جاي قرآن خالي است!
در مورد حضور قرآن در اينترنت بايد بپذيريم كه جاي قرآن در فضاي مجازي خالي است. محتوايي كه اكنون در فضاي مجازي ميتوان مشاهده كرد، محتواي مطلوبي نيست. تنها قسمت كمي از آن برگردان تلاشها و نوشتههاي نويسندگان دانشمند اسلامي است و ...
همشهری آیه- اميرحسين فقيهي- امروزه فضاي مجازي شامل سايتهاي ديني و مذهبي فراواني است كه تا حدودي به نياز مخاطب جوابگوست. اما اگر بخواهيم روي وبسايتهاي مذهبي منعطف شويم، خواهيم ديد كه در ميان انبوه وبسايتهاي مفيد دنيا، وبسايتهاي قرآني بسيار كم هستند. گذشته از اينكه توليد محتوا در اين زمينه كم است، اگر زاويه ديدمان روي مطالب تخصصي قرآني باشد به مهجوريت قرآن پي ميبريم. با وجود همه اينها، وب سايتهايي هم هستند كه نه محتواي قرآني، بلكه انعكاس رويدادهاي قرآني را اصل كار خود قرار دادهاند. انعكاس مسائل قرآني ايران و جهان در قالب خبر نيز كاري بس مبارك است كه خوشبختانه در اين حوزه شاهد موفقيتهاي چشمگيري در فضاي مجازي بودهايم اما هنوزحضور قرآن در فضاي مجازي بسيار كمرنگ است. اگر بخواهيم از راه مهندسي معكوس به حضور قرآن در فضاي مجازي بپردازيم، ابتدا بايد هدف را در ذهن خود مشخص كنيم. هدف از راهاندازي يك وب سايت قرآني چيست؟ در واقع همين كه ما بتوانيم يك سايت ساده و در عين حال كاربردي، با محتواي خوب و قوي را در اختيار مخاطبين بگذاريم به هدفمان رسيدهايم. همين هدف چند سالي طول ميكشد تا تحقق يابد. متاسفانه تعداد سايتهاي قرآني موجود زياد نيست و در نتيجه رقابتي هم در ميان نيست، بايد ابتدا اين فضا را به وجود بياوريم تا ديگران هم ترغيب شوند و فعالان حوزه اينترنت و كامپيوتر به ايجاد محيطهاي قرآني روي بياورند. اگر خيلي سطحي بنگريم، بايد به جايي برسيم كه يكي از آرزوهاي بچه ما، قاري و حافظ شدن باشد. آن موقع قرآن در جامعه ما جا افتاده و زندگي ما قرآني است. حال كه هدف مشخص شد، بايد تبيين كنيم كه اصلا قرآن چيست و چرا بايد اينقدر برايش برنامه ريخت و براي ترويج آن عمري را صرف كرد؟ اگر قبول داشته باشيم كه قرآن به عنوان يك سند راهبردي و يك نقشه راه كامل و جامع براي سعادت انسان است، پس حتما باور داريم كه اگر اين كتاب مورد توجه قرار گيرد و به اين نقشه عمل شود، همه سعادتمند و جاويد خواهيم بود. اين قرآن بايد در قلوب مردم جاي گيرد تا به آن عمل شود و نتيجه بدهد. پس راه ورود قرآن به قلوب را بايد يافت. حال به مساله مهمي برميخوريم به نام ارائه قرآن. اين مساله اكنون جا افتاده كه دين را بايد با تكنولوژي و دنياي امروز تطبيق داد و از تجهيزات روز براي پيشبرد اهداف ديني كمك گرفت. از زمان رسول خدا(ص) تاكنون، زمانهاي زيادي سپري شده و هر زمان، نحوه تبليغ خاصي را ميطلبيده است. اكنون نيز زمان آن رسيده تا با بهرهگيري از اينترنت و فضاي مجازي، دينمان را گسترش دهيم. درست است كه اين وسيله توسط دشمن و براي پيشبرد اهداف خودش طراحي شده، ولي بايد از همين وسيله براي مقابله با خودش اقدام كنيم. در مورد حضور قرآن در اينترنت بايد بپذيريم كه جاي قرآن در فضاي مجازي خالي است. محتوايي كه اكنون در فضاي مