مشروطه، عرصه عبرت آموزی

محمدمهدي انصاري

کد خبر : 117026

در جايي خوانده بودم تاريخ هرگز قضاوت نمي کند بلکه گستره خود را پيش پاي ما مي گذارد تا آن را بشکافيم و رويدادهاي نهفته را بيرون بکشيم. اين ماييم که قضاوت مي کنيم. اين ماييم که سبب قضاوت درست و نادرست مي شويم. اين ماييم که با چشم تنگ و فهم ناقص فقط نقطه کوچکي را مي بينيم و يا با ديده باز و درک صحيح پهنه وسيع تري را مي نگريم تا حقيقت چه باشد. عبرت در دل تاريخ است، ذات تاريخ و گذشت زمان، پختگي و عبرت آموزي است. بايد به پديده هاي تاريخي با نگاهي جديد و عميق نگريست. عبرت يعني رفتن از سطح به عمق و با اين ديد مي توان عبرت هاي فراواني از مشروطه فرا گرفت. در جايي خوانده بودم تاريخ هرگز قضاوت نمي کند بلکه گستره خود را پيش پاي ما مي گذارد تا آن را بشکافيم و رويدادهاي نهفته را بيرون بکشيم. اين ماييم که قضاوت مي کنيم. اين ماييم که سبب قضاوت درست و نادرست مي شويم. اين ماييم که با چشم تنگ و فهم ناقص فقط نقطه کوچکي را مي بينيم و يا با ديده باز و درک صحيح پهنه وسيع تري را مي نگريم تا حقيقت چه باشد. عبرت در دل تاريخ است، ذات تاريخ و گذشت زمان، پختگي و عبرت آموزي است. بايد به پديده هاي تاريخي با نگاهي جديد و عميق نگريست. عبرت يعني رفتن از سطح به عمق و با اين ديد مي توان عبرت هاي فراواني از مشروطه فرا گرفت. چنانچه رويدادهاي تاريخي و اجتماعي معاصر را در رابطه با يکديگر بررسي نماييم به نتايج بهتر و معنادارتري خواهيم رسيد: در ربيع الاول1268 هجري قمري ميرزا تقي خان اميرکبير به دستور ناصرالدين شاه در حمام باغ فين کاشان به شهادت مي رسد.46 سال پس از اين حادثه تلخ يعني در سال1314 هجري ناصر الدين شاه باگلوله يکي از فرزندان رشيد ملت يعني ميرزا رضاي کرماني به قتل مي رسد و سرانجام در سال1324 هجري برابر با مرداد1285 خورشيدي (يعني56 سال بعد از شهادت اميرکبير) حاصل مبارزات ملت ايران با امضاي فرمان مشروطيت به بار مي نشيند... و اين يعني ثمر دادن مبارزات يک ملت در مواجهه با استبداد و طاغوت. مشروطيت طي يک دهه با انحراف و شکست مواجه مي شود و شيخ فضل الله مشروطه مشروعه خواه بر سر دار مي شود 1288( شمسي) و پس از اين رويداد يعني69 سال بعد پيروزي نهايي ملت رقم مي خورد. البته هرچند هر ساله در ايام سالگرد پيروزي انقلاب مشروطيت حسرت و افسوس بر اذهان جامعه ايراني سايه مي افکند و حالت مشترکي با ايرانيان زمان مشروطه که شاهد شکست مشروطه بودند پيدا مي شود اما چون باز تاريخ را با تاريخ مرور مي کنيم مي بينيم که رويدادهاي تلخ پيشين لازمه وقايع بعدي بوده اند و به خاطر پيروزي هاي بعدي است که مي توان سختي هايشان را تحمل کرد زيرا بررسي رويدادهاي تاريخي نياز به تجزيه و تحليل و بررسي تطبيقي دارد. بايسته و شايسته اين است که با شناخت علل و عوامل مستحدثه دلايل انحطاط يا توفيق را يافت و به عنوان عبرت از آن درس گرفت. بررسي انقلاب مشروطه نيز مشمول همين قاعده است علاوه بر آن با استفاده از تجربيات به دست آمده بايد وضعيت موجود را با بصيرت و هوشمندي آسيب شناسي کرد تا از تکرار حوادث تلخ تر جلوگيري شود. وقايع نگاري صرف تاريخ و يا بررسي نظري يک رخداد تاريخي اگرچه کار مفيدي است اما نمي تواند راهگشاي اکثريت جامعه باشد. آنچه که نفع عمومي را در پي خواهد داشت تجزيه و تحليل بي غل و غش تاريخ و مقايسه وضع موجود با آن و تبيين انحراف از معيارها است. در يک ارزيابي کلي دلايل عمده شکست مشروطيت در ايران عبارت است از يکي انحراف محتواي اين نظام حکومتي از اصل و ذات خويش که مردم را صاحبان اصلي قدرت مي داند. دوم مقاومت صاحبان سنتي قدرت، ملاکين بزرگ و متحجرين در مقابل تغيير و نوآوري و تجدد و سوم روحيه استبداد زدگي مردم اگر مشروطه واقعي با لحاظ کردن احکام حيات بخش اسلام تداوم يافته بود به طور يقين امروز ايران جزء کشورهاي بسيار پيشرفته و مبتني بر اصل عدالت اسلامي بود. متاسفانه به دلايل مختلف سياسي و فرهنگي در زمان ما هم تاريخ شاهد است که جمعي تحت عناوين مختلف در صددند با تضعيف بعد اسلاميت نظام و کمرنگ کردن نقش ديانت در اداره کشور سرنوشت مشابهي را براي نظام جمهوري اسلامي رقم زنند. با وجود گذشت يک قرن از انقلاب مشروطه هنوز جاي پرسش و پژوهش هاي فراواني درباره آن مقطع پر تب و تاب تاريخي وجود دارد. انقلابي که با عدالتخواهي شروع شد وبا مشروطه مشروعه خواهي به تعالي رسيد و با انحرافي که در نهضت توسط روشنفکران وغربزده ها به وجود آمده به بيراهه رفت و در نهايت به حاکميت رضا خان مير پنج انجاميد. اين کلي ترين توصيف از انقلاب مشروطه ايراني است... يکي از مباحث مهمي که جا دارد در سالگرد انقلاب مشروطيت مورد توجه پژوهشگران و محققان قرار گيرد تاريخ نگاري اين واقعه مهم تاريخ معاصر است که همچنان نيازمند غنابخشي است. علاوه بر اينکه اکثر کتاب هاي تاريخي در زمينه مشروطه کاملا جانبدارانه و مغرضانه نسبت به جبهه ديني آن نوشته شده است. پس از شهادت شيخ فضل الله و شکست مشروعه خواهان مذهبيون از مشروطه نااميد شدند و کنار کشيدند. اين مسئله باعث شد تا رقيب وارد عرصه شود و شرايط را به نفع خويش مصادره کند. پيروزي و حکومت رضا شاه هم مزيد بر علت شد تا فضا و تفسير غير ديني از مشروطه غلبه کند تا اينکه پس از پيروزي انقلاب اسلامي نسبت به اين تاريخ نگاري جانبدارانه واکنش نشان داده شد. امروز که به درک بهتري از مشروطه رسيده ايم مي بينيم که تاريخ نگاري غير از خود مشروطه است. موج سواري و انحراف قضيه مسئله مهمي است که بايد نقد شود. بايد تاريخ نگاري مشروطه را از خود مشروطه جدا کرد. اين تاريخ نگاري همه مشروطه نيست بلکه با عينک خاصي از نهضت پرداخته شده است. اين بازنگري در مشروطه در واقع بازنگري به خودمان در شرايط فعلي است. امروزه و بخصوص در سال هاي اخير برخي پديده ها و مسائل را در جامعه و در رفتارهاي بعضي از خواص مي بينيم به گونه اي که فکر مي کنيم مسائل جديدي است اما اگر به مشروطه باز گرديم مي بينيم که اين مسائل در آن زمان مطرح بوده و اينجاست که ضرورت بصيرت وعبرت آموزي از تاريخ معاصر براي نخبگان سياسي و خواص و حتي عامه مردم صد چندان مي شود. بستري مهيا است براي عبرت گرفتن تا هزينه هاي تاريخي دوران خود را به حداقل برسانيم و اين يعني کياست و هوشمندي يک ملت.

لینک کوتاه :

با دوستان خود به اشتراک بگذارید: