صندوقهاي قرضالحسنه و ضرورت انحصارزدايي
محمدصادق جنانصفت
كارنامه و سابقه فعاليت صندوقهاي قرضالحسنه در ايران به ويژه پس از پيروزي انقلاب اسلامي، موضوع بحثبرانگيزي بوده است.گستردگي صندوقهاي قرضالحسنه در سراسر كشور، ناشناس بودن موسسان اين نهادها و تمايزبخشي فعاليت آنها با ... ... بانكهاي دولتي از دلايل بحثبرانگيز بودن اين نهادها است. در چند سال گذشته، اما برخي سوءتفاهمها درباره نظارت بر فعاليتهاي صندوقهاي قرضالحسنه توسط بانك مركزي با بعضي نهادهايي كه بخشي از اين صندوقها را مديريت ميكنند، موجب شده است كه بر ابهامها افزوده شود. بانك مركزي معتقد است، صندوقهاي قرضالحسنه به دليل پرشمار بودن، اگر سازوكارهاي مربوط به سياستهاي پولي را رعايت نكنند، بازار پول به ويژه حجم پول را تحت تاثير قرار داده و سد راه تنظيم سياستها به ويژه عرضه پول خواهند شد و به همين دليل بايد فعاليت صندوقها تحت چارچوب سياستهاي پولي باشد. از طرف ديگر، موسسان صندوقهاي قرضالحسنه و به ويژه نهاد متولي اين بنگاه هاي كوچك پولي باور دارند كه سختگيريهاي بانك مركزي، راه فعاليت آنها را ناهموار كرده است و بانك مركزي بايد اندازه دخالت و نظارت خود را در چارچوب معيني محدود كند. با اين سابقه از سوءتفاهمها و واگراييها بود كه در همايش سازمان اقتصاد اسلامي و صندوقهاي قرضالحسنه، اين موضوع بار ديگر در كانون توجه قرار گرفت. رييس اتاق بازرگاني و صنايع و معادن ايران در اين همايش از بانك مركزي خواست، نظارت بر فعاليت اين بانكها را به نهادهاي بخش خصوصي تفويض كند. از طرف ديگر، رييس كل بانك مركزي نيز اظهار تمايل كرد، تاسيس صندوقها توسط بخش خصوصي انجام شود. آيا با اين خواست و تمايل، سوءتفاهمها برطرف خواهد شد؟ به نظر ميرسد براي اينكه مساله صندوقهاي قرضالحسنه به صورت ريشهاي حل شود، گام اول و بسيار بااهميت اين است كه تاسيس آنها از حالت انحصاري و ابهام خارج شده و ضابطههاي روشن، قابلاجرا و شفاف براي فعاليتهاي بنگاههاي كوچك فراهم شود. در صورتي كه اين كار از روي كاغذ به صحنه عمل درآيد و شهروندان بتوانند بانكهايي در ابعاد كوچك، تاسيس كنند، رقابت در اين كار در نهايت به كاهش نرخ سود منجر شده و به سمت بهره حداقل به ويژه در شهرهاي كوچك حركت خواهيم كرد. صندوقهاي قرضالحسنه نيز البته ميتوانند در اين شرايط فعاليت كرده و خيرخواهي خود را در قالبهاي تعريفشده ادامه دهند. گسترش بانكهاي كوچك و فعاليتهاي خيرخواهانه صندوقهاي قرضالحسنه راه را براي انحصارزدايي از مسائل پولي غيردولتي هموار خواهد كرد. در اين صورت است كه صندوقهاي قرضالحسنه نيز معناي واقعي خود را پيدا كرده و هر فردي كه فقط ميخواهد كار خيرخواهانه انجام دهد، به صندوقها مراجعه خواهد كرد و واسطهگري در نيت خيرخواهانه اشخاص نيز به مرور از بين ميرود.