PMBOK چیست و چه کاربردی در مدیریت پروژه دارد؟
چکیده : راهنمای پیکره دانش مدیریت پروژه PMBOK که آخرین نسخه آن (PMBOK 7) در سال ۲۰۲۱ منتشر شده منبعی کامل برای آموزش مدیریت پروژه در ۱۰ حوزه دانش است که در این نوشته مورد بررسی قرار گرفته است.
PMBOK چیست و چه کاربردی در مدیریت پروژه دارد؟
PMBOK مخفف Project Management Body of Knowledge است و مجموعهای از فرآیندها، بهترین شیوهها، اصطلاحات و دستورالعملهایی است که به عنوان استاندارد در مدیریت پروژه پذیرفته شده است. در واقع مدیریت پروژه بر اساس PMBOKتکامل مییابد.استاندارد PMBOK برای شرکتها ارزشمند تلقی میشود زیرا به آنها کمک میکند تا رویهها را در بخشهای مختلف استانداردسازی کنند، فرآیندها را متناسب با نیازهای خاص تنظیم کنند و از شکست پروژه جلوگیری کنند.
از آنجایی که با کشف روشها یا شیوههای جدید، دانش مدیریت پروژه همواره در حال رشد است، استاندارد PMBOK باید مرتباً بهروزرسانی و منتشر شود. این روندی است که توسط موسسه جهانی مدیریت پروژه (PMI)، نظارت میشود.
استاندارد PMBOK چیست؟
PMBOK از نظر فنی یک روش نیست، بلکه یک استاندارد و یک راهنمای پیکره دانش مدیریت پروژه است که بهترین شیوهها را در مدیریت پروژه در خود جای داده است و اغلب با متدولوژی آبشار یا waterfall همراه است که مراحل پروژه را در یک رویکرد متوالی تراز میکند، اما با متدولوژیهای جدیدتر مانند Agile نیز سازگار است. PMI از هیچ روش خاصی حمایت نمیکند زیرا فرآیندهای PMBOK را میتوان متناسب با شرایط مختلف مدیریت پروژه و مدیریت منابع پروژه تنظیم کرد - مدیران آنچه را که برای شرکتها، تیمها و پروژههای مربوطه خود نیاز دارند انتخاب میکنند.
PMBOK چگونه ایجاد شد؟
اولین نسخه PMBOK در سال 1996 منتشر شد و در سال 1999 این راهنما به طور رسمی توسط موسسه استاندارد ملی آمریکا (ANSI) به عنوان استانداردی برای مدیریت پروژه شناخته شد.
در طول سالها، دانشنامه PMBOK تغییرات زیادی را تجربه کرده است و با فرآیندهای جدید شرکت سازگار شده است. تابهحال 7 نسخه رسمی PMBOK منتشر شده است.
راهنمای گستره دانش مدیریت پروژه ویرایش اول: PMBOK1 سندی با مفاهیم و رویههای مختلف درباره روند هدایت مدیریت پروژه بود.
راهنمای گستره دانش مدیریت پروژه ویرایش دوم: PMBOK2 در سال 2000 منتشر شد، با اطلاعات اصلاح شده و شیوه های مدیریت جدید به روز شد.
راهنمای گستره دانش مدیریت پروژه ویرایش سوم: با انتشار نسخه سوم استاندارد PMBOK در سال 2004، امکان اعمال دستورالعملها برای تقریباً هر نوع پروژه، نه تنها برای پروژه های تجاری، فراهم شد.
راهنمای گستره دانش مدیریت پروژه ویرایش چهارم: PMBOK4 در سال 2009 منتشر شد که باعث جدایی مدیریت پروژه از اسناد پروژه شد.
راهنمای گستره دانش مدیریت پروژه ویرایش پنجم: ویرایش پنجم که در سال 2013 منتشر شد، شامل بهروزرسانیهایی در مورد چرخه پروژه و سایر پیشرفتها در مدیریت پروژه بود.
راهنمای پیکره دانش مدیریت پروژه – ویرایش ششم: در کتاب راهنمای پیکره دانش مدیریت پروژه ویرایش ششم که در سال 2017 منتشر شد، شامل 50 فرآیند، با تعاریف بهتر از مسئولیتهای مدیر، علاوه بر شامل جنبههای استراتژیک و تطبیقی فرآیندها است.
