تهران امروز:مهدويت منهاي روحانيت!؟
«مهدويت منهاي روحانيت!؟»عنوان سرمقالهي روزنامهي تهران امروز به قلم حسامالدين كاوه است كه در آن ميخوانيد؛موضوع نجات بشر به دست مصلح كل، مضموني است كه در قريب به اتفاق اديان بهويژه در اديان ابراهيمي بر آن تاكيد بسيار شده است. اما كمتر دين و مذهبي است كه بنمايههاي اعتقادي آن براساس ناجي موعود و مفهوم انتظار شكل گرفته باشد. مذهب تشيع بديناعتبار تنها مذهبي است كه مفاهيمي چون انتظار، نجات و مهدي موعود(عج) را از مفاهيم كليدي مذهب ميشمارد و اعتقاد به انتظار و ظهور حضرت صاحبالامر(عج) را جزو باورهاي اساسي مذهب تشيع ميداند. شيعه در نسبت با مفهوم ولايت ائمه و ظهور آخرين ولي خدا و حجت اوست كه تعريف ميشود وگرنه در بقيه مفاهيم ديني، اشتراكات بسياري با ديگر فرق اسلامي دارد اما اعتقاد به مهدويت و انتظار، اعتقاد به كوشش براي تعجيل در ظهور حضرت ولياللهالاعظم (عج) چگونه ميتواند اعتقادي بيخدشه و پاكيزه باشد؟ آيا صرف اعتقاد كافي است يا شرط لازم آن است كه آموزههاي اعتقادي درباره مهدويت و ظهور از سرچشمهها دريافت شوند. بيترديد روحانيت شيعه حافظ و پرچمدار اعتقاد به مهدويت و مفهوم ظهور مهدي موعود(عج) است. اين گزاره مبتني بر استنباط فردي نيست بلكه ريشه در علوم فقهي و احاديث معصومين عليهمالسلام دارد. شيخ طبرسي كه از بزرگترين علماي شيعه است در كتاب احتجاج عن الحجه(عج) از حضرت امام صادق نقل ميكند: «فاما [و اما] من كان من الفقها، صائنا لنفسه، حافظ لدينه، مخالفا علي هوا، مطيعا لامر مولاه، فللعوام ان يقلدوه.» (و اما از فقها، آنان كه از نفس خود صيانت ميكنند، حافظ دينشان هستند، با هواي نفس مخالفت ميكنند و مطيع اوامر مولايشان هستند، پس بر عوام است كه از آنان تقليد كنند.) اين حديث و بسياري از احاديث ديگر كه حاوي مضاميني چون آن هستند، همگي بر تبعيت و تقليد از فقها تاكيد دارند. شيخ صدوق كه او نيز از بزرگان مذهب تشيع است... حديثي را از محمد بن محمد بن عصام از محمد بن يعقوب (شيخ كليني) و او از اسحاق بن يعقوب چنين نقل ميكند: «سألت محمدبن عثمان العمري (نايب دوم امام عصر در غيبت صغري) ان يوصل لي كتابا قد سالت فيه عن مسائل اشكلت علي فورد التوقيع بخط مولانا صاحب الزمان عليه السلام: اما ما سألت عنه، ارشدك الله و ثبتك و اما الحوادث الواقعه، فارجعوا فيها الي رواه حديثنا فانهم حجتي عليكم و انا حجه الله...» موضوع حديث گويا برخي از مسائل مشكل ديني و نيز رويدادهاي خاصي بوده كه در زمان محمد بن عثمان العمري دومين نايب خاص حضرت وليعصر(عج) در عصر غيبت پيش آمده است، در پاسخ به پرسشهاي پيش آمده در توقيع مباركه ولي الله الاعظم(عج) چنين پاسخ داده ميشود: اما از آنچه پرسيدهاي، خداوند تو را رشد دهد و ثابت (در دين) نگاه دارد و اما در حوادث واقعه (پيش آمده) به راويان احاديث (فقها) ما رجوع كنيد كه آنان حجت بر شمايند و من حجت خداوند [بر شما و آنان]... قطعا در اين توقيع مباركه منظور از راويان احاديث كساني نيستند كه چند حديث را حفظ كردهاند يا ميدانند، بيشك منظور فقهاي دينياند كه متخصصان در علوم حديث و شناخت قرآن هستند و در پيشامدها ميبايد بدانها رجوع كرد كه حجت امام عصر(عج) بر شيعيان و پيروان هستند و حضرت ولي امر(عج) حجت خدا بر تمام موجودات و البته در اين توقيع شريف، حجت خاص خداوند بر علما و فقهاست. در قرآن مجيد نيز بر ضرورت تفقه در دين و وجود فقها براي تبيين دين و انذار قوم اشاره شده است: «فلولا نفر من كل فرقه، منهم طائفه ليتفقهوا فيالدين و لينذروا قومهم اذا راجعوا اليهم لعلهم يحذرون.» (چرا از هر گروهي، طائفهاي از آنان كوچ نميكنند تا در دين آگاهي پيدا كنند و به هنگام بازگشت بهسوي قوم خود، آنها را انذار دهند تا بترسند و پرهيز كنند.) (توبه 122) همچنان كه مشاهده ميشود در اين آيه مباركه