ديپلماسي هوشمندانه
سيد صادق خرازي
سرمقاله ابتکار: اين روزها ايران در کانون گرم اخبار عالم قرار گرفته است. گويا موضوع ايران پايان ناپذير است و روز به روز دامنه سوء تفاهمات افزوده ميشود. چيستي و چرايي اين ماجرا در چيست؟ آيا ميتوانيم با ديپلماسي و اتخاذ تصميمات سنجيده و به هنگام، دامنه تهديدات و اصولا نوع زبان و ادبيات نا موزون سياسي نسبت به کشورمان را تغيير دهيم؟ يا اينکه بايست در انتظار روز واقعه بنشينيم ودست بر روي دست بگذاريم تا ببينيم سرشت و سرنوشت و مقدرات کشور و ملت چه ميشود؟ ماشين تبليغات و جنگ رواني عليه ايران به راه افتاده است و چنان قلب حقايق ميکنند که حتي ترديد و ابهام را در دايره دوستان ايران نيز جا انداختهاند. امروزه يکي از جدال آميزترين و مهمترين چالشهاي ايران مسائل مربوط به سياست خارجي است. آيا ميشود گفت تعامل به تنهائي يک راهبرد است، همانگونه که مذاکره به خودي خود يک راهبرد تلقي نميشود؟ لفاظيهاي متوهم، راهبردهاي شکست خورده به همراه داشته است. اصولا چرا جهان اين مقدار با عدالت فاصله پيدا کرده است؟ از زماني که از امکانات سازمان ملل متحد بهره برداري شرورانه شده و با ابزاري نمودن امکانات سياسي و بينالمللي سياستهاي تهديد اميز اعمال ميشود، دامنه تهديدات بينالمللي بيش از گذشته شده است. براي آنکه سازمان ملل متحد و شوراي امنيت و ديگر ساز و کارهاي بينالمللي برخوردار از وجاهت و اعتبار باشند، اجراي عدالت وعدم سياست دوگانه در رفتار غرب و اعمال تبعيض آميز قوانين محدوديتهاي عمدهاي را براي سازمان ملل متحد که نهادي است منتج از تلاش وعقل بشر به وجود آورده است. اظهارات غيرمسولانه در راستاي تهديد مرزي با روح منشور سازمان ملل متحد سازگاري ندارد. حتي تحريمهاي چندجانبه و هماهنگ شده در کانون قدرتهاي جهاني، ابزاري معيوب و ناکارامد هستند و هرگونه تحريمها خسارات عيني و واقعيش را بر ملتها ميگذارد. چارچوب فهم تحريمها نيازمند درک دقيقتر فضاي به وجود آمده است. چگونه ميتوان برداشتها و عکسالعملهاي انتزاعي به وجود آمده در عرصه جهاني و بينالمللي را بهتر درک کرد و فهميد. ابعاد تحريمها و انگيزه شناسي اين تحريمها داراي معاني خاص است که تامل و دقت خاص خودش را مطالبه ميکند. فضاي موجود همان تداوم تحريمهاي قبلي، البته با دامنهاي وسيعتر و حرکتي هماهنگتر از خصومت قدرتهاي جهاني است. وقتي به تاريخ مناسبات سياسي ايران با دول خارجي مينگريم، ميبينيم که از منظر تاريخي همواره ايران از دوره قاجار تاکنون گهگاه با تحريمهاي ناگفته و نانوشتهاي روبرو بوده است. در دوره قاجاريه ايران تامين کننده برنج روسيه بود که روسها آن را تحريم کردند. در دوره بحران نفت در دهه پنجاه ميلادي بحث تحريم نفت ايران مطرح بوده است. بسياري از اتفاقات جديد در عرصه تحريم مربوط به ملاحظات و مناسبات روابط ايران و ايالات متحده امريکاست. از نظر دولت واشنگتن، روابط ايران-امريکا حالت اضطراري دارد. به همين دليل تغييرات جدي در جنس و نوع تحريمهاي بينالمللي و حتي تحريمهاي امريکا-اتحاديه اروپا و برخي ديگر از متحدانشان پديد آمده است. پديده نظريه اوباما و پيوندش با تحريمها پديدهاي غيرمنتظره و در عين حال جديد است که آن را با مسائل داخل ايران آميخته کرده است و اين نکته جديد قابل تاملي است که حتما دست اندرکاران سياست خارجي بايست بدان توجه جدي