هنرمندان تاریخ واقعی را می نویسند
علیرضا غنچی/درباره نمایش متولد 1361 در تماشاخانه ايرانشهر
نمایش در حال اجرا در سالن استاد سمندریان تماشاخته ایرانشهر به نحوی طراحی شده که گویی تعمد دارد مخفیانه و شخصی ترین لحظات آدم های دوران معاصر را به نحوی که تبدیل به خاطره ای جمعی شود برای مخاطبان افشاگری کند، تا روزگار معاصر به واقعی ترین شکل ممکن روایت شود. در این اثر، نویسنده ، کارگردان و بازیگران، هر کدام به مقداری که هنر تئاتر برایشان تعیین کرده است، همه ی روش هایی که تاکنون تاریخ نویسان به کار می برده اند تا روزگار را در اوراق تاریخی ثبت، ضبط و به آیندگان ارایه کنند، دور ریخته و با بیانی که متکی بر تلاش برای کشف ظرایف روح آدمی است روزگار را ثبت کرده و به واقع تاریخ نگاری می کنند. برخلاف روش مورخان، که آن چه در تاریخ می نویسند فقط بیان و ثبت و ضبط کلیات است و بسیاری از شرایط را در لابلای سطور پنهان می کنند و به هر دلیل موجه یا غیر موجه، بسیاری از ابعاد زندگی آدمیان را نادیده می گیرند و یا آن که اساسا در سطحی نیستند که امکان و توان کشف زوایای تعدد زندگی آدمیان را داشته باشند، هنرمندان با تیز بینی و چشمان بزرگ و زیبایی آفرینی که دارند، همه ی رموز پنهان در جوامع را کاوش می کنند تا کنه رفتار و عمق کنش ها و نیز چیستی و خاستگاه بروندادها را دریابند و مبتنی بر این یافته ها، انسان هایی منحصر به فرد و جذاب خلق کنند که ارزش عرضه به مخاطبان را داشته باشد. ارزش نه از آن سو که باعث ارتزاق شان شود، بلکه از ان رو که عاشقان وادی حیرانی و تلاشش و کشف نادیدنی ها هستند واین خوی خصلت نشات گرفته از حقیقت جویی مستتر در فطرت آدمی می دانند و از لازمه ها عشق و عاشقی. اغلب مورخان، به هر دلیل موجه و غیر موجه، به خود فرصت نمی دهند تا اساسا به کوچه های پایین همه جا نزدیک شوند؛ چون گمان این را دارند که از نوشتن خاطرات اغنیا باز می مانند، اما هنرمندان که غنا را نه در چفیه ی دنیا، بلکه در داشتن روح بلند حقیقت یاب می شناسند و می شناسانند و باور دارند که بسیاری از خالقان اوراق تاریخ را برآمده از کوخ نشینی ها می دانند تا کاخ نشینی؛ و پایین دستی را عامل و محرکی بسیار قوی برای برون رفت از مصایب و مشکلات و توفیق بر ناداشته ها و گذر از گردنه های سهمگینی که اگر قوه و قدرت کافی نباشد آدمی به قعر دره ی یاس و ناامیدی سقوط می کند. بر این اساس آنان که از گردنه های ویرانگر گذر کرده اند باید چراغ به دستانی باشند و بشوند برای تازه از راه رسیده ها. که حتی برای بسیاری دیگر که کهنه از راه رسیده اند، اما از فرط تکرار و سستی همواره نادانسته و بی خبر از کم و کیف عبور، از کنار این گردنه گذارنده شده اند. فرقی نمی کند که گردنه چه باشد و از چه جنسی، معنای مستتر در تمام این نمودهاست که اهلش را رهنمون می شود و باعث آگاهی و در پی آن نجات. اینها همه در حالی به ذهن صاحب این قلم رسید که نمایشی با عنوان « متولد سال 1361 » در تماشاخانه ای ایرانشهر اجرا می شود که با روایت اوضاع زندگی نوجوانانی در بین سال های 61 تا امروز بسیاری از خصایل و ویژگی های یکی از مهمترین نسل های کشورمان که به طور کامل در نظام فعلی کشورمان متولد شده و رشد یافته اند مبتنی بر قابلیت هایی که زبان تئاتر در اختیارشان می گذارد، نمایش می دهند و آن چنان که ذات کاوشگر تئاتر است در مخفیانه ترین پستوها و لحظات زندگی این نسل سر کشیده اند تا آنچه عرضه می کنند در باور تماشاگران، به خصوص کسانی از این نسل، بگنجد و برای رسیدن به این هدف نیز با آغازی دیدنی شروع و با وصالی ستودنی تمام می کنند اثرشان را و تازه نمایش شروع می شود. حجم اطلاعات بسیاری که در زمان اجرای نمایش به مخاطب ارایه می شود به قدری است که بعید به نظر می رسد پس از اتمام ظاهری نمایش تماشاگری از سالن که خارج می شود به لحظه یا لحظاتی فکر نکند تا به درک عمیق تری از شخصیت های ارایه شده برسد. در معدود مواردی، دوستانی به بازی های بازیگران خرده گرفته بودند، و این در حالیست که کارگردان تیزهوشانه کسانی را برای ایفای اشخاص نمایش برگزیده که از همین نسل هستند و با تمام وجود فراز و نشیب های این نسل را حس کرده اند و نیازی به صرف انرژی های مضاعف نیست وخلاصه این که این ها در حقیقت خودشان را در معرض دید قرار دادند. کوتاه سخن این که تاریخ بصری این چند دهه با شیوه و خصایل شایسته ای که نشات گرفته از تئاتر است در صحنه یک تماشاخانه روایت شده است و ثمره ی همراهی با راویان صادق این تاریخ، درک بیشتر مختصات اغلب ابعادی است که آدمی برای بهتر زیستن، آن هم در شرایط مبهم معاصر، نیاز دارد.