تحريمها فقط فرصتسوز نيستند
مجتبي امينپور
اين روزها موضوع تحريمهاي اقتصادي، مالي و تكنولوژيك ايران و نيز تحريمهاي اضافي و مستقل، سرخط بسياري از رسانههاي غربي را تشكيل ميدهد. اين دسته از اخبار بيش از آنكه بيانگر واقعيت موجود باشند، بيشتر با هدف اثرگذاريهاي رواني تهيه و تنظيم ميشوند. اگر در دوران استعمار قديم، ميسيونرهاي مذهبي پيشاپيش لژيونهاي استعماري حركت ميكردند، در عصر كنوني، رسانهها پيش از ارتشها وارد ميدان ميشوند. به عبارت ديگر آنچه را كه رسانهها توليد ميكنند «واقعيت» رخ داده است و اگر حادثهاي در عالم واقع رخ دهد اما رسانهها آن را پوشش ندهند، گويي چنين حادثهاي هرگز رخ نداده است. مبتني بر همين منطق است كه خبرهاي تحريم با هدف اثرگذاري بر اراده مديران و تصميمگيران ايراني و تاثيرگذاري بر افكار عمومي توليد و بازتوليد ميشوند. تحريمها اما سمت و سوي ديگري نيز دارند كه بيش از خبرهاي تبليغاتي رسانهاي غرب، واقعيت دارند. تبديل شدن تواناييهاي نهفته و از قوه به فعل رسيدن استعدادها و امكاناتي كه در كشور وجود دارد، اگر سرعت و شتاب بيشتري يافته، بر اثر نيروي پيشرانشي بوده كه تحريمها ايجاد كردهاند. مروري بر خبرهاي رسانههاي كشور بازتاب دهنده همين واقعيت است. دستكم دورنماي يك جهش تكنولوژيك، صنعتي، اقتصادي و حتي مالي به خوبي احساس ميشود. جنبوجوش و كوشش خودانگيخته و در عين حال هدفمند نيروهاي ايراني در رويكرد به توليد فنآوري، ارتقاي سطح تواناييهاي صنعتي، پيشرفتهاي به دست آمده در زمينه علوم پايه و علوم كاربردي و حتي رونق داغ بورس تهران، نمايانگر ميزان تاثيرات مثبت تحريمها بر نيروهاي كارآمد ايراني است. شكلگيري اين باور كه تنها راه برونرفت از وابستگي و تاثيرات سياستهاي ناپايدار كشورهاي غربي، «ايستادن روي پاي خود» است، موجب شده تا ضرورت وقوع يك جنبش و نهضت تكنولوژيك، صنعتي و اقتصادي در ايران احساس شود. تحريمها دستكم از اين ديدگاه كه موجب كاهش يا قطع وابستگيهاي تكنولوژيك و اقتصادي ايران به كشورها و بازارهاي غربي ميشوند، مثبت و مفيد ارزيابي ميشوند. با اين حال كوشش در جايگزيني كالاها و خدمات ايراني به جاي كالاها و خدمات غربي، تنها بخشي از تحول زيربنايي است كه كشور به آن نياز دارد. در جريان جنبش مليشدن صنعت نفت نيز دولت انگليس و همپيمانانش، خريد نفت ايران را تحريم كردند. حتي هنگامي كه يكي از خريداران ايتاليايي حاضر شد نفت ايران را خريداري كند، تنها چند روز بعد هواپيماي شخصي او سرنگون شد و خريدار ايتاليايي در آن سانحه جان باخت. با اين حال شرايط امروز ايران با شرايط آن روز ايران بسيار متفاوتتر است. نيروهايي نيز كه برابر ايران صفآرايي كردهاند، تفاوتهاي بسياري با نيروهاي آن روز جهان دارند. خواه ناخواه آمريكا ميراثدار استعمارگران اروپايي بهويژه انگليس در پايان قرن بيستم و آغاز هزاره سوم است. در ايران نيز نظام سياسي بسيار متفاوتي مستقر است. انقلاب اسلامي توانسته ضمن سرنگون ساختن رژيم پادشاهي، توانمنديهاي عملي و تئوريك خود را به جهان نشان دهد. ايران اسلامي هماكنون پيشاهنگ جنبش جهاني اسلامگرايي است و در صورتي كه خداي ناخواسته، دچار نقصان و شكست شود، نه تنها ايران اسلامي كه جنبش جهاني اسلامگرايي دچار فروكاست و شكست خواهد شد. هم از اين روست كه بايد رهايي از وابستگيهاي اقتصادي، تكنولوژيك و صنعتي را به عنوان يك ضرورت در دستور كار قرار داد. جهش علمي و تكنولوژي امروزه همانقدر اهميت دارد كه جهش معرفتشناسانه نيروهاي مبارز در جريان انقلاب اسلامي. بيرون از غوغاسالاريهاي رسانههاي غربي، بايد سرفصل برنامههاي جهش علمي، اقتصادي خود را تعريف يا بازتعريف كنيم. واقعيت اين است كه جهان در حال تجربهاي متفاوت از جهان دوقطبي پيشين است. اگر از فرصتهاي به دست آمده به خوبي بهرهبرداري نشود، اي بسا كه تاريخ و روزگار درباره ما، تصميمگيران و تصميمسازان كنوني، قضاوت خوبي نخواهد كرد. فرصتي كه در نبود يكي از دو قطب قدرت درجهان امروز پيش آمده است، ميتواند زمينههاي گسترش حركت و جنبش اسلامگرايي را فراهم سازد. واكنش و رويكرد ما به تحريمها، نشانگر ميزان كارآيي و كارآمدي مديريت و نيروهاي ما نيز هست. تحريمها را نبايد يكسره منفي و بد قلمداد كرد، بلكه در عين حال تحريمها ميتواند فرصتي براي پيشرفت جامعه ايران اسلامي و فراهمسازي توانمنديهاي اقتصادي و تكنولوژيك جنبش جهاني اسلامگرايي باشد.