ابتكار: اهداف روسيه از راه اندازي نيروگاه بوشهر
آسيه مهرورز
اعلام خبر سوخت گذاري نيروگاه بوشهر از سوي آژانس انرژي اتمي روسيه، اين هفته بازتاب گستردهاي در رسانههاي غربي و منطقهاي داشت . اين رسانهها در تحليلهاي متعددي که در پوشش خبري بارگذاري نيروگاه بوشهر داشتند از ابعاد مختلفي به قرار گرفتن نيروگاه بوشهر در مدار برق هستهاي کشورمان از 31 مرداد ماه پرداختند. تحليلهايي از اين دست که ايران به باشگاه قدرتهاي هستهاي جهان پيوست يا اينکه راه اندازي اين نيروگاه نشانهاي از روابط مستحکم روسيه و ايران است که به رغم حمايت روسيه از دور چهارم تحريمهاي شوراي امنيت همچنان ادامه دارد . در همين زمينه، روزنامه فرانسوي زبان " لو فيگارو " از منظري ديگر به خبر عمليات سوخت گذاري نيروگاه بوشهر پرداخت و در گزارشي نوشت : تصميم روسيه براي راه اندازي نيروگاه اتمي بوشهر در 21ماه اوت،باعث تفرقه در گروه وين شده است که مسکو، واشنگتن و پاريس اعضاي آن هستند .صرف نظر از بازتاب گسترده عمليات لجستيکي براي راه اندازي نيروگاه بوشهر در رسانههاي غربي، تاکيد دوباره سرگئي ريابکوف معاون وزير خارجه روسيه در باره عزم کشورش براي تکميل و راه اندازي نيروگاه بوشهر که در ادامه اظهارات سخنگوي سازمان اتمي روسيه صورت گرفته است، از لايههاي پشت پرده مثلث ايران، روسيه، آمريکا حکايت دارد . اين واقعيت زماني آشکار تر ميشود که بدانيم به فاصله کوتاهي پس از اعلام خبر راه اندازي نيروگاه از سوي مقام مسئول شرکت روس اتم،رابرت گيبس سخنگوي کاخ سفيد اعلام کرد با راه اندازي نيروگاه بوشهر ايران ديگر نيازي به غني سازي اورانيوم ندارد . در اينکه اکنون آمريکاييها به شدت ميکوشند تا با واداشتن ايران به توقف کليه فعاليتهاي هستهاي خود برگ برندهاي را درقبال اجراي استراتژي دو سويه مبني بر فشار و مذاکره رو کرده و اين راهبرد را موفقيت آميز جلوه دهند و يا دست کم با تست زدن ايران ميزان آمادگي کشورمان را براي ورود به مذاکرات ماه آينده با گروه 1+5 بسنجند، ترديدي نيست، با اين وجود آنچه روسيه را واداشته تا در فضاي تحريمهاي بين المللي شوراي امنيت و تحريمهاي يکجانبه آمريکا و اتحاديه اروپا به راه اندازي نيروگاه بوشهر اقدام کند از چند واقعيت حکايت دارد. نخست اينکه به رغم گشايشهايي که در ماههاي اخير در روابط روسيه و آمريکا پديد آمده و روسيه را وا داشته تا با در نظر گرفتن نياز خود به غرب در ابعاد اقتصادي و تکنولوژيکي رفتار هنجارمند و همسويي را با رويکردهاي غرب در صحنه جهاني از خود بروز دهد،نگراني روسيه در از دست دادن ايران واقعيتي ديگر است که رهبران کرملين را واداشته تا در روابط خود با ايران تجديد نظر کنند به ويژه که مقامات ايران در ماههاي اخير به کرات از مواضع متناقض روسيه در قبال روابط دوستانه دو کشور و امتناع از تحويل موشکهاي اس سيصد به کشورمان انتقاد کرده اند.از اينرو اعلام آمادگي روسيه در راه اندازي نيروگاه بوشهر که کاملا در چارچوب مقررات ان پي تي قرار داشته و بخشي از تعهدات روسيه به شمار ميرود،نشان ميدهد که مسکو با درک الزامات ژئوپوليتيکي منطقه و نياز به همکاري ايران در ثبات و امنيت منطقه مايل نيست ظرفيتهاي ايران را ناديده بگيرد. دوم اينکه، اگرچه اقدامات روسيه در خصوص نيروگاه بوشهر و کارشکنيهاي اين کشور در سالهاي اخير همواره تابعي از ملاحظات سياست خارجي اين کشور بوده، با اين حال شواهد و قرائن نشان ميدهد که راه اندازي نيروگاه بوشهر هيچ تبعاتي براي روسيه نخواهد داشت، چون روسيه پيش از اين در معامله با آمريکا راه اندازي نيروگاه بوشهر را از شمول قطعنامه تحريمي خارج کرده و کوشيده بود دست خود را در همکاري با ايران در اين نيروگاه باز گذارد . سوم اينکه تاخير در راه اندازي نيروگاه تا مرحله متوقف شدن اين همکاريها در عمل ميتواند اعتبار روسيه را در بازار فن آوريهاي هستهاي به شدت خدشه دار کند، در حال حاضر روسيه قراردادهاي کلاني را با کشورهاي مختلف در خاورميانه، آمريکاي لاتين، اروپاي شرقي،و آفريقا در زمينه احداث نيروگاههاي هستهاي منعقد کرده است . بر اين اساس بي توجهي روسيه به تفکيک موضوع برنامه هستهاي ايران با نيروگاه بوشهر ميتواند جايگاه اين کشور را نزد شرکاي هستهاي مسکو به شدت متزلزل کند.