حسگر دود ، گاز یا حرارت ؟ چگونه شما را نجات خواهد داد؟
آتش سوزی یکی از خطرات بالقوه است که همیشه آدمی را تهدید میکند. اما خوشبختانه، تشخیص زود هنگام وقوع حریق یا وجود گازهای خطرناک، فرصتی طلایی را برای پیشگیری از فجایع و خسارتهای جبرانناپذیر فراهم میکند. ما این فرصت طلایی را مدیون فناوری های اعلام حریق مثل سنسورها یا همان حسگرهای اعلام حریق مثل حسگر دود، حسگر حرارت و حسگر گاز هستیم.
باعث تاسف است که سالانه هزاران نفر در سراسر جهان در اثر حوادث ناشی از آتش سوزی یا مسمومیت با گازهای خطرناک جان خود را از دست میدهند. بر اساس گزارش سازمان جهانی بهداشت، میانگین تلفات انسانی ناشی از حریق برابر با 180000 نفر در سال است و قطعا تعداد بسیار بیشتری نیز در اثر این حوادث دچار انواع سوختگی و مصدومیت میشوند.
با این حال، اکثر مردم شناخت کافی از این تجهیزات نجاتبخش ندارند. به همین دلیل، در این مطلب تلاش میکنیم اطلاعات مفیدی درباره حسگرهای دود، گاز و حرارت ارائه کنیم.
سنسور ها یا حسگرهای اعلام حریق چیستند؟
حسگرها یا سنسورهای اعلام حریق در واقع بخشی از یک دتکتور یا آشکارساز اعلام حریق است که برای تشخیص علائم آتش مثل دود، حرارت، شعله و گاز به کار می رود. در واقع حسگر یا سنسور، جزئی کلیدی از یک دتکتور اعلام حریق است که وظیفه تشخیص دود، حرارت، شعله یا گاز ناشی از آتش سوزی را بر عهده دارد.
در زبان عامیانه معمولا اصطلاحات «سنسور» و «دتکتور» به جای یکدیگر به کار میروند که معادل فارسی آنها به ترتیب «حسگر» و «آشکارساز» است. بنابراین ما نیز در این نوشته حسگر، سنسور، دتکتور و آشکارساز را به یک معنی و به جای یکدیگر به کار میبریم.
دتکتورها چگونه جان شما را نجات میدهند؟
هرگاه سه عامل مثلث آتش یعنی اکسیژن، ماده سوختنی و حرارت کافی موجود باشند، می توانند یک حریق یا همان آتش سوزی را رقم بزنند. آتش سوزی از طریق ایجاد سوختگی، خفگی با دود یا تولید گازهایی چون مونوکسید کربن یا مصرف اکسیژن موجود در محیط، به افراد صدمه بزند و آنها را در معرض آسیب یا مرگ قرار دهد. آشکارسازها یا سنسورهای اعلام حریق، با هدف تشخیص زودهنگام این خطرات و پیشگیری از آنها طراحی و ساخته شدهاند.
دتکتور یا حسگر اعلام حریق با ارائه هشدارهای به موقع، نقش مهمی در نجات جان انسانها ایفا میکنند و به افراد اجازه میدهند اقدامات پیشگیرانه مناسب را انجام دهند یا در مواجهه با تهدیدات بالقوه یا شرایط اضطراری، درخواست کمک نمایند، از محل خطر دور شوند و جان خود را نجات دهند.
انواع حسگر اعلام حریق
همانطور که گفتیم، حسگرها بخشی از یک سیستم اعلام یا اعلان حریق هستند. سیستم اعلام حریق شبکهای از تجهیزاتی است که برای تشخیص وجود حریق و هشدار به افراد حاضر در محیط طراحی شده است. یک سیستم اعلان حریق از اجزای مختلفی مانند حسگرهای دود، حسگرهای حرارتی، تابلوهای کنترل و تجهیزات هشداردهنده مثل زنگ ها و آژیرها تشکیل شده است.
