان هژموني غرب را اعلام دارد و شروع جهاني جديد با قدرتي برتر را بيازمايد. ولي برداشت نگارنده اين است که به دليل ضعف ساختار سياسي حاکم بر کشورهاي عضو اوپک يکبار ديگر با برگشت به دلار شاهد نضج گيري و احياي مجدد امپراطوري دلار خواهيم بود و فرصت تاريخي رهايي از سلطه غرب و آمريکا و فرو ريختن ديوارهاي کاغذي دلار و يورو مثل هميشه از دست خواهد رفت.