ميان پزشک و بيمار فاصله افتاده است!
سيدعلي محقق
ابتکار: مروري بر اتفاقات يکي دو ماهه اخير از تيره و تلخ شدن روابط بخشي از مردم و خانوادهها با فعالان حوزه درمان کشور و به طور مشخص جامعه پزشکان حکايت ميکند. قتل دو پزشک متخصص و باسابقه در تهران به دلايل شخصي، تهديد به قتل چند پزشک ديگر در پايتخت و شهرهاي ديگرتوسط خانوادههاي بيماران، حمله بستگان يک بيمار متوفي به بيمارستاني در رشت، حمله همراهان دو بيمار به پرستاران بيمارستانهاي ياسوج در کنار انتشار اخبار متفاوتي از رشد غير متعارف درخواست هزينههاي اضافي ميليوني( زير ميزي) از بيماران براي اعمال جراحي و برکناري برخي پزشکان بواسطه افشاي اينگونه درخواست ها. اين روزها اخبار ناگواري از اين قبيل در رسانههاي شنيداري و ديداري، مکتوب والکترونيکي به کرات ديده، شنيده و خوانده ميشود و جديدترين واقعه از اين دست، وقوع انفجار مشکوکي در يکي از بيمارستانهاي تهران در روز گذشته است. شايد شنيدن خبر قتل يک پزشک و يا حمله خانواده بيماري به پرستار، پزشک يا مدير بيمارستاني صرفا يک اتفاق تلقي گردد و به تنهايي ارزش بحث و بررسي به عنوان يک مساله اجتماعي نداشته باشد اما تکرار کم سابقه وقايعي از اين دست در يک دوره زماني کوتاه و وقوع زنجيروار اينگونه در اتفاقات در سطح کشور را ميتوان به جد نشانههايي از يک بحران و بروز خراشي قابل توجه بر روابط انساني اقشاري از جامعه با هم تفسير نمود. در واکنش به اين وقايع از يک سو شاهد سرعت عمل پليس جنايي در شناسايي و بازداشت عاملين قتل پزشکان تهراني، شناسايي و بازداشت حمله کنندگان به پرستاران و بيمارستان و يا انتشار اخباري مانند موافقت مسئولين با مسلح شدن پزشکان به سلاحهاي دفاعي سرد و يا گرم هستيم و از سوي ديگر گفته ميشود که برخي پزشکاني که درخواست دريافت زير ميزيهاي ميليوني از بيماران کرده اند نيز در مراکز درماني مختلف شناسايي و سريعا اخراج شده اند. اقدامات دم دستي و پيشگيرانهاي مانند تسريع در پيگيريهاي قضايي وامنيتي و تشديد قواعد حفاظتي و انتظامي اگرچه به عنوان مسکنهايي کوتاه مدت شايد بتواند اين درد را ساکت نموده و يا وقوع اين گونه حوادث را به تاخير اندازد اما اين همه موضوع نيست. واقعيت اين است که با کنارهم قرار دادن همه وقايع گفته شده ميتوان سريعا به اين نتيجه رسيد که به هردليل ميان پزشک و بيمار فاصله افتاده است و ديواري از بي اعتمادي متقابل ميان خانواده و پزشکان که به گواه عرف، به عنوان محرم اسرار فرد بيمار تلقي ميشدند، در حال قد کشيدن است و عصبيتهاي بروز داده شدهاي از اين قسم، فقط قلهاي ازيک کوه يخ است که ابعاد واقعي آن پيچيده تر ازآني است که به چشم ميآيد. از اين رو بجاي پرداختن صرف به تسکين موقت درد بايد همزمان عوامل اين معضل اساسي دورانديشانه ريشه يابي و آسيب شناسي گردد. اگر به هر دليلي گذرمان به مراکز درماني، بيمارستان ها، اورژانسها و مطب پزشکاني غيراز متخصصان اعمال زيبايي! افتاده باشد، همواره شاهد نوعي کلافگي، عصبيت مشهود و رنج غريبي در چهره و افعال بيماران و همراهان آنان بوده ايم که صرفا رنج بيماري و ترس از عوارض آن نيست و گوياي واقعيتهايي ديگر است که همواره در راس آنها مسائلي مانند هزينههاي عمل و بستري و درمان، فقدان بيمه يا بيمه تکميلي، ناياب بودن دارو و لوازم مورد نيازو... قرار دارد. امروزه در لابلاي اظهارات مسئولين و کارشناسان مسائل بهداشت و درمان و تامين اجتماعي ميتوان ليست بلندبالايي از معضلات و مسائل مبتلابه حوزه درمان و پزشکي را رديف نمود که خواه ناخواه ترکش هر کدام از معضلات بيش و پيش از هر کس به بيمار و خانوادههاي بيماران اصابت ميکند. ضعف و ناکارآمدي نظام تامين اجتماعي و بيمههاي درماني و عدم رضايت دو