با اين حال آنچه در روزهاي اخير در روابط روسيه و غرب به وقوع پيوست در عزم مسکو براي راه اندازي نيروگاه بوشهر بي تاثير نيست ، حکم دادگاه بين المللي لاهه مبني بر اينکه درخواست استقلال کوزوو از جمهوري صربستان مغاير با مقررات حقوق بين ا لمللي نيست،موجب شده تا دولت مسکو که به شدت با هرگونه استقلال طلبي کوزور از متحد ديرينه اش صربستان در حوزه بالکان مخالف است، ضمن زير سئوال بردن استقلال کوزوو، حمايت کشورهاي غربي از جمله آمريکا را از استقلال کوزوو محکوم کند. همچنين اقدام سناي آمريکا در به تعويق انداختن تصميم گيري در باره سرنوشت پيمان کاهش سلاحهاي استراتژيک موسوم به استارت جديد تا پس از تعطيلات تابستاني سنا اين ترديد را در ميان مقامات مسکو افزايش داده است که با به تعويق افتادن پيمان استارت، آمريکا تمايلي به محدود کردن توان بارزدارندگي غير متعارف خود به ويژه در حوزههاي پيرامون مرزهاي روسيه نداشته باشد؛ روسيه خود در ذيل توافقنامه با واشنگتن پايبندي به پيمان استارت را به انصراف آمريکا از برنامه هايش در زمينه استقرار بخشهايي از سامانه موشکي در اروپا منوط کرده بود.به اين ترتيب با اولين نشانههاي تصويب نشدن پيمان استارت جديد در سناي آمريکا که احتملا در ارتباط معنا داري با انتخابات ميان دورهاي پيش روي کنگره و فشار جمهوريخواهان قرار دارد، به نظر ميرسد روسيه به اين نتيجه رسيده است تا با انگشت نهادن بر موضوعات حساسيت برانگيزي همچون توانايي هستهاي ايران اين پيام را به مقامات واشنگتن ارسال کند که ناديده گرفتن منافع ملي و امنيت روسيه از سوي آمريکا با هزينههاي بيشتري براي اين کشور همراه خواهد شد. با اين حال برخي گمانه زنيها درباره آمادگي روسيه براي راه اندازي نيروگاه بوشهر از واقعيت ديگري نيز حکايت دارد و آن اينکه اين حرکت روسيه با هماهنگي غرب به ويژه آمريکا صورت گرفته و دو طرف با تقسيم کار جديد و تفکيک قائل شدن ميان برنامه هستهاي ايران و موضوع نيروگاه بوشهر، ميکوشند اين پيام را به جمهوري اسلامي ايران القا کنند که در مذاکرات آتي گروه 1+5 حاضر به هيچ گونه سازشي در قبال برنامه غني سازي ايران نخواهند بود. اين کشورها با وانمود کردن اين نکته که صرفا فعاليت نيروگاه بوشهر را در چارچوب مقررات آژانس قبول دارند و با وجود نيروگاه بوشهر، ايران ديگر نيازي به غني سازي اورانيوم ندارد، در صددند تا از واگذاري امتيازات جديد در مذاکرات هستهاي به ايران طفره بروند. حال آنکه جمهوري اسلامي ايران بارها سياست خود را در مورد تامين بيست هزار مگاوات برق هستهاي در بيست سال آينده اعلام کرده است و اين در حالي است که نيروگاه بوشهر فقط قادر است هزار مگاوات برق را به شبکه برق کشور منتقل کند. از سوي ديگر کارشکني گروه وين در تامين سوخت نيروگاه تحقيقاتي تهران که تنها 5 مگاوات قدرت دارد خود نشان دهنده اهميت توليد سوخت در داخل کشور و بومي شدن اين دانش در کشور است، به ويژه که فعاليتهاي غني سازي ايران همچنان در چارچوب مقررات آژانس قرار دارد .در مجموع هر چند روسيه تابه حال توانسته به بازي دو گانهاي در قبال نيروگاه هستهاي بوشهر دست بزند،گذشت زمان، فرصتهاي محدودتري را در برابر اين کشور براي مانور دادن در مثلث ايران روسيه و غرب در اختيار اين کشور خواهد گذاشت .