كجاست داوري؟
اميد ملكي
سرمقاله تهران امروز: بعد از انتصاب نمايندگان ويژهاي از سوي رئيسجمهور در حوزه سياست خارجي، موضع گيريهاي اين روزهاي مسئولان دستگاه ديپلماسي كشور نشان از نوعي نارضايتي، اگر نگوييم عصبانيت، از اين اقدام دارد. سلسلهاي از انتقادات كه از كارشناسان فعلي و سابق وزارت خارجه شروع و پس از سخنگو به وزير خارجه هم رسيده است تا جايي كه ايشان را به اين نتيجه رسانده است كه عدهاي بر سر شاخ سياست خارجي نشستهاند و بن ميبرند. عمده استدلال بدنه ديپلماسي كشور اين است كه اينگونه تغييرات در ساختار تصميمگيري سياست خارجي، به واسطه اختلالات كاركردي كه در راه حفظ منافع ملي، بوجود ميآورد ديپلماسي ايراني را با سرگرداني زايد الوصفي مواجه ميكند و از اين طريق زمينه را براي سوءاستفاده ساير دولت ها، با توجه به سطح قدرت و تاثيرگذاري آنها، فراهم ميكند. استدلالي كه از مباني نظري غني نيز در مطالعات روابط بينالملل برخوردار است. اصول اوليه سياستگذاري عمومي در حوزه سياست خارجي نشان ميدهد كه « انسجام كاركردي» تنها در سايه يك «بوروكراسي ديپلماتيك» آهنين در دستگاه سياست خارجي است كه ممكن ميشود چرا كه در غير اين صورت الگوي «هم افزاي» امكانات موجود در سياست خارجي به عنوان مقوم عملكرد مجموعه ديپلماتها، جاي خود را به الگوي « خنثيساز» امكانات خواهد داد و ارمغان اين تغيير بر زمين افتادن نعش نيمه جان منافع ملي است، چارچوب نظري عمومي كه مختص هيچ كشوري بهطور اخص نيست چه كه نتيجه آن عملكرد اين رويكرد است و تجربه نشان ميدهد كه در چنين شرايطي به واسطه عملكردهاي نا هماهنگ ساختاري راه احتجاجات فردي هموارتر شده و رفته رفته با جايگزيني «آراي افراد» به جاي «راهبردهاي ساختاري»، دستگاه سياست خارجي به مجمع الجزايري از تصميم گيريها بدل ميشود كه در آن بهواسطه بروز درهم ريختگيها، «غيرپاسخگوشدن» وجه غالب زيست ديپلماتيك كساني خواهد بود كه نام مسئول را با خود يدك ميكشند و در اين ميانه فرقي ميان آناني كه تازه از گرد راه رسيدهاند با آناني كه خاك اين حوزه را خوردهاند وجود نخواهد داشت.اما با همه اين تفاسير اين سكه روي ديگري نيز دارد و آن در پاسخ به اين سوال نهفته است كه به فرض وجود هرگونه اختلاف ميان فرآيندهاي تصميم و اجرا در عرصه ديپلماسي، آيا لازم است اين اختلاف نظرها به «فاشگويي» از جانب مسئولان امر آن هم در حوزه مهمي نظير سياست خارجي برسد؟ آيا دستگاه سياست خارجي بايد در موضع گيري رسمي اعلام كند كه در عرصه تصميمگيري سياست خارجي،ايران دچار اعوجاج ساختاري شده است؟ آيا به اين انديشيده ايم كه از منظر منافع ملي انتشار اين نوع موضع گيريها به سراسر جهان چه تاثيري بر نحوه برخورد ساير دولتها با جمهوري اسلامي خواهد داشت؟ طولي نخواهد كشيد كه در نشستهاي غير رسمي،كه ميان ديپلماتها رسم هم هست، سايرين از همتايان ايراني شان بپرسند راستي چه كسي دستگاه سياست خارجي شما را مديريت ميكند؟ يا هيات شما كدام يك از وزراي امور خارجه را نمايندگي ميكند؟ و همه اينها يعني دستگاه ديپلماسي كشور با اين عرض و طول مُلكي است با چندين مَلِك. ملكاني كه هر يك عمارتي نو ميسازند و جامه خود ميبرند. سياست مدرن بايد به سياستمداران آموخته باشد كه هر نهادي بايد كارويژه خود را در دنياي سياست ايفا كند: نهاد داوري اختلافات ميان مسئولان دستگاه سياست خارجي، مطبوعات نيست همان طور كه نهاد نقد عملكرد سياست خارجي، حكومت نيست. تنها اجازه دهيد ما نقدمان را كنيم و شما داوريتان را نزد داوران ببريد، مردم چشم انتظار توسعه منافع ملي شان هستند و براي زايل شدن آن به نظر نميرسد توجيهي را پذيرا باشند.