5 سال سرنوشت ساز برای نفت ايران
بررسي وضعيت بازار نفت حکايت از حساس بودن تصميمهاي نفتي ايران دارد. چرا که در صورت کوچکترين درصد اشتباه در تصميم گيريهاي نفتي،ايران نقش خود را به عنوان صادرکننده نفت بزودي از دست خواهد داد. برخي از موسسات بين المللي انرژي در جهان بر نقش تاثيرگذار ايران در بازار سالهاي آتي نفت ميگويند و برخي با تحليل وضعيت سرمايه گذاري و سياستهاي اجرايي در صنعت نفت ايران بر حذف اين کشور از جمع صادرکنندگان نفت اصرار دارند.اما نکته مشترک در تمام اين پيش بينيها، نقش تاثيرگذار سياستهاي اجرايي در صنعت نفت ايران طي 5 سال آينده است.چرا که تمام اين موسسات تاکيد دارند 5 سال آينده براي نفت ايران بسيار سرنوشت ساز خواهد بود و در صورت درصدي اشتباه در نحوه سرمايه گذاري، تزريق مناسب گاز به ميادين، توسعه به موقع ميادين و ... صادرکننده بودن ايران به رويايي دست نيافتني بدل خواهد شد. البته وضعيت عرضه و تقاضا نيز در سالهاي اينده قطعا بر سياستهاي ايران تاثيرگذار خواهد بود که شايد بررسي وضعيت بازار نفت طي سالهاي آينده بتواند در راستاي رسيدن به هدف بازيگر نقش اول شدن در بازار نفت موثر باشد. تلاش براي بازيگر اصلي بودن در اين ميان هر يک از موسسات تحقيقاتي بين المللي معتبر از وضعيت بازار نفت طي سالهاي آتي پيش بيني خاص خود را دارند که البته اين پيش بينيها در دوحالت خوشبينانه و بدبينانه تعريف شده است.پيش بيني خوشبينانه با رشد اقتصاد جهاني و پشت سر گذاشتن بحران مالي جهاني همراه است و بدبينانه آن در ادامه روند فعلي و بدتر شدن اوضاع مالي جهان خلاصه شده است. اما در تمام اين پيش بينيها اگرچه اعداد و رقمي متفاوت از عرضه و تقاضا در بازار مطرح ميشود اما در يک مساله نظري واحد ديده ميشود و آن کاهش تقاضاي نفت در سالهاي آتي است. در اين ميان مستندترين اين آمارها مربوط به آژانس بين المللي انرژي است که تاکيد دارد تا 5 سال آينده 4 ميليون و 700 هزار بشکه از تقاضاي جهاني نفت کاسته خواهد شد.براين اساس در سال 2015 تقاضاي جهاني نفت از 86 ميليون و 300 هزار بشکه نياز روزانه فعلي به 81 ميليون و 600 هزار بشکه کاهش خواهد يافت. در اين ميان به بيشترين تقاضا در چين و خاورميانه اشاره ميشود و تاثيرگذاري اين کشورها در نفت آينده بدون انکار است. اما آنچه تا کنون مجامع بين المللي بر سر آن اختلاف نظر دارند شايد بازيگر اصلي بازار نفت باشد.چرا که هر موسسه بنابر تفکرات و تحليلهاي خود، يک کشور و يا يک سازمان را بازيگردان اصلي بازار نفت در سالهاي آينده ميداند. برخي آمريکا و برخي روسيه راتاثيرگذارترين سالهاي اتي بازار نفت ميدانند.در اين بين مسئولان نفتي ايران نيز تحليل خود را دارند.براساس پيش بيني معاون وزير نفت در امور پژوهش و فن آوري، ايران و عراق بازيگران اصلي بازار نفت دنيا تا 25 سال آينده خواهند بود. اگرچه در اين بين بسياري از کارشناسان احتمال تاثيرگذاري عراق در بازار نفت طي سالهاي آتي را بالا ميدانند اما حضور تاثيرگذار ايران در بازار نفت سالهاي آتي در هالهاي از ابهام قرار گرفته است. البته محمدرضا مقدم اين پيش بيني خود را با استناد به نظريه موسسه انستيتو اقتصاد انرژي ژاپن اعلام ميکند و معتقد است اين موسسه معتبرترين موسسهاي است که در شرايط فعلي پيش بيني هايش به واقعيتها نزديک تر است اما کارشناسان نفتي نظريهاي ديگر را در خصوص نفت ايران مطرح ميکنند. براساس اظهارات کارشناسان نفتي، در خوشبينانه ترين حالت با ادامه روند فعلي، ايران تا 15 سال آينده واردکننده نفت خواهد شد و در بدبينانه ترين حالت تا 8 سال ديگر نفتي براي صادرات نخواهيم داشت. در اينصورت تاثيرگذاري ايران در بازار نفت در25 سال آينده در هالهاي از ابهام قراردارد و قطعا منوط به اعمال سياستهاي تزريق مستمر گاز به ميادين نفتي، حفظ ظرفيت توليد فعلي و توسعه ميادين جديد نفتي خواهد بود.