هنگامی که حسگرها علائم آتش سوزی مثل دود، شعله و حرارت را تشخیص میدهند، کنترل پنل با ارسال سیگنال آلارم ها را به صدا در میآورد و سیستم های اطفای حریق مثل اسپرینکلر یا همان آبپاش را فعل می نماید و حتی در برخی موارد به طور خودکار به آتش نشانی محلی اطلاع رسانی میکند.
سیستم های اعلام حریق برای شناسایی سریع و کارآمد آتش سوزی طراحی شدهاند که امکان تخلیه زودهنگام و کاهش خطر آسیب به اموال و تلفات جانی را فراهم میکند.
سنسورها یا حسگرهای اعلام حریق به عنوان بخشی اساسی از این سیستم، انواع مختلفی دارند که در ادامه به بررسی آنها میپردازیم.
حسگر دود و انواع آن
دتکتور دود یا سنسور دود که به عنوان آشکارساز دود یا هشدار دود نیز شناخته میشود، وسیلهای است که حضور دود را حس کرده و به آن واکنش نشان میدهد تا افراد را از آتشسوزی احتمالی یا خطرات ناشی از دود آگاه کند. معمولاً در خانه ها، ادارات و سایر ساختمان ها برای هشدار اولیه و افزایش ایمنی استفاده می شود. سنسور یا دتکتور دود از رایجترین آشکارسازهای دود در خانهها است.
هنگامی که ذرات دود شناسایی می شوند، سنسور یک هشدار صوتی را ایجاد میکند یا سیگنالی را به سیستم اعلام حریق میفرستد و به سرنشینان این امکان را میدهد که تخلیه یا اقدامات مناسب برای کاهش خطر آتش سوزی انجام دهند.
انواع سنسور دود
انواع مختلفی از سنسورهای دود برای اهداف تشخیص آتش استفاده می شود. برخی از انواع رایج عبارتند از:
1. آشکارسازهای دود یونیزه: این حسگرها از مقدار کمی مواد رادیواکتیو برای یونیزه کردن هوای داخل آشکارساز استفاده می کنند. هنگامی که ذرات دود وارد محفظه می شوند، جریان الکتریکی را مختل میکنند و آژیر یا زنگ هشدار را به صدا در میآورند.
2. آشکارسازهای دود فوتوالکتریک: این حسگرها از یک پرتو نور و یک سلول حساس به نور برای تشخیص دود استفاده میکنند. هنگامی که ذرات دود پرتو نور را مسدود میکنند، سلول حساس به نور کاهش شدت نور را تشخیص داده و زنگ هشدار را به صدا در میآورد.
3. آشکارسازهای دود با سنسور دوگانه: این حسگرها هر دو فناوری یونیزاسیون و فوتوالکتریک را برای تشخیص بهتر ترکیب میکنند. آنها پاسخ سریعتری به آتش سوزی عادی (فتو الکتریک) و آتش سوزی سریع (یونیزاسیون) ارائه میدهند.
4. آشکارسازهای دود فعال شده با گرما: این سنسورها به طور مستقیم ذرات دود را تشخیص نمیدهند. در عوض، آنها بر اساس افزایش قابل توجه دما یا یک آستانه از پیش تعیین شده فعال میشوند که نشاندهنده وجود آتش سوزی است.
5. آشکارسازهای دود نمونه برداری هوا: این سنسورها که به عنوان آشکارسازهای دود تنفسی یا دتکتور دود مکشی نیز شناخته میشوند، از شبکهای از لولهها و یک فن برای مکش نمونههای هوا به داخل محفظه تشخیص استفاده میکنند. آنها میتوانند ذرات دود را در مراحل بسیار اولیه تشخیص دهند و معمولاً در محیطهای حساس مانند مراکز داده استفاده میشوند.
