تسویه حساب یا تصفیه حساب

مهدی کتابنده/ نکاتی چند در باره فیلم خانم میلانی..

کد خبر : 130618

حال که مدتی از ورود فیلم "تسویه حساب" به شبکه خانگی می گذرد، جا دارد که بعد از پایان طوفان نقدها و هجمه ها بر علیه این فیلم، در فضایی آرام و بدور از جنجال دوباره به این فیلم بپردازیم. خانم میلانی با توجه به صبغه فمنیستی که در فیلم های گذشته از خود نشان داده بود(دوزن، نیمه پنهان، واکنش پنجم)، این بار نیز پیرو همان سبک به ساخت فیلمی در مورد زنان می پردازد. اما این بار "از قضا سرکنگبین صفرا فزود" و نتیجه معکوسی در پی داشت. اگر چه این فیلم در بخش فروش بر روی پرده با 933 میلیون تومان درجدول فروش فیلم ها تا به امروز در رتبه 5 قرار دارد ( و در این روزگار وانفسا که مردم به سینماها نمی روند فروش بسیارخوبی داشته است) اما به لحاظ محتوا خالی از هر گونه مفهوم پردازی، داستان پردازی و شخصیت پردازی می باشد. داستان این گونه آغاز می شود که "زیبا" قرار است تا یک هفته دیگراز زندان آزاد شود. او که در زندان در نقش پدر خوانده ای(البته مادر خوانده) به دیگر دوستان خود کمک می کند، با دیگر دوستان خود(سارا، مریم و لیلا) که یک هفته بعد از او از بند آزاد می شوند قرارمی گذارد تا آنها رادر خانه ای ملاقات کند. بعد از پیوستن دوستان به زیبا آنها تصمیم می گیرند که به تلکه کردن مردان بپردازند و از این طریق پولی برای خود دست و پا کنند. از سوی دیگر از نظر زیبا این کار نوعی " تسویه حساب " می باشد زیرا که از این طریق آنها قادر خواهند بود از مردان انتقام بگیرند. در ابتدای فیلم اگر چه به زندگی گذشته زیبا و دیگر دوستان او اشاره ای نمی شود و دلیل در بند بودن آنها نیز مشخص نیست و تماشاگرانتظار دارد که در طول فیلم از این راز گره گشایی شود، اما تا پایان فیلم نه تنها این مسئله برای تماشاگر حل نمی شود بلکه ابهام های دیگری نیز بر آن افزوده می شود. بر اساس گفتگوهایی که در فیلم انجام می شود، زیبا در سن 12 سالگی به اجبار مجبورمی شود که به عقد مردی در آید، اما او رابطه نامشروعی را نیز با علی ( رضا عطاران) بر قرار می کند و از این ارتباط بچه دار نیز می شود و زیبا پس از تولد بچه، کودک را نزد خانواده دیگری می گذارد و از گفتن این راز به علی سرباز می زند. حال نکته اینجاست که اگر علی با زیبا رابطه غیر مشروع داشته و حتی بر سر آن نیز به دادگاه نیز برده می شوند( مگه تو دادگاه نگفتی که بچه از من نیست) چگونه می شود که در دادگاه به جرم آنها رسیدگی نمی شود؟ این مسئله در مورد سارا و مریم نیز وجود دارد که ما دلیل به زندان افتادن آنها را نمی دانیم. فقط لیلا ( دختر عموی زیبا) است که به دلایل زندانی شدن خود اشاره می کند. سارا ( مهناز افشار ) بسبب اختلاف با نا پدری خود از خانه خارج می شود اما مشخص نیست که سارا که چندان موافق با برنامه های زیبا نیست، چگونه روانه زندان می شود. این نکات نشان ازعدم تامل کافی بر روی فیلم نامه وشخصیت پردازی بازیگران حکایت دارد. بیننده بعد از دیدن فیلم، به طور ناخود آگاه این فکر به ذهنش خطور می کند که خانم میلانی فقط برای لجن مال کردن شخصیت مردان چنین فیلم نامه سستی را بر روی پرده برده است، زیرا که داستان فیم چندان پاسخگوی سوالات مخاطب نیست. نکته دوم اینکه در طول فیلم، زیبا و همراهانش به کرات صحبت از تنفر از جنس مرد و عدم توجه به حقوق زنان می کنند. اما آیا حقوق زنان آن است که مردان را در خیابان ها سوار ماشین کنند و بعد با تهدید و زور به تلکه کردن مردان بپردازند؟ آیا حقوق فمنیستی که در نوع خود پیشروترین حقوق را برای زنان وضع کرده است، چنین اجازه ای به زنان می دهد؟ جالب توجه اینکه خانم میلانی اصلا توجهی به پایگاه اقتصادی و اجتماعی شخصیت های داستان خود نمی کند و با چشم پوشی از این واقعیت سعی در محکوم کردن مردان دارند و نتایج از پیش تعیین شده ای را به فیلم تحمیل می کنند. بر اساس داستان، زیبا شخصیت اصلی فیلم، قربانی آداب و رسوم خانوادگی خود می شود که ریشه در پایگاه اجتماعی و اقتصادی او دارد که اورا در سن 12 سالگی مجبور به ازدواج می کنند. از سوی دیگر این مادر لیلا است که به واسطه اعتیاد خود به حشیش دختر 14 ساله خود را مجبور به ازدواج با یک مرد افغانی می کند. آیا با توجه به این واقعیات محکوم کردن و تسویه حساب با مردان ضروری ایجاب می کند؟ آیا درجامعه ما زنان دیگری نیستند که از این واقعیات رنج می برند ولی به هر صورت تلاش می کنند آنها را ازراههای خود اصلاح کنند؟ آیا زنان مورد سوء استفده قرارگرفته دیگر می بایستی درخانه ها به تلکه کردن مردان بپردازند تا حقوق خودرا در جامعه نهادینه کنند؟ آیا بهتر نبود که خانم میلانی به جای جنجالسازی درمورد مردان به نقش فقر وجهل و نقش آن در خانواده ا بپردازد؟ نکته غیر قابل اغماض دراین فیلم، شخصیت پردازی مردان است. در این فیلم مردها موجوداتی خشن،بی وفا، هوسباز، دغلباز، ریاکار و شارلاتان هستند. خانم میلانی دراین فیلم تمام مردان رابه یک چوب میراند و فقط یک استثنا وجود دارد و آنهم آقای نیک بین (همسر ایشان) می باشند که تافته جدابافته محسوب میشوند. درحالی که دیگر مردان فیلم به هوسبازی و سوء استفاده از زنان مشغولند، آقای نیک بین به امور کارگرهای خود رسیدگی می کند و از سپری کردن اوقات با زنان غریبه سرباز می زند. خانم میلانی تا به حال به این سوال پاسخ نداده اند که چراهمسر خود را به عنوان این شخصیت انتخاب کرده اند و این پرسش به ذهن متبادرمی شود که آیا واقعا آقای نیک بین موجودی سماواتی هستند. در مقابل، از نکات مثبت فیلم می توان به بازی حامد بهداد در نقش همسری که از سربازی متواری شده و شغل مناسبی ندارد اشاره کرد که به خوبی ازعهده ایفای این نقش برآمده است وهمچنین بازی متفاوت مهناز افشار در نقش دختری که دوران نوجوانی او با تجاوز ناپدری به کابوس مبدل گشته و در موقعیت های مختلف آنرا به نمایش می گذارد. یکی از شخصیت هایی که از ابتدا تا انتها به خوبی به آن پرداخته شده بود، شخصیت سارا(مهناز افشار ) بود. اگر چه چیزی در مورد به زندان افتادن او نمی دانیم و تا انتهای فیلم نیز به آن اشاره ای نمی شود، اما در انتها مشخص می شود که او به دلیل مورد تجاوز قرار گرفتن از سوی ناپدری از خانه خارج شده است و در انتهای فیلم به خوبی از این راز گره گشایی می شود. همان گونه که فیلم با ابهاماتی آغاز می شود، در انتها نیز با ابهام پایان می یابد. پس از جدایی سارا از گروه و پیوستن مجدد او به مادرش، کشته شدن زیبا و لیلا در سانحه رانندگی و دستگیر شدن مریم به هنگام فرار توسط نیروهای پلیس، مشخص نیست که دلیل به زندان افتادن مریم چیست؟ اگر او به جرم آدم ربایی و اخاذی به زندان می افتد، پس نمی تواند چندان امیدی به آزادی داشته باشد. اینها و نکات دیگری از این قبیل تعجیل فراوان خانم میلانی در نتیجه گیری پایانی است. او به داستان وعناصر داستانی فیلم نپرداخته و زمان زیادی در فیلم را به چگونگی استنطاق پس دادن مردان در بند گرفتار شده، سپری کرده است. خانم میلانی می توانستند به جای شعار دادن در مورد نادیده گرفته شدن حقوق زنان در جامعه و پرداختن بیش از حد به معلول ها به علل و ریشه های اصلی بزهکار شدن این زنان در جامعه اشاره کنند وبه صرف وجود یک علت تمامی مشکلات را بر روی سر مردان آوار نکنند. ایشان می توانستند در ازای عمل گرایی افراط گرایانه به مفهوم سازی، آن هم در چهارچوب قوانین بپردازند. مهدی کتابنده

لینک کوتاه :

با دوستان خود به اشتراک بگذارید: