فرهنگ سازي حجاب با دکور سازي فرهنگي
سيد محمدرضا اصنافي
سرمقاله ابتکار: سخنان اخير رئيس جمهور محترم براي نگارنده جاي هيچ تعجب نداشت براي يافتن علت اين عدم تعجب به سخنان ايشان در آخرين روزهاي تبليغات انتخابات سال 1384 نگاه کنيد. ذکر اين نکته نه بعنوان سندي براي تخريب گوينده بلکه گواهي است در رد اين تحليل که اظهار نظر اخير رئيس جمهور محترم را ناشي از مسائل سياسي يکسال اخير معرفي ميکند يا تحريکات جرياناتي در بدنه دولت را بعنوان دليل بيان ميکند.سخنان بيان شده ناشي يک تفکر ريشه دار در ذهن ايشان است که بايد براي رد يا اثباتش دليلي يافت. اين سخنان که بازخوردهاي گاها تندي را به نمايش گذاشت خود نشانگر بامي است که مسئولين تاثير گذار کشور نميدانند از کدام طرفش بيافتند.روزي چنان جو داغ ميشود که عدهاي ميخواهند سالها خواب فرهنگي سازمانها و نهادهاي تاثير گذار را با يک اضافه کاري نيروي قهري جبران کنند و گاهي همانند اينبار ميشنويم که عدهاي به کل منکر رويکرد قهري ميشوند.جواب اينکه چگونه ميتوان قانون الهي را بدون ابزارهاي حکومتي اجرا کرد يا اينکه چطور ميتوان بدون ذرهاي پشتوانه فرهنگ سازي با اقدامات قهري؛ فرهنگ يک جامعه را سامان داد بماند براي صاحبنظران اين مباحث که کم هم نيست اند.حال با اين نگرش که سخنان دکتر احمدي نژاد بر نظرات ديگر برتري دارد به سراغ تجربه شخصي بنده برويم.چند روز پيش وقتي در خيابانهاي مرکزي شهر عبور ميکردم چندين تابلو و فلش نظرم را جلب کرد.پژوهشکده فرهنگ و ....مرکز فرهنگي ...و...دو سه روزي با دقت بيشتر نگاه کردم. تعدادشان واقعا زياد بود.براي کامل شدن اطلاعاتم فرهنگ را علاوه بر واژههايي چون پژوهشکده، مرکز، سازمان، دفتر،شورا و کارگروه در اينترنت جستجو کردم، تقريبا اين ليست بدستم آمد:پژوهشكده فرهنگ و تمدن ايران زمين،پژوهشكده فرهنگ و معارف، پژوهشكده فرهنگ اسلام و ايران، پژوهشكده فرهنگ و هنر جهاد دانشگاهي، پژوهشكده علوم انساني و مطالعات فرهنگي، يژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامي (وابسته به سازمان تبليغات)، پژوهشكده مطالعات فرهنگي و اجتماعي، دفتر فرهنگي هنري نقش ياد ايران، موسسه فرهنگي و اطلاع رساني تبيان، دفتر فرهنگي ديدار، دفتر فرهنگي تسنيم، پژوهشگاه فرهنگ هنر و ارتباطات، پژوهشكده باقر العلوم، دفتر امور فرهنگي وزارت علوم، پژوهشگاه فرهنگ و هنر اسلامي، سازمان تبليغات اسلامي، موسسه فرهنگي قرآن و عترت فاطمه الزهرا، موسسه فرهنگي منتظران منجي، موسسه فرهنگي مهتدين، موسسه فرهنگي خانواده امين، موسسه فرهنگي مذهبي شهيد آويني، موسسه فرهنگي هنري ياسين امين، موسسه فرهنگي آرماگدون، سازمان فرهنگي هنري شهرداري، فرهنگسراي اشراق، فرهنگسراي پايداري، فرهنگسراي تفکر، فرهنگسراي خانواده، فرهنگسراي شفق، فرهنگسراي قرآن، فرهنگسراي اقوام، فرهنگسراي انقلاب، فرهنگسراي بهمن، فرهنگسراي خاوران، فرهنگسراي سرو، فرهنگسراي ولي عصر(عج)، فرهنگسراي ولاء، فرهنگسراي دختران، فرهنگسراي خانواده، فرهنگسراي بهمن، فرهنگستان علوم انساني، سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي، شوراي عالي انقلاب فرهنگي، شوراي عالي فرهنگ عمومي، شوراي فرهنگي اجتماعي زنان، سازمان ملي جوانان با قريب به 30 سازمان استاني، كمسيون فرهنگي مجلس، پژوهشكده حوزه و دانشگاه. اضافه کنيد به اينها سازمانهاي فرهنگي زير مجموعه سپاه پاسداران من جمله بسيج از بسيج دانشجويي گرفته تا ديگر انواع بسيج،دهها دفتر امور فرهنگي دانشگاهها، تشکلها، هياتهاي مذهبي، ان جي اوهاي فرهنگي،صدها معاونت فرهنگي که در کنار اکثر وزرا گرفته تا رئيس اداره در يک بخش در چارت سازماني وجود دارد و صد البته اضافه کنيد نهادهايي که ردي در فضاي اينترنت نداشتند و صد البته اضافه کنيد دفترها و پستهايي که نمود خارجي ندارد و ...