امضای ديجيتال چيست؟
ماحصل عمليات، توليد يك رشته مشتمل بر مجموعهاي از حروف و اعداد است. يك امضاي ديجيتال صرفاً به شما نخواهد گفت كه «اين شخص يك پيام را نوشته است» بلكه در بردارنده اين مفهوم مهم است كه: «اين شخص اين پيام را نوشته است.»
فارس: شايد تاكنون نامههاي الكترونيكي متعددي را دريافت داشتهايد كه داراي مجموعهاي از حروف و اعداد در انتهاي آنان ميباشند. در اولين نگاه ممكن است اينگونه تصور گردد كه اطلاعات فوق بي فايده بوده و شايد هم نشان دهنده بروز يك خطا در سيستم باشد! در حقيقت ما شاهد استفاده از امضاي ديجيتال در يك نامه الكترونيكي ميباشيم. به منظور ايجاد يك امضاي ديجيتال از يك الگوريتم رياضي به منظور تركيب اطلاعات در يك كليد با اطلاعات پيام، استفاده ميشود. ماحصل عمليات، توليد يك رشته مشتمل بر مجموعهاي از حروف و اعداد است. يك امضاي ديجيتال صرفاً به شما نخواهد گفت كه «اين شخص يك پيام را نوشته است» بلكه در بردارنده اين مفهوم مهم است كه: «اين شخص اين پيام را نوشته است.» كاغذ به عنوان حامل اطلاعات مهم جاي خود را كمكم به ديگر راههاي تبادل اطلاعات ميدهد. در واقع كاغذ داراي معايبي از قبيل انتقال آهسته و پرهزينه اسناد ميباشد. همچنين شيوههاي ذخيرهسازي اطلاعات نيز به سرعت در حال تغيير است و به جاي بايگاني انبوه دستههاي كاغذ از روشهاي الكترونيكي استفاده ميشود. ناوريهاي جديد انتقال اطلاعات، مانند EDI و پست الكترونيك و استفاده از سيستمهاي مديريت اسناد كامپيوتري نگارش، ارسال و ذخيره اطلاعات را سادهتر، سريعتر و حتي ايمنتر ساخته است. به خاطر ساختار غير فيزيكي واسطه (وسيله حامل داده)، روشهاي سنتي علامتگذاري فيزيكي واسطه توسط مهر يا امضا (براي مقاصد تجاري و حقوقي) غير قابل استفاده ميباشند. هنگام كار با اسناد الكترونيكي، بايد علامتي براي تشخيص اصل بودن و سنديت بخشيدن به محتواي آن، به اطلاعات اضافه شود. بعضي شيوههاي جديد تنها براي سنديت بخشيدن به يك موجوديت جهت مجوزدهي به دسترسي، استفاده ميشوند؛ براي مثال نبايد يك سيستم تشخيص هويت انگشتنگاري كامپيوتري، يك امضاي دستي اسكن شده يا وارد كردن اسم شخص در انتهاي يك E-mail را به عنوان يك جايگزين معتبر براي امضاهاي دستي پذيرفته زيرا همه عملكردهاي يك امضاي دستي را نخواهد داشت. با امضا كردن در پاي يك نوشته امضا كننده هويت خود را به عنوان نويسنده مشخص ميكند، جامعيت سند را تأييد نموده و بيان ميدارد كه به محتويات آن متعهد و پايبند ميباشد. برخي از خواص مهم امضاهاي دستي عبارت است از: 1- امضاي يك شخص براي تمام مدارك يكسان است. 2- به راحتي توليد ميشوند. 3- به راحتي تميز داده ميشوند. 4- بايد به گونهاي باشند كه حتيالامكان به سختي جعل شوند. 5- به طور فيزيكي توليد ميشوند. يك امضاي ديجيتالي يك ابزار سنديت بخشيدن الكترونيكي ميباشد، كه منجر به سنديت بخشيدن به يك ركورد الكترونيكي از طريق رمزنگاري با كليد همگاني ميشود. ويژگيهاي مهم امضاهاي ديجيتال عبارت است از: 1- در توليد آنها از اطلاعاتي كه به طور منحصربهفرد در اختيار امضاكننده است، استفاده ميشود. 2- به طور خودكار و توسط رايانه توليد ميشوند. 3- امضاي هر پيام وابسته به كليه بيتهاي پيام است و هر گونه دستكاري و تغيير در متن سند موجب مخدوش شدن امضاي پيام ميگردد. 4- امضاي هر سندي متفاوت با امضاي اسناد ديگر است. 5- بايد به راحتي قابل بررسي و تأييد باشد تا از جعل و انكار احتمالي آن جلوگيري شود. ساختار اصلي امضاي ديجيتالي بدين صورت است كه نويسنده اطلاعات الكترونيكي اين اطلاعات را توسط كليد رمزنگاري محرمانه خود امضا ميكند. اين كليد بايد توسط كاربر براي هميشه مخفي نگهداشته شود. امضا توسط كليد همگاني مربوطه امضا كننده، سند قابل كنترل ميباشد. اين كليد همگاني توسط عموم قابل رؤيت و دسترسي ميباشد. علت استفاده از يك امضاي ديجيتال چيست؟ بهتر است براي پاسخ به سؤال فوق، سؤالات ديگري را مطرح كنيم! - براي تشخيص و تأييد هويت فرد ارسال كننده يك نامه الكترونيكي از چه مكانيزمهايي استفاده ميشود؟ فرض كنيد يك نامه الكترونيكي را از يكي از دوستان خود دريافت داشتهايد كه از شما درخواست خاصي را مينمايد، پس از مطالعه پيام براي شما دو سؤال متفاوت مطرح ميگردد: الف) آيا اين نامه را واقعاً وي ارسال نموده است؟ ب) آيا محتواي نامه ارسالي واقعي است و وي دقيقاً همين درخواست را داشته است؟ - آيا وجود هر نامه الكترونيكي در صندوق پستي، نشان دهنده صحت محتوا و تأييد هويت فرد ارسال كننده آن است؟ امروزه سوء استفاده از آدرسهاي Email براي مهاجمان و ويروسها به امري متداول تبديل شده است و با توجه به نحوه عملكرد آنان در برخي موارد شناسايي هويت فرد ارسال كننده يك پيام بسيار مشكل و در برخي موارد غير ممكن است. تشخيص غير جعلي بودن نامههاي الكترونيكي در فعاليتهاي تجاري و بازرگاني داراي اهميت فراواني است. يك نامه الكترونيكي شامل يك امضاي ديجيتال، نشان دهنده اين موضوع است كه محتواي پيام از زمان ارسال تا زماني كه به دست شما رسيده است، تغيير نكرده است. در صورت بروز هر گونه تغيير در محتواي نامه، امضاي ديجيتال همراه آن از درجه اعتبار ساقط ميشود. نحوه عملكرد يك امضاي ديجيتال قبل از آشنايي با نحوه عملكرد يك امضاي ديجيتال، لازم است در ابتدا با برخي اصطلاحات مرتبط با اين موضوع بيشتر آشنا شويم: كليدها (Keys): از كليدها به منظور ايجاد امضاهاي ديجيتال استفاده ميگردد. براي هر امضاي ديجيتال، يك كليد عمومي و يك كليد خصوصي وجود دارد: كليد خصوصي، بخشي از كليد است كه شما از آن به منظور امضاي يك پيام استفاده مينماييد. كليد خصوصي يك رمز عبور حفاظت شده بوده و نميبايست آن را در اختيار ديگران قرار داد. كليد عمومي، بخشي از كليد است كه امكان استفاده از آن براي ساير افراد وجود دارد. زماني كه كليد فوق براي يك حلقه كليد عمومي (public key ring) و يا يك شخص خاص ارسال ميگردد، آنان با استفاده از آن قادر به بررسي امضاي شما خواهند بود. حلقه كليد (Key Ring): شامل كليدهاي عمومي است. يك حلقه كليد از كليدهاي عمومي افرادي كه براي شما كليد مربوط به خود را ارسال نموده و يا كليدهايي كه از طريق يك سرويس دهنده كليد عمومي دريافت نمودهايد، تشكيل ميگردد. يك سرويس دهنده كليد عمومي شامل كليد افرادي است كه امكان ارسال كليد عمومي در اختيار آنان گذاشته شده است. اثرانگشت: زماني كه يك كليد تأييد ميگردد، در حقيقت منحصربهفرد بودن مجموعهاي از حروف و اعداد كه اثر انگشت يك كليد را شامل ميشوند. تأييد ميگردد. گواهينامههاي كليد: در زمان انتخاب يك كليد از روي يك حلقه كليد، امكان مشاهده گواهينامه (مجوز) كليد وجود خواهد داشت. در اين رابطه ميتوان به اطلاعات متفاوتي نظير صاحب كليد، تاريخ ايجاد و اعتبار كليد دست يافت. نحوه ايجاد و استفاده از كليدها - توليد يك كليد با استفاده از نرمافزارهايي نظير PGP (اقتباس شده از كلمات Pretty Good Privacy ) و يا GnuPG (اقتباس شده از كلمات GNU Privacy Guard ) - معرفي كليد توليد شده به ساير همكاران و افرادي كه داراي كليد ميباشند. - ارسال كليد توليد شده به يك حلقه كليد عمومي تا ساير افراد قادر به بررسي و تأييد امضاي شما گردند. - استفاده از امضاي ديجيتال در زمان ارسال نامههاي الكترونيكي. اكثر برنامههاي سرويس دهنده پست الكترونيكي داراي پتانسيلي به منظور امضاي يك پيام ميباشند. حملات ممكن عليه امضاهاي ديجيتالي • حمله Key-only - در اين حمله، دشمن تنها كليد عمومي امضاكننده را ميداند و بنابراين فقط توانايي بررسي صحت امضاهاي پيامهايي را كه به وي داده شدهاند، دارد. • حمله Known Signature - دشمن، كليد عمومي امضاكننده را ميداند و جفتهاي پيام/امضا كه به وسيله صاحب امضا انتخاب و توليد شده است را ديده است. اين حمله در عمل امكانپذير است و بنابراين هر روش امضايي بايد در مقابل آن امن باشد. • حمله Chosen Message - به دشمن اجازه داده ميشود كه از امضاكننده بخواهد كه تعدادي از پيامهاي به انتخاب او را امضا كند. انتخاب اين پيامها ممكن است به امضاهاي از قبل گرفته شده بستگي داشته باشد. اين حمله در غالب حالات، ممكن است غير عملي به نظر برسد، اما با پيروي از قانون احتياط، روش امضايي كه در برابر آن ايمن است، ترجيح داده ميشود. • حمله Man-in-the-middle - در اين حمله، شخص از موقعيت استفاده كرده در هنگام مبادله كليد عمومي، كليد عمومي خود را جايگزين كرده و براي گيرنده ميفرستد و بدينگونه ميتواند به پيامها دسترسي داشته باشد بدون اينكه فرستنده و گيرنده، مطلع باشند.