راهنمای گستره دانش مدیریت پروژه (ویرایش هفتم): PMBOK7، (آخرین ویرایش استاندارد PMBOK) از سال 2021، شامل رویکردهای چابک، تطبیقی و ترکیبی است و بر مدیریت پروژه تغییرگرا تأکید دارد. ترجمه نسخه 7 pmbok نیز پس از مدت اندکی از انتشار نسخه انگلیسی آن منتشر شد.
تعریف PMBOK از پروژه چیست؟
طبق تعریف PMBOK، یک پروژه یک تلاش موقتی است که برای ایجاد یک محصول، خدمات یا نتیجه منحصر به فرد انجام میشود.
به عبارت دیگر، یک پروژه میتواند هر چیزی که برای انجام کاری جدید ضروری است باشد. این فراتر از چارچوب شرکت است و میتواند شامل عرضه محصولات جدید، شروع دوره جدید و حتی انجام خریدهای قابل توجه باشد.
اگرچه از اصطلاح "موقت" استفاده میشود، اما این به معنای کوتاه مدت بودن پروژه نیست. در عمل، فرد فقط به یک شروع و پایان کاملاً تعریف شده نیاز دارد.
چرا PMBOK مهم است؟
PMBOK برای شرکتهایی که به دنبال بهبود پروژههای خود هستند بسیار مهم است. دانشنامه PMBOK علاوه بر تجزیه و تحلیلهای اصولی، کنترل، نظارت و حتی امنیت بیشتر در مدیریت پروژه را تضمین میکند. از مزایای اصلی میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
-
فعالیتهای مدیریت پروژه از طریق دستورالعملهای مستند شده است که میتواند توسط بخشهای مختلف اتخاذ شود
-
بهبود پروژه از طریق ارتباط بهتر بین ذیاثران
-
کاهش خطر نادیده گرفتن فعالیتهای مهم در نتیجه مدلسازی کامل فرآیندهای سازنده پروژه
-
استفاده کارآمد از منابع موجود، با نظارت بیشتر بر نیروی کار و مواد خام
-
کنترل بیشتر بر تمام مراحل توسعه پروژه، با ورودی و خروجی به وضوح تعریف شده است
-
بهینهسازی مدیریت ریسک بر اساس نمای کلی پروژه
-
شانس بیشتری برای رسیدن به موفقیت و رسیدن به اهداف تعریف شده.
حوزههای دانش PMBOK چیست؟
مدیریت پروژه در PMBOK دارای حوزههای دانش مختلفی است تا در مراحل مختلف اجرا به کار گرفته شود. در زیر جزئیات مربوط به 10 حوزه دانش PMBOK را خواهید آموخت.
مدیریت محدوده
مدیریت محدوده شامل فعالیتهایی با هدف ارائه نتایج، ایجاد معیارها و سایر معیارهای ارزیابی کار است.
فرآیندهای مرتبط با این حوزه عبارتند از:
-
جمعآوری الزامات
-
تعریف محدوده
-
ایجاد WBS (ساختار شکست کار)
-
دامنه اعتبار سنجی
-
دامنه کنترل
مدیریت زمان
این حوزه مربوط به مدیریت برنامهریزی شرکتی است. مدیران باید برای رسیدن به اهداف و تکمیل پروژهها در مهلت مقرر، زمان را به صورت استراتژیک برنامهریزی کنند.
مدیریت زمان میتواند بر سایر حوزهها تأثیر بگذارد، به عنوان مثال، زمان کمتر میتواند به منابع بیشتری نیاز داشته باشد.
فرآیندهای مرتبط با مدیریت زمان عبارتند از:
-
تعریف فعالیتها
-
برآورد منابع
-
تخمین مدت زمان فعالیت
-
تهیه برنامه زمانبندی
-
برنامه کنترل (منابع و...)
مدیریت هزینه
یک مدیر پروژه باید هزینهها را مشخص کند که چه منابعی برای تکمیل پروژه مورد نیاز است. هدف اصلی بهینهسازی مقرون به صرفه بودن، تضمین کوتاهترین زمان اجرا با بالاترین کیفیت تحویل است.
فرآیندهای این حوزه عبارتند از:
-
برآورد هزینهها
-
تعیین بودجه
-
کنترل هزینهها
مدیریت کیفیت
مدیران باید کیفیت محصولات و پروژه را در کل ارزیابی کنند و همیشه بر رضایت مشتری تمرکز کنند. ارزیابی و توانایی ارائه راهحلهایی که انتظارات مشتری را برآورده میکند بسیار مهم است.