نيز بر ضرورت پرورش و تربيت فقها براي آگاهي از علوم قرآني و ديني و پرهيز و انذار دادن مردمان تاكيد شده است. اگر حديث منقول از حضرت امام صادق(ع) و توقيع مباركه حضرت وليعصر(عج) را در كنار اين آيه شريفه بگذاريم، آنچه ميتوان از آن نتيجه گرفت اين است كه دانش دين و راهنمايي و رهنموني دينداران، برعهده فقها و علماست بهويژه در عصر غيبت كبري اين موضوع اهميتي مضاعف و دوچندان مييابد. با اين حال مشاهده ميشود كه برخي از انحرافات در موضوع و مفهوم مهدويت و انتظار ظهور، رايج شده است. برخي چنين القا ميكنند كه ارتباط مستقيم با حضرت وليعصر(عج) ميسور است و بنابراين ديگر نيازي به روحانيت نيست. برخي ديگر چنين شبهه ايجاد كردهاند كه ميتوان زمان ظهور حضرت صاحبالامر(عج) را تعيين و مشخص كرد. نعوذ بالله و نستجير بالله گويا حضرت طبق برنامه تعيين شده آنان ظهور خواهد كرد. در حالي كه در احاديث تاكيد شده است كه فقط خداوند تبارك و تعالي از زمان ظهور خبر دارد و حضرت به شيعيان توصيه ميكنند كه براي تعجيل در فرج دعا كنند. تئوري مهدويت منهاي روحانيت، تئوري توطئهآميزي است كه در صدد جدايي دين از روحانيت است. اين تئوري با كژخواني مفهوم مهدويت و ظهور، درصدد است تا روحانيت را از مهدويت و دين جدا سازد آنگاه خود را جايگزين بلامنازع روحانيت و رابط ميان مردم و مولا فرض خواهد كرد و بدين طريق با مصادره به مطلوب كردن مفاهيم مهدويت، انتظار و ظهور به مقاصد و اغراض خود دست يابد. فراموش نشود كه در طول تاريخ بسياري از طراران و شيادان كه بساط دين و مذهب گستردهاند، از مفهوم مهدويت سوءاستفاده كردهاند، مگر جز اين است كه بابيت و بهائيت خود محصول كژخواني و سوءاستفاده گروهي شياد و طرار از مفاهيم مهدويت و انتظار و ظهور است؟ در آخرين توقيع شريفي كه از سوي حضرت صاحبالامر(عج) خطاب به چهارمين (وآخرين) نايب خاص حضرت در عصر غيبت صغري و چند روز پيش از وفات وي صادر شده است، تاكيد شده كه هر كسي ادعا كند با من ديدار كرده (ارتباط دارد) كذاب است. در اينكه از بندگان صالح خداوند، موفق به ديدار حضرت حجت(عج) شدهاند، ترديدي نيست اما ادعاي ديدار و ارتباط با حضرت، ادعايي است كه فرد مدعي را به هلاكت خواهد انداخت. به عنوان مثال به شيخ احمد احسايي كه خود را ركن رابع ميناميد، اشاره ميشود كه همين ادعا موجب شد تا مرحوم شهيد ثالث او را تكفير كند. از همين تفكر كژتاب ركن رابع بود كه بابيت و بهائيت ريشه گرفتند و انحرافي بزرگ بهوجود آوردند و البته دستهاي پنهان دو استعمارگر آن زمان روسيه تزاري و سپس انگليس، در پس اينگونه فرقهسازيها و دينپردازيها وجود داشت و بعدها تشت رسوايي اين گونه فرقهها و حاميان آنان، از بام دين فروشي، فرو افتاد. جداسازي مهدويت از كانون حافظان دين و شعائر مذهبي از جمله مهدويت، روند خطرناكي است كه به روشني خط جدايي مهدويت از روحانيت را با هدف حذف روحانيت از متن و بطن تعبير و تفسير و تشريح و آموزش مفاهيم ديني و مذهبي را دنبال ميكند. متاسفانه برخي افراد سادهلوح با طراران دينفروش همراه شدهاند تا توطئه مهدويت منهاي روحانيت را تحقق بخشند. بر شيعيان راستين و پيروان فقه جعفري است كه توطئهها را بشناسند و درصدد مقابله با آنها برآيند. تاريخ شيعه جريان انحرافي اخباريگري را نيز تجربه كرده است، اخباريون سخت ميكوشيدند اصوليون كه پيرو فقه اصولي بودند را از ميدان بهدر كنند. در متن تفكر اخباريگري نيز مذهب منهاي روحانيون، مفهوم مركزي بود و اگر مجاهده و تلاش روحانيان، فقها و علماي راستين شيعه نبود، چه بسا اين انديشه خطرناك ريشه دوانده بود. اينك در برابر تجربه خطرناكي قرار داريم كه مهدويت را بدون روحانيت بازخواني و به سخن ديگر كژخواني ميكند. ميبايد مراقب بود . بيگمان اين بار نيز روحانيت نستوه شيعه در برابر چنين انحراف بزرگي، همچون كوه خواهد ايستاد.