تهران امروز: ركورد مرگ!
فرامرز قراباغي
انتشار نتايج تحقيقي با عنوان «برآورد هزينههاي تصادفهاي درونشهري و برونشهري در راههاي ايران. از 1373 تا 1389 تكاندهنده و شوكآور است. اين تحقيق از سوي پژوهشكده حملونقل وابسته به وزارت راه و ترابري و در يك مجموعه 731 صفحهاي تهيه و خلاصه آن براي مديران ذيربط، ارسال شده است. طي دو دهه اخير سالانه نزديك به 20ميليارد دلار هزينه تلفات و تصادفات در راههاي ايران شده است، هر ساله هزاران نفر كشته، مجروح و معلول شدهاند. بسياري از هزينههاي پنهان از جمله هزينههاي خدمات پزشكي، روانپزشكي، خدمات پليس و... بر اثر تصادفها و حوادث جادهاي درون و برونشهري بر جامعه ما تحميل ميشود. آمارها گرچه تكاندهندهاند اما گويا شهروندان هنوز متوجه عمق فاجعه نشدهاند. اين درست است كه دستگاهها و سازمانهاي مربوط بايد به وظايف خود درست عمل كنند. راههاي درون و برونشهري كشور بايد برخوردار از استانداردها و معيارهاي قابل قبول باشند، خدمات ناچيز و محقر اورژانس بهويژه در راههاي برونشهري بايد به ميزان قابل توجهي افزايش يابد. كنترل راهها بيشتر و قانون گريزان از چشم تيزبين پليس پنهان نمانند اما مسئوليت ما به عنوان شهروند آيا بايد فراموش و ناديده انگاشته شود؟ چه كسي تند ميراند؟ چه كسي هنگام خوابآلودگي رانندگي ميكند؟ چه كسي با تخلف از قوانين و قواعد رانندگي جان خود و ديگران را به خطر مياندازد؟ چه كسي بيش از آنكه از رانندگي بر اساس اصول و موازين لذت ببرد از رانندگي غيراصولي لذت ميبرد؟ چه كسي گمان ميكند كه جادهها، بزرگراهها و خيابانها، پيست مسابقهاند؟ خشونتي كه هنگام رانندگي در حق خود و ديگران روا ميداريم، كمنظير و چه بسا بينظير است. آمارها ميگويند كه طي دو دهه گذشته تلفات و خسارات جاني ناشي از حوادث و تصادفهاي جادهاي درون و برونشهري از تلفات و خسارات جانبي جنگ هشت ساله تحميلي بيشتر بوده است. طي سالهاي 1373 تا 1386 جمعا 267 هزار و 562 نفر در تصادفات جادهاي درون و برونشهري كشته شدهاند. توجه بفرماييد اين آمار فقط مربوط به كشتهشدگان است و مجروحان و معلولان را در برنميگيرد يعني طي 14 سال مورد مطالعه در پژوهش مذكور بهطور ميانگين سالانه 19 هزار و 111نفر بر اثر حوادث و تصادفات جادهاي برون و درونشهري جان باختهاند. مسئول چنين وضعيتي كيست؟ پليس؟ وزارت راه؟ دولت؟ اورژانسها؟ چگونه است كه همواره انتظار داريم سازمانها و دستگاههاي نامبرده به دقت و درستي به وظايف خودشان عمل كنند اما ما به عنوان شهروند، به عنوان راننده و... هرطور و هرگونه كه دلمان خواست رفتار كنيم حتي اگر رفتار ما ضريب خطر را افزايش دهد و جان خود ما و ديگران را تهديد كند؟ «او» به عنوان يك راننده خاطي، رفتاري قانونگريز دارد اما «من»، «تو» و «آنان» كه شاهد چنين رفتارهايي هستند چه بايد كنيم؟ آيا نبايد پليس را در نخستين فرصت در جريان قرار دهيم. آيا نبايد با هشدارها و مخالفت با رفتارهاي پرخطر چنين افرادي مانع وي شويم؟ خود ما تا چه اندازه به رفتارهاي قانونمند ترافيكي پايبنديم؟ جادهها، بزرگراهها و خيابانهاي كشور با تصويري كه چنين آمارهايي به دست ميدهند، چيزي از كشتارگاه كم ندارند. نتايج دهشتناك قانونگريزي ما شهروندان ايراني در جادههاي درون و برونشهري را در گزارشي كه تهرانامروز تهيه كرده است ميخوانيد اما آيا به سادگي از كنار اين گزارش خواهيد گذشت؟ به چه بهايي؟ و اگر حاضر نيستيد جادهها، بزرگراهها و خيابانها قتلگاهمان شود، چه وظايفي را بايد بپذيريم؟ كدام كارهاي انجام نگرفته را بايد انجام دهيم تا به اين وضعيت هولناك، پايان ببخشيم يا دستكم آن را بهگونهاي قابل قبول، كاهش دهيم؟ گويا موضوع آموزش، تربيت، خودآموزي و خودتربيت كردن نزد ما فراموش شده است، همچنان كه دلسوزي و شفقت نزد برخي از مديران و مسئولان امر فراموش شدهاي است. استاندارد نبودن بسياري از جادهها، ضعف خدمات اورژانس، اندك بودن ميزان كنترل پليسراه. در يادداشتي كه چندي پيش در اين باره نگاشته شده آمده است: «چهار دقيقه پس از انسداد مجاري تنفسي مرگ رخ ميدهد در حالي كه در بهترين حالت 15 دقيقه طول ميكشد تا نيروهاي امداد جادهاي به موقعيت حادثه برسند.» در همين يادداشت آمده است: «ما در ميزان تصادفات در جهان ركورددار نيستيم از جمله آمريكا، كانادا و ژاپن از ما جلوترند اما در ميزان كشتهها و تلفات ركوردداريم.» ركورد مرگ! و درست در همين جاست كه مسئوليت ما به عنوان شهروند، روشن و واضح ميشود. نخست، خود بايد قانون و رفتار قانونمند را باور داشته باشيم و سپس سازمانها و دستگاههاي مسئول را وادار سازيم تا به وظايف خود عمل كنند يا سطح خدمات خود را افزايش دهند. هولانگيزتر از تلفات و خسارتها، سكوت توام با رضايت ما شهروندان است در برابر رفتار خاطيان! اي بسا لذتمان از تخلف و تخطي از قوانين راهنمايي و رانندگي بيشتر است و سپس سكوت ناشي از بيتفاوتي و بيانگيزگي ماست در برابر سازمانها و دستگاههايي كه بايد آموزش دهند، بايد استانداردها را ارتقا دهند،بايد كنترل كنند، بايد به هنگام ضرورت فوري و سريع رسيدگي كنند اما ما سكوت ميكنيم و همچنان ركورد ميزنيم، ركورد مرگ!