6. آشکارسازهای دود پرتو: این حسگرها که به عنوان بیم دتکتور نیز شناخته میشوند، از فرستنده و گیرنده برای ایجاد یک پرتو نور در سراسر یک منطقه استفاده میکنند. هنگامی که ذرات دود پرتو را مختل میکند، سیستم هشدار را فعال مینماید.
حسگر گاز و انواع آن
سنسور یا دتکتور گاز دستگاهی است که برای تشخیص و اندازه گیری غلظت گازهای مختلف در محیط اطراف استفاده می شود. برای شناسایی وجود گازهای خاص مانند مونوکسید کربن، متان، هیدروژن، اکسیژن و گازهای سمی مختلف یا تشخیص اکسیژن طراحی شده است. به طور مثال، وجود دتکتور گاز مونوکسید کربن در اتاق های دارای بخاری یا آشپزخانهها میتواند نجاتبخش باشد.
سنسورهای گاز معمولاً در محیطهای صنعتی، مناطق مسکونی و آزمایشگاهها برای اهداف ایمنی و نظارت بر کیفیت هوا استفاده میشوند. آنها میتوانند با فعالسازی سیستم هشدار در صورت نشت گاز، به جلوگیری از حوادث کمک کنند و از رعایت مقررات ایمنی اطمینان حاصل کنند. حسگرهای گاز بر اساس اصول مختلفی از جمله فناوری های الکتروشیمیایی، نیمه هادی، کاتالیزوری و مادون قرمز کار میکنند.
انواع سنسور گاز
انواع مختلفی از سنسورهای گاز بر اساس اصول کار آنها وجود دارد. برخی از انواع رایج عبارتند از:
1. حسگرهای گاز الکتروشیمیایی: این حسگرها از یک واکنش شیمیایی برای تولید جریان الکتریکی استفاده می کنند که سپس برای تعیین غلظت گاز اندازهگیری میشود. آنها معمولا برای تشخیص گازهای سمی مانند مونوکسید کربن استفاده میشوند.
2. حسگرهای گاز نیمه هادی: این حسگرها از ماده نیمه هادی استفاده میکنند که با گاز مورد نظر واکنش نشان میدهد. غلظت گاز با اندازهگیری تغییر در هدایت الکتریکی مواد نیمه هادی تعیین میشود. آنها معمولاً برای تشخیص گازهایی مانند هیدروژن، متان و اتانول استفاده میشوند.
3. سنسورهای گاز مهره کاتالیزوری: این حسگرها از دو سیم که با ماده کاتالیزور پوشانده شدهاند تشکیل گشته است. هنگامی که گازهای قابل احتراق با کاتالیزور تماس پیدا میکنند، تحت یک واکنش شیمیایی قرار میگیرند و در نتیجه مقاومت سیمها تغییر میکند. این تغییر برای تعیین غلظت گاز اندازهگیری میشود.
4. حسگرهای گاز مادون قرمز: این حسگرها از منبع نور مادون قرمز (IR) برای تشخیص گازها بر اساس جذب اشعه مادون قرمز استفاده میکنند. هر مولکول گاز دارای یک الگوی جذب منحصر به فرد است که امکان شناسایی گازهای خاص را فراهم میکند. آنها معمولاً برای تشخیص گازهایی مانند دی اکسید کربن و هیدروکربنها استفاده میشوند.
5. آشکارسازهای فوتیونیزاسیون (PID): این حسگرها از نور ماوراء بنفش (UV) برای یونیزه کردن مولکولهای گاز استفاده میکنند و جریان الکتریکی قابل تشخیص ایجاد میکنند. آنها معمولاً برای تشخیص ترکیبات آلی فرار (VOCs) و سایر گازها در کاربردهای صنعتی و محیطی استفاده میشوند.
6. حسگرهای گاز نیمه هادی اکسید فلز (MOS): این حسگرها از یک فیلم اکسید فلزی استفاده میکنند که در اثر تعامل با گازها مقاومت آن تغییر میکند. تغییر مقاومت برای تعیین غلظت گاز اندازهگیری میشود. آنها معمولاً برای تشخیص گازهایی مانند مونوکسید کربن، دی اکسید نیتروژن و ازن استفاده میشوند.