يادتان نرود سازمان عريض و طويلي بنام صدا و سيما را و بد نيست فقط نگاهي به چارت سازماني وزارت ارشاد و سازمان تبيلغات کنيد. حوزه،دانشگاه و قصه پر غصهاي بنام آموزش و پرورش با دهها وظيفه بر دوش انها خود بحث مفصلي است که مجال اين سخن نيست؛ آنها را هم در ليست بالا جاي دهيد.در اين بين از اينکه به محضر عظيم ترين و گسترده ترين فعاليتهاي عرصه فرهنگ، همايشها و سمينارها بالاخص از نوع خارجي اش اشارهاي نکردم عذرخواهم.بايد عذر مرا به جهت کثرت و تنوع فعاليتهاي فوق بپذيريد!اين همه سازمان و نهاد دهن پر کن با آن همه اسامي بلند بالا که يقينا هزينههاي نه چندان جزئي را هم در پي خواهد داشت با چه هدفي و چه برنامه اي؟اين همه سازمان و نهاد مشابه که هر کدام يک گوشه گليم فرهنگ اين مملکت را گرفته اند، اين گليم را به کدام سو برده اند؟ اصلا اين گليم از جايش تکان خورده؟ يا به واسطه چنگي که به او انداخته اند چيزي از آن نمانده؟ انتقاد فوق به هيچ وجه محدود به اين دولت نيست و چه بسا دولت کنوني بهتر و شايسته تر از گذشته عمل کرده.ولي به راستي اين همه سازمان موازي کار تا به امروز چه دستاوردي براي اين فرهنگ داشته اند که ميخواهيم دست نيروهاي قانوني حاکيمتي را ببنديم تا آنها کار فرهنگي کنند.اين همه سازمان و پژوهشکده و چه و چه و چه کرده اند که جامعه آرمان طلب دفاع مقدس اين گونه به سمت مصرف گرايي و اسراف دوان است؟ اين نهادها چه دستاوردي جز تخريب هر روزه ي حجاب داشته اند که حالا بر تک روي آنها تاکيد ميکنيم؟جز اين است که کار فرهنگي به چند همايش و سخنراني و بعد هم پذيرايي خلاصه شده؟ آيا ميتوان ساخت سينما و فرهنگسرا را فرهنگ سازي ناميد؟بهتر نيست به فعاليتهاي چون سينما و از اين دست نام فرنگ سازي دهيم تا فرهنگ سازي؟فرهنگ سازي در درجه اول برنامه ميخواهد يعني بدانيم از کدام نقطه ميخواهيم به کدام نقطه برويم.همين طرح ساده را دولت محترم در دست دارد؟ضمانت اجرايي اش چيست؟آيا از فرهنگي که نظريه پردازانش و اکثر مسئولينش فني هستند و به حوزه علوم انساني بيگانه، ميتوان انتظار درک کار دراز مدت و تاثير گذار فرهنگي داشت؟ مسئولين تصميم گير در حوزه فرهنگ کشور از دهههاي قبل تا کنون با چه مدرک تحصيلي سکان فرهنگ کشور را بدست گرفته اند؟در پايان براي نگذاشتن جاي گلايه به جهت انتقاد صرف چند راهکار ارائه ميگردد: 1.برنامه فرهنگي زمان بر است و در قالب دولتها نميگنجد بنابراين دولت محترم بايد با نگاهي آينده نگر سعي در انجام اقداماتي کند که انتظار ثمر دهي اش در عمر دولت کنوني نيست.به زبان ساده تر بايد بکارد تا ديگران درو کنند. 2. فرهنگ يک جامعه چيزي نيست که بتوان آنرا بنا به نظر يک شخص يا حتي يک حزب حاکم هدايت کرد.شايسته است دولت محترم با شکستن دايره مشاورين خود در زمينه فرهنگ برنامهاي جامع و الهام گرفته از برنامههاي بالا دستي نظير چشم انداز را طرح ريزي کند. 3.دولت محترم با ساماندهي حجم انبوهي از فعاليتهاي موازي و بي برنامه کلاف سردرگم نهادهاي فرهنگي را هماهنگ سازد. 4.دولت محترم باور غلط فعاليتهاي نمايشي و دکوري را در مديران خود اصلاح کند.فعاليت فرهنگي اصولا يک فعاليت آهسته با ثمر دهي نا محسوس در کوتاه مدت است 5.با تفکر فني و مهندسي نميشود فرهنگ يک کشور را ساخت اين رمز گم شده ي فرهنگ است 6.دولت محترم بايد برنامه فرهنگي داشته باشد و دائما اثر بخشي (هر چند نا محسوس) فعاليتهاي خود را بسنجد.بطور مثال اگر يک همايش برگزار ميشود پس از يک سال يا بيشتر بايد نهاد برگزار کننده در مقابل اين سوال که نتيجه همايش چه شد جواب داشته باشد. 7.در سال رقمهاي بعضا هنگفت و بعضا ناچيز صرف هزينه ي پژوهش و پايان نامههاي دانشجويي در همه حوزهها،بالاخص فرهنگ ميشود.شايسته است مديريت جامعي بر اصالت، علمي بودن و اجرايي شدن آن نظارت کند تا شايد از حجم کاغذهاي خاک خورده انبارها کاسته شود. آن چه نگاشته شد درس پس دادن در محضر بزرگان بود که اميد است به کار بزرگان آيد.