اعراب از کدام ايران ميترسند؛ ايران واقعي يا ساخته ذهن آنها؟
سرمقاله ابتکار: همواره گفته ميشود، تاريخ معلم خوبي براي انسانهاست و با نگاهي به آن، ميتوان بسياري از پديدههاي در شرف وقوع يا حتي آينده را تحليل کرد. اين روزها بررسي تاريخ منطقه خاورميانه و خليج فارس، ميتواند گره بسياري از وضعيتهاي موجود و فضاسازيها را در منطقه باز کند. در روزهاي اخير، بار ديگر و در خلال سفر شاه عربستان، موضوع «ترس از ايران»، به عنوان پروژهاي قديمي، در رسانههاي منطقه زنده شد. اين موضوع وقتي شکل جنجالي به خود گرفت که ملک عبدالله درديدار با همتاي آمريکايي خود به گونهاي سخن گفت که ميشد، تلاش وي را براي خطرناک نشان دادن ايران و برنامههاي هستهاي و نظامياش به خوبي دريافت. البته مشخص نبود وقتي تأکيد کرد که: «تحريمها راهکاري دراز مدت هستند، اما ما براي تهديد ناشي از بلندپروازيهاي اتمي ايران به جاي راهکاري تدريجي به راه حلي فوري نياز داريم.»! اين سخنان ناشي از ترس واقعي و درک نامناسب اين کشور عربي از واقعيتهاي منطقه بود يا تلاشي براي تشديد «ايران هراسي» در منطقه. شايد اينجا باشد که مرور تاريخ بتواند به آقاي ملک عبدالله و ديگر مدعيان خطرناک بودن اقدامات ايران در منطقه کمک کند تا به درک بهتري از شرايط موجود و واقعيتهاي منطقه برسند. تاريخ نشان ميدهد که در چند سده اخير، ايران به هيچ کشوري تهاجم نکرده و در همه اين سالها، جنگهايي که رخ داده است و يک سوي آن ايران بوده، براي حفظ قلمرو و يا دفع تهاجم بيگانگان به مرزهاي ايران بوده است. البته يک مورد تاريخي از حمله نادر شاه افشار پادشاه ايران به هندوستان در جنگ معروف به کرنال به تاريخ پنجم اسفند 1117 هجري شمسي برابر با 24 فوريه 1739 وجود دارد که هرچند به اشتباه آن را حمله نادرشاه به هندوستان براي کشورگشايي يا به دست آوردن غنايم مينامند، در واقع اين جنگ آنگاه رخ ميدهد که شاه محمد گورکاني، پادشاه هندوستان به سه تذکر پياپي نادرشاه براي بازگرداندن افسران اشرف افغان که جزو غارتگران بودند (حدود هشتصد نفر) و در قتل عام مردم ايران نقش اساسي داشتند بي اعتنايي ميکند. از اين مورد تاريخي که بگذريم، ايران هيچ گاه دستکم در دو هزار سال اخير در هيچ جنگي پيشگام و مهاجم نبوده است. اين شرايط حتي در دوره حکومت ديني صفويان که ايران از قدرت چشمگيري در منطقه نيز برخوردار بود رخ نداده است؛ اما در عوض، در همه اين ساليان به شکلهاي گوناگون مورد هجوم همسايگان و قدرتهاي وقت منطقهاي و جهاني قرار گرفته است؛ از حمله چنگيزخان مغول گرفته تا امپراتوري عثماني و روسيه و سپس حمله کشورهاي متفق در جنگهاي جهاني اول و دوم و در آخرين مورد نيز حمله عراق، مواردي است که به شهادت تاريخ نشان ميدهد ايران در تمام اين سالها، مورد هجوم بوده و در همه اين سالها نيز هرچند با فراز و فرودهايي، اما همواره جانانه از خاک خود دفاع کرده و سرانجام به تأديب متجاوزان پرداخته که عاليترين نمونه آن را در جريان حمله عراق به ايران ميتوان ديد. نقبي به تاريخ به اين سبب صورت گرفت تابه مدعيان خطرناک بودن ايران، در منطقه و جهان يادآور شويم که اين دروغ بزرگ را اين قدر تکرار کرده ايد که خودتان نيز باورتان شده است. در تحليلي منطقي، پاسخ به اين پرسش که خطر ايران براي منطقه به ويژه کشورهاي عربي حاشيه خليج فارس چه ميتواند باشد، بسياري از ادعاهاي واهي را بي اثر خواهد کرد. در واقع، تصور حمله ايران به هريک از کشورهاي عربي از جمله عربستان سعودي، دستاويزي شده است براي قدرتهاي فرامنطقهاي تا با استفاده از ترس ناشي از جهل اين کشورها در منطقه از ايران، بتوانند در راه همراه ساختن ايران با سياستهاي خود به موفقيتهايي دست يابند. اما به راستي، ايران از حمله به کشورهاي منطقه چه سودي خواهد برد و يا چه هدفي را دنبال خواهد کرد؟ پيش از پاسخ به اين پرسش توجه به چند واقعيت ضروري است: نخست اين که بسياري از کشورهاي عربي منطقه مانند امارات، قطر، بحرين، کويت و عراق داراي جمعيت قابل توجهي ايراني هستند، به گونهاي که گفته ميشود، حدود 10 درصد جمعيت قطر، 4 درصد جمعيت کويت، 30 درصد جمعيت امارات، بيش از 30 درصد جمعيت بحرين و در عراق نيز بخش زيادي از جمعيت آن کشور را ايرانيها يا ايرانيالاصلهايي تشکيل ميدهند که اکنون در اين کشور ساکنند. گذشته از اين، به ويژه در مناطق جنوبي پيوستگيهاي بسياري ميان مردمان کشورهاي حاشيه خليج فارس با هموطنان جنوبي مان هست. نگاهي به مراودات تجاري ايران با کشورهاي عربي منطقه، نشان از واقعيتي ديگر دارد که ايران و اعراب روابط تجاري گستردهاي دارند. هماکنون حدود هشت هزار شرکت ايراني در امارات فعاليت داشته و ايرانيان بيش از دويست ميليارد دلار در اين مجموعه شيخنشين سرمايهگذاري کردهاند. همچنين بخش چشمگيري از سود سي ميليارد دلاري عربستان از محل مناسک حج و حج عمره را ايرانيان ميپردازند. جداي از اين موضوعات، وجود جمعيت غالب شيعي در کشورهايي چون عراق و بحرين نيز به تقويت پيوستگي ايران با اين کشورها کمک ميکند. با نگاهي به واقعيتهاي بالا، ميتوان دريافت که بسيار بيشتر از آنکه بتوان انگيزههاي ايران براي تهاجم به کشورهاي عربي را توجيه کرد، ميتوان تمايل نداشتن ايران براي حمله به اين کشورها را اثبات نمود؛ اين که حمله به هر يک از کشورهاي عربي آثار منفي بر کشور ايران خواهد داشت، ضمن آنکه به نظر ميرسد دوران مستعمره کردن کشورها که البته در گذشته نيز از تخصص دول اروپايي و آمريکا به شمار ميرفته به سر آمده است؛ بنابراين، ترس احتمالي اعراب از برنامه ايران براي مستعمره کردن آنها بي مورد است. ديگر آن که ايران هيچگاه از ناحيه کشورهاي عربي احساس ترس نداشته است. به عبارتي ايران توان و اتفاق نظر لازم را در ميان کشورهاي عربي منطقه و ملتهايشان نميبيند که قصد سوئي نسبت به ايران داشته باشد و همچنين ثابت کرده است که در صورت اشتباهات تاريخي مانند جهالت صدام که البته به تحريک و پشتيباني قدرتهاي فرامنطقهاي دست به اقدام نابخردانه تهاجم عليه ايران بزنند، ايران به خوبي خواهد توانست مهاجمين را سر جاي خود بنشاند و ادب کند. و نکته سوم اين که منافع مشترک ايران و کشورهاي عربي منطقه به طور منطقي، ايجاب ميکند که ايران در پي تحکيم روابط با اين کشورها باشد، زيرا کشورهاي عربي منطقه با همه ايراداتي که به نحوه عملکردشان در برابر ايران وجود دارد، واقعيت انکار ناپذيري هستند که ايران تلاش ميکند به جاي تنش و اختلاف با آنها روابط مستحکم و دوستانهاي داشته باشد. هرچند القاي خطر تهاجم ايران به کشورهاي عربي پروژه چند دههاي است که قدرتهاي فرامنطقهاي دنبال ميکنند، اما ما انتظار داريم همسايگان عربمان فارغ از اين جو سازيها صادقانه با خود بينديشند که ايران در اين سالها و به ويژه پس از پيروزي انقلاب تا کنون، چه کاري براي بر هم زدن امنيت دروني و يا متزلزل کردن امنيت ملي اين کشورها داشته است؟ و بينديشند هرچند ايران داراي نفوذ معنوي بالايي در ميان ملتهاي منطقه به ويژه شيعيان است، تاکنون شده که از اين ابزار عليه کشورهاي عربي بهره ببرد؟ اينها همه شواهد و در واقع ادلهاي است که در صورت صادق بودن اعراب در ارزيابي آن، تنها نتيجهاي که از آن حاصل نميشود، ترس بيجا از ايران و در مواقعي، برخورد مغرضانه برخي از اين کشورها با ايران است. در پايان آنچه سران کشورهاي عربي بايد بدانند اين است که ايران همواره در پي تحکيم توان و قدرت خود در منطقه بوده و اين رويکرد ايران که البته سابقه تاريخي نيز دارد، بيش و پيش از آنکه با هدف تهاجم و دستاندازي به منافع و سرزمينهاي ديگران باشد، براي دفاع از خويش است و روشنترين ادله براي اثبات اين ادعا، نگاهي به حجم عظيم حملههاي بيگانگان به خاک ايران در تاريخ بوده است.