حسگر حرارتی و انواع آن
سنسور حرارتی که به عنوان دتکتور حرارتی یا سنسور دما نیز شناخته میشود، وسیلهای است که برای تشخیص و اندازهگیری تغییرات دما استفاده میشود. برای شناسایی و تبدیل انرژی حرارتی به سیگنالهای الکتریکی قابل استفاده طراحی شده است. سنسورهای حرارتی در کاربردهای مختلفی مانند فرآیندهای صنعتی و علمی، نظارت بر محیط زیست، سیستمهای تشخیص حریق و دستگاههای الکترونیکی برای جلوگیری از گرمای بیش از حد استفاده میشوند. دو نوع متداول حسگرهای حرارتی، سنسورهای تماسی (که مستقیماً دما را با تماس فیزیکی اندازهگیری میکنند) و سنسورهای غیر تماسی (که دما را از راه دور با استفاده از فناوری مادون قرمز اندازهگیری میکنند) هستند.
انواع سنسور حرارتی
انواع مختلفی از سنسورها یا آشکارسازهای حرارتی وجود دارد که عبارتند از:
1. سنسور حرارتی با دمای ثابت: این آشکارسازها زمانی فعال میشوند که دمای محیط از یک آستانه از پیش تعیین شده فراتر رود. آنها اغلب در مناطقی با دمای ثابت مانند اتاق سرور یا پنلهای کنترل نصب میشوند.
2. حسگر حرارتی نرخ افزایشی: این سنسورها زمانی فعال میشوند که دما در مدت کوتاهی به سرعت افزایش یابد. آنها معمولاً در مناطق مستعد آتش سوزی سریع مانند آشپزخانهها یا انبارها استفاده میشوند.
3. آشکارسازهای ترکیبی: این آشکارسازها هر دو فناوری تشخیص حرارت ثابت و نرخ افزایشی را در خود جای داده اند. آنها با ایجاد زنگ هشدار در صورت رعایت هر یک از این شرایط، سطح امنیتی بیشتری را ارائه میدهند.
4. آشکارسازهای حرارتی نقطه ای: این حسگرها برای نظارت بر مناطق یا اشیاء خاص مانند ماشینآلات یا تجهیزات طراحی شدهاند. آنها معمولاً در نزدیکی منطقه هدف نصب میشوند و تشخیص حرارت موضعی را ارائه میدهند.
5. سنسور حرارتی خطی: این آشکارسازها از یک کابل حساس به حرارت تشکیل شده است که میتواند تغییرات دما را در طول خود تشخیص دهد. آنها اغلب در فضاهای بزرگ، مانند تونلها یا انبارها، که در آن تشخیص زودهنگام حیاتی است، استفاده میشود.
علاوه بر حسگرهای اعلام حریق که معرفی کردیم، آشکارسازهای شعله نیز وجود دارند که معمولا کاربرد صنعتی دارند و در سیستم پایش شعله و گاز مورد استفاده قرار میگیرند.
استعلام قیمت و خرید انواع حسگر اعلام حریق
استفاده از دتکتور اعلام حریق یا همان حسگر هایی که معرفی کردیم، ضروری است و باعث جلوگیری از بروز خسارات جبران ناپذیر حانی و مالی می شود اما باید توجه داشت که این تجهیزات، بسیار تخصصی هستند و انتخاب و خرید حسگر مناسب باید با نظر افراد متخصص این حوزه صورت گیرد. همچنین طراحی و نصب انواع سیستم های اعلام حریق و نصب سنسورها باید توسط افراد و شرکتهای مجاز انجام گردد.
برای مقایسه انواع حسگرها، استعلام قیمت و خرید بیواسطه با مناسبترین قیمت، از سامانه تخصصی کیوپیکت استفاده کنید.
Qpket.com