طرفه پزشکان و مراکز درماني و خانوادههاي بيماران از پوشش و فراگيري بيمهها و عمل به تعهدات، عدم رضايت پزشکان و مراکز درماني از درآمدها و تعرفههاي مصوب خدمات درماني مختلف، سهل انگاري و ساده انگاريهاي رايج در بيمارستانها در مواجه با بيماران و بيماري ها، عدم برقراري روابط عاطفي بين بيمار و پزشک وبعضا عدم انطباق رفتارها و کردارها با اخلاق و سوگندنامه پزشکي، ناکافي بودن تجهيزات و امکانات پزشکي مراکزو.... صرفا بخشي از فهرست بلندبالاي مشکلات حوزه درمان در کشور ماست. بر اين فهرست اگر افزون خواهيهاي بي حساب و کتاب برخي پزشکان را که بصورت پيشنهاد دريافت زير ميزي خود را نشان داده است به همراه نرخ خط فقر 780 هزار توماني يک خانواده را اضافه کنيم ميتوان با کنار هم قرار دادن قطعات اين پازل به سهولت رازعصبيت و کلافگي بيماران و خانوادههاي آنان را ريشه يابي کرد و از آنجا به دنبال حل بنياني چنين مشکلاتي رفت. اگرچه پديدههايي مانند زير ميزي، داروهاي قاچاق و... واقعيت عريان جامعه است و کمابيش پيه آن به تن هر خانوادهاي خورده است اما بر اساس قوانين موجود دريافت هرگونه هزينه درماني از بيمار به جز از مسير حسابداري در مراکز درماني از سوي وزارت بهداشت غيرقانوني بوده و بهعنوان يک تخلف قابل تعقيب است. چندي قبل هم وزير بهداشت دريافت زير ميزي پزشکان و زياده خواهي تامين کنندگان اقلام دارويي در بخش دولتي را تکذيب کرد و اظهار نمود که چنين چيزي به هيچ وجه صحت ندارد و اگر حتي يک مورد نيز ديده شود به شدت با آن برخورد ميشود.دستجردي از مردم و تمام کساني که از چنين مواردي اطلاعي دارند خواست که مورد را به معاونت درمان اين وزارتخانه گزارش کنند. اما آيا نظارت بر چنين پديده اي صرفا وظيفه خانوادهها است و آيا قوانين موجود به اندازه کافي جوابگو نيست؟ آيا خانوادهاي که جان عزيز بيمارش به دست و پنجه پزشکي که چنين درخواستي را دارد، بسته است ياراي انجام اقدامات نظارتي مورد درخواست خانم وزير را دارد و آيا ساز و کارهاي نظارتي لازم براي حداقلي کردن اينگونه تخلفات به درستي طراحي و اجرا شده است؟ آنچه که واقعيت دارد اين است که در کنار فقدان قوانين و خلاهاي قانوني موجود، قشري ازجامعه پزشکي اگرچه درسخن بر رعايت سوگند پزشکي خود تاکيد کرده و به آن به عنوان منشور اخلاقي فعاليت خود ميبالد اما در عمل گلايهها و نارضايتيهاي خود را از تعرفههاي پزشکي و تاخيرهاي طولاني مدت بيمهها در پرداخت مطالبات را کمابيش در مواجهه با بيماران و خانوادهها بر زبان ميآورند و خواه ناخواه عملي ميکنند. اين گونه دلايل باعث شده است طيفي از پزشکان چندان ميلي به سر و کله زدن با بيمهها و تعرفههاي رسمي نداشته باشند و مزد تخصص و جادوي سرانگشت خود را فقط و فقط با اسکناس نقد خانواده بيمارتاخت بزنند و با شخص بيمارخود را طرف کنند نه حسابداري بيمارستان وبيمه و نه چيز ديگر... پزشکان همواره ناکافي بودن تعرفهها درمقايسه با کشورهاي ديگررا دليل اصلي نامناسب بودن خدمات و يا درخواستهاي نامتعارف از بيماران ميدانند اما به فرض افزايش تعرفههاي پزشکان، طبيعتاً پرداخت اين مبالغ براي مردم دشوار و حتي غيرممکن مي شود، که در اين صورت اين وظيفه سازمانهاي بيمهگر است که به بيماران کمک کنند. از سوي ديگر در بحبوحه اجراي طرح هدفمند کردن يارانه اين نگراني وجود دارد که با افزايش تعرفه بسياري از خدمات پزشکي معضل اخير ابعادي ديگري نيز به خود بگيرد. از اين رو است که بر ارگانهاي نظارتي و اجرايي کشور مانند کميسيون مربوطه درمجلس شوراي اسلامي، وزارت بهداشت و سازمان نظام پزشکي است که در کنار تلاش براي مسلح کردن پزشکان و ... به ديوار بي اعتمادي بوجود آمده نگاهي عميق تر بيندازند و به دنبال ريشه بگردند...