تهران امروز: گفتوشنودي كه محرمانه نيست
حسن وزيني
سالياني است كه به مناسبت روز خبرنگار، اصحاب سياست به تجليل از اهالي رسانه ميپردازند، گاه وعده پس گرفتن شكايات داده ميشود، گاه يادي از روزگار سخت معيشتي آنها به ميان ميآيد اما آنچه براي اهالي مطبوعات در اين روز شيرينتر است نشستها و گفتوگوهايي است كه در آنها گاه سخنان بيپيرايه،گلايههاي مستقيم و درددلهاي شنيدني مطرح ميشود. با اين وصف اين سوال پيش ميآيد كه آن وعده و وعيدها چرا كليشه و اين گپوگفتها چرا شيرين است؟ واقعيت اين است كه هنوز برخي از مسئولان، سياستورزان و مجريان از هر تيپ، فكر و خط سياسي، نگاه تزئيني و كاريكاتوري به ضرورت رسانه، نقش و اهميت آن دارند. در اين نگاه رسانهها در تداوم روابطعموميها قرار دارد. در نظر اين دسته، رسانهها آنگونه بايد ايفاي نقش كنند كه آنها ميخواهند. در نتيجه اسلوب و چارچوب فعاليت رسانهها بايد معطوف به نتايج دلخواه و مطلوب آنها باشد چرا اينگونه است؟ در اين باب ميتوان به چند مسئله اشاره كرد. 1 - حقيقت اين است كه رسانهها خواهان نهادينه شدن نظام اطلاعرساني هستند. رسانهها بهخصوص مطبوعات مستقل و كمبنيه در انقباضهاي سياسي و اجتماعي و تحولات و تغييرات ساختار قدرت دچار آسيبها و لطماتي ميشوند اما چتر حمايتي براي آنها وجود ندارد. از نظر كارشناسان، رسانهها نبايد نقش احزاب را بر عهده بگيرند كه سخني صحيح و ناظر به شكوفايي فعاليتهاي رسانهاي از رسانههاي حزبي و سياسي است اما در نبود احزاب چه نهادي چتر حمايت خويش را بر فراز رسانهها ميگشايد؟ 2 - ضربالمثل معروفي است كه مطبوعات مرغ عزا و عروسياند. بديهي است كه اين ضربالمثل همه واقعيتهاي كشور را پوشش نميدهد اما اگر بخشي از زيرساختهاي نظام اطلاعرساني كشور با اين ضربالمثل تطبيق داشته باشد، علت چيست؟ آيا در همين يكسال اخير ميتوان نقش مطبوعات و رسانهها را در استقرار آرامش و زبان گفتوگو بين مخالفان و رقباي سياسي ناديده گرفت؟ 3 - نسبت رسانهها با نهادهاي قدرت و همينطور رابطه آنها با دستگاههاي اجرايي، قضايي و ... چندان روشن نيست. در نظامنامه مربوط به فعاليت خبرنگاران، روندي حاكم است كه اگر مطبوعهاي در راستاي مصالح كلان كشور با تمام وجود تلاش كند، انجام وظيفه كرده است، اما اگر در مطبوعهاي خطايي از كسي سر بزند در بسياري از مواقع همكاران و ساير دستاندركاران آن نشريه نيز - هر چند ناخواسته - مجازات معيشتي ميشوند. گويي منطق اين است تشويق براي هيچكس، تنبيه براي همه. 4 - برخي از مسئولان در لابهلاي سخنان خود در چنين روزي معمولا از عيار حرفهايگري ساير رسانهها در منطقه و اروپا و.. مثال ميزنند اما به وقت نياز به حمايت از رسانهها، جغرافياي ديگري را مثال ميزنند. 5 - سالهاست كه دامپينگ رسانههاي قدرتمند دولتي گريبان رسانههاي ديگر را گرفته است اما چه راهي براي آن انديشيده شده است؟ اگر در توليد و توزيع، ارزانفروشي آن هم بدون بهرهگيري از رانت دولتي، با هدف تسخير بازار امري مذموم است و در نظامهاي حقوقي - تجاري قوانين ضددامپينگ نوشته شده است،چرا دامپينگ رسانههاي دولتي با استفاده از رانتهاي ملي و نقش آنها در ريزش توانمندي رسانههاي كوچكتر بررسي نميشود. 6 - نبود يك نظام ارزيابي و سنجش صحيح رسانهاي نيز از مواردي است كه در توزيع حمايتهاي معنوي و مادي دولت اثر نامطلوبي گذاشته است. هنوز معلوم نيست رسانهاي كه كرور كرور از حمايتهاي بيدريغ برخوردار است، نسبت به ساير رسانههايي كه در چارچوب قانون و نظام فعاليت ميكنند، به همان ميزان اثرگذاري بهتري داشته يا مخاطبان بيشتري را پوشش ميدهند. در همين زمينه كافي است توجه كنيم كه متروعيار مناسبي براي ارزيابي عملكردها وجود ندارد. بهعنوان مثال سخن منطقي و صحيح جناب معاون محترم مطبوعاتي وزارت ارشاد مبني بر گستره جهان اسلامي رسانههاي كشور، بايد چگونه و از سوي چه كساني مورد توجه قرار گيرد. جز اين است كه گستره توانمندي رسانهها بهخصوص دولتيها در سطح ملي نيز تنگتر و محدودهتر شده است. اگر سطح تيراژ و كميت نشانه ناتواني در انجام ماموريت رسانهاي نيست لااقل بگويند كه كيفيت را چگونه بايد سنجيد، آيا پاسخي براي اين سوال وجود دارد؟ 7 - اميد است سياستهاي فرهنگي دولت محترم كه در محوريت دولت دهم قرار دارد، وضعيت رسانهها را به سمت بهبودي و واقعبيني سوق دهد. امروز اين انتظار وجود دارد كه تحركي اساسي براي تقويت رسانههاي كشور صورت گيرد تا هرازگاه مجبور نباشيم سيطره شبكههاي خبري و اخيرا سرگرمي ماهوارهاي را با صداي بلند فرياد بزنيم.