اگرچه در اين ميان مسئولان نفتي با تاکيد بر سرمايه گذاريهايي که قرار است امسال در نفت صورت بگيرد ابراز اميدواري ميکنند ظرفيت توليد نفت ايران تا 5 سال آيندهبه 5 ميليون بشکه در روز افزايش يابد. در اين بين گفته ميشود عدم سرمايه گذاري در توسعه ميادين نفتي و تزريق گاز به ميادين طي سالهاي گذشته لطمات زيادي را به نفت ايران وارد کرده است که جبران آن کمي دشوار خواهد بود. براساس گزارش موسسه ژاپني، سهم کشورهاي خاورميانه در تامين نفت دنيا تا سال 2035 ميلادي روزانه 20 ميليون بشکه است که در بين کشورهاي اين منطقه هم اکنون سوريه، قطر، يمن و عمان از توليد و حجم ذخاير شکننده نفت برخوردار هستند، از اين رو ايران، عربستان، عراق، کويت و امارات متحده عربي بازيگران اصلي نفت خام در منطقه خاورميانه تا 25 ساله آينده خواهند بود. براين اساس تا سال 2020 ميلادي ميزان مصرف آمريکا به 20 ميليون بشکه در روز افزايش مييابد اما همزمان توليد نفت اين کشور 4.3 ميليون بشکه کاهش خواهد يافت از اين رو آمريکاييها بايد 70 درصد نفت مورد نياز خود را با واردات از ساير کشورها و به ويژه عربستان تامين کنند. به گفته مقدم اين آمارها نشان ميدهد که با توجه به اينکه تا 9 سال آينده بخش عمده نفت آمريکا توسط عربستان تامين خواهد شد نقش ايران و عرق در تامين انرژي ساير مصرف کنندگان بزرگ دنيا حياتي تر ميشود. همچنين بر اساس گزارش سال 2010 ميلادي موسسات ژاپني، در منطقه شرق آسيا چين تا سال 2035 ميلادي نقشي محوري در مصرف انرژي دنيا ايفا ميکند. از سوي ديگر کشورهاي بزرگ مصرف کننده انرژي با در نظر گرفتن معيارهاي مختلفي همچون مسائل زيست محيطي، نظارت بر انتشار کربن، تغيير و تحولات اساسي در سبد سوختي خود انجام داده اند. از ديگر معيارهاي تعيين مصرف انرژي در کشورها تا سال 2030 و 2035 ميلادي موضوع قيمت جهاني انرژيهاي مختلف فسيلي و به ويژه نفت خام است، به طوري که بر اساس اين گزارشها تا سال 2025 ميلادي قيمت اسمي براي نفت خام در بازارهاي جهاني 94 دلار در نظر گرفته شده که به نظر ميرسد اين قيمت تا سال 2035 ميلادي تا سقف 200 دلار به ازاي هر بشکه نيز افزايش يابد. اين در حالي است که طبق آخرين برآوردهاي صورت گرفته از سوي آژانس بين المللي انرژي، ميانگين قيمت واردات نفت خام احتمالا از بشکهاي 77 دلار در سال جاري ميلادي، با حدود 10 دلار (13 درصد) رشد به بشکهاي 86 دلار در سال 2015 خواهد رسيد. در جديدترين گزارش آژانس بين المللي انرژي درباره دورنماي ميان مدت بازارهاي نفت و گاز آمده است: در کوتاه مدت و بلند مدت، مسايل اقتصاد جهاني، به ويژه مشکلات مالي اتحاديه اروپا و فعاليتهاي بازارهاي مالي، بيشترين تأثير را در بي ثباتي بازار نفت خواهند داشت. با اين همه، بنا به اعلام آژانس بين المللي انرژي، اين عاملها چيزي از اهميت هميشگي عامل عرضه و تقاضا در بازار نفت کم نميکند.