فرآیندهای مربوط به مدیریت کیفیت عبارتند از:
-
مدیریت کیفیت
-
تضمین کیفیت
-
کنترل کیفیت
مدیریت تدارکات
این حوزه دیدگاه خریدار را در نظر میگیرد و به فرآیندهای تدارکات برای کالاها و خدمات خارجی مربوط میشود. مدیران باید روابط با تامین کنندگان را مدیریت کرده و از استفاده مناسب از منابع مالی اطمینان حاصل کنند.
فرآیندهای مرتبط با این حوزه عبارتند از:
-
برنامهریزی
-
انجام تدارکات
-
کنترل تدارکات
مدیریت منابع انسانی
فرآیندها بر تعریف مسئولیتها، مهارتها و دانش لازم برای یک پروژه و برنامهای با هدف مدیریت افراد به منظور تضمین بهترین نتایج تمرکز دارند.
برای مدیریت منابع انسانی، PMBOK شامل فرآیندهای زیر است:
-
برنامهریزی مدیریت منابع انسانی
-
مشخص کردن تیم پروژه
-
توسعه تیم پروژه
-
مدیریت تیم پروژه
مدیریت ارتباطات
این حوزه بر تعریف استراتژیهایی برای تولید اطلاعات مرتبط و اطمینان از توزیع کارآمد آن در بین تیمها تمرکز دارد. ارتباطات بر کل پروژه تأثیر میگذارد، بنابراین باید واضح و مختصر باشد.
برای مدیریت ارتباطات، PMBOK شامل فرآیندهای زیر است:
-
برنامهریزی مدیریت ارتباطات
-
مدیریت ارتباطات
-
نظارت بر ارتباطات
مدیریت ریسک
ریسکها به رویدادها و شرایطی اطلاق میشود که بر پروژه تأثیر منفی و یا مثبت میگذارد. مدیران باید بازار و اقلامی را که میتوانند در کیفیت نهایی تحویل تداخل ایجاد کند، علاوه بر مراحل دیگر، مانند هزینهها و میزان تقاضا، ارزیابی کنند.
فرآیندهای مدیریت ریسک عبارتند از:
-
برنامهریزی مدیریت ریسک
-
شناسایی ریسکها
-
پیشبینی ریسکها
-
انجام تحلیل کمی ریسک
-
انجام تحلیل کیفی ریسک
-
برنامهریزی برای پاسخ به ریسکها
-
نظارت و کنترل خطرات
مدیریت ذیاثران
ذیاثران طرفین درگیر در پروژه هستند، از تیمها گرفته تا تامین کنندگان و مشتریان. مدیریت همه طرفها برای اطمینان از کیفیت در اجرای پروژه با کمترین خطرات ممکن ضروری است.
مدیریت ذینفعان پروژه pmbok شامل فرآیندهای زیر است:
-
شناسایی ذیاثران
-
برنامهریزی برای مشارکت ذیاثران
-
مدیریت انتظارات ذیاثران
-
مدیریت تعامل با ذیاثران
مدیریت یکپارچهسازی
در نهایت، مهم است که یکپارچگی ایجاد کنید، که فرآیند اقدامات و اطلاعاتی را که در واقع پروژه را پیش میبرند، متحد میکند. یعنی مدیران باید انتخاب فرآیندها در یک پروژه و نحوه ارتباط آنها با یکدیگر را مدیریت کنند.
فرآیندهای مدیریت یکپارچهسازی عبارتند از:
-
تدوین منشور پروژه
-
توسعه برنامه مدیریت پروژه
-
کار پروژه را هدایت و مدیریت کنید
-
نظارت و کنترل کار پروژه
-
کنترل تغییرات یکپارچهسازی
-
پروژه یا فاز را ببندید
جمعبندی
فرض کنید یک سازمان و یا یک مدیریت پروژه میخواهند استانداردهای پروژه و سازمانی خود را بالا ببرند و به سطح بالایی برسند. در آن صورت، آنها باید با راهنمای مجموعه دانش مدیریت پروژه (PMBOK) شروع کنند. منابع مختلفی برای آموزش pmbok وجود دارد که بهترین آنها همان آخرین نسخه راهنمای مدیریت پروژه pmbok (راهنمای پیکره دانش مدیریت پروژه ویرایش هفتم) است. همچنین شرکت در یک دوره pmbok نیز میتواند گامی موثر برای تقویت دانش مدیریت پروژه باشد.
.