کنند. نکته مهم ديگر ترکيبي بودن تحريمهاست. اين تحريمها روند و فرايندي است که اعمال تدريجي آن زيانبار است. ابعاد تحريم نکته بسيار مهم ديگري است که بايست فارغ از تصميمات سياسي بدان نگريست. مهمترين بعد تحريم، فلج کردن اقتصاد ملي ايران، نشانه گرفتن تکنولوژي و صنعت به ويژه در بخش انرژي ايران است که تحريم امريکا-اتحاديه اروپا و سازمان ملل متحد بدان توجه کردهاند. ابعاد ديگري از تحريمها، محدوديت سازي براي معاملات اسلحه است و مهمتر از آن هدف قرار دادن بخشهايي از حاکميت ايران است. انگيزه قدرتهاي جهاني از اين تحريمها اين است که بتوانند اجماع جهاني عليه ايران به وجود آورند. خود آنها باور دارند که با اعمال تحريمها نميتوانند رفتار ايران را تغيير دهند. سه انگيزه اصلي از بلوغ اين تحريمها وجود دارد. تضعيف مباني قدرت ايران، تضعيف موقعيت اقتصاد خارجي-انرژي و حمل و نقل ايران و تضعيف موقعيت مالي و پولي ايران. طراحان تحريم ضمنا به دنبال تحريک منطقه عليه ايران هستند. اسرائيل به دنبال تحريک ايالات متحده براي راه اندازي جنگ عليه ايران است. در مقابل، آنها به دنبال تحريک ايران و تخريب مباني قدرت ايران نيز هستند. غرب به غلط مفروض ميداند و اينگونه ميپندارد که ايران به دنبال سلاح هستهاي است و در آينده تهديدي براي منافع ايشان محسوب ميشوند. در غرب با دو نگاه متفاوت اما با يک هدف به مسائل تحريم مينگرند: -جلوگيري از پيشرفت ايران در زمينه فناوري هستهاي : در اين مسير از تحميل هزينههاي سنگين، اعمال تحريمهاي تکميلي و درگيرسازي مجموعه نهادهاي بينالمللي و اتحاديههاي سياسي و اقتصادي با مسائل ايران دريغ نميکنند. هم اينک سير تحريمهاي تکميلي يعني تحريمهاي شوراي امنيت، امريکا، اروپا، تحريمهاي دوجانبه طراحي عمليات رواني و رسانهاي در بيان تحريمها و پمپاژ خبري براي مردم ايران، همه و همه با يک هدف و آن هم متوقف ساختن برنامههاي هستهاي ايران صورت ميگيرد. -تحميل تضييقات عليه مردم ايران: نکته ديگري که هم اينک اعراب و غرب بدان توجه جدي کرده است. تحميل تضييقات سياسي- بينالمللي-اقتصادي و ملي براي ايران است. افزايش قيمت تمام شده واردات ايران، عقب نگاه داشتن ايران از فضاي رقابتي در منطقه و در مقابل رشد رقباي ايران در منطقه مانند عربستان سعودي و ترکيه از اهرمهاي غرب در اين زمينه است. در اين ميان سير نزولي تاثيرگذاري ايران در معادلات انرژي جهان و سرعت بهره برداري همسايگان از چاههاي مشترک که هر دو به دليل دست و پنجه نرم کردن ايران با تحريمها و نشانههاي بينالمللي است که ضربات زيادي را به اقتصاد ايران وارد ميکند.غرب همچنين با همکاري روسيه و چين تلاش دارد نقش منطقهاي ايران را تضعيف کند که نمونه آن مخالفت با عضويت ايران در سازمانهاي منطقهاي مانند معاهده شانگهاي است. غرب خوب ميداند همکاري ايران با آژانس تاکنون از قلب حقايق نسبت به برنامه هستهاي ايران جلوگيري کرده است ولي اهداف سياسي آنان رو در رو قرار دادن ايران با نظام بينالمللي است. حتي عدهاي که در اطاق بحران سازي غرب نشستهاند بي تمايل نيستند که ايران از NPT خارج شود و فضاي بينالمللي را براي برخورد نظامي فراهم آورند. عقل سياسي و همت و منطق ملي حکم ميکند تا بررسي محاسبههاي دقيق با پديده ايران هراسي امروز مواجه شويم و با تدبير بتوانيم مسائل را درک و سپس حل و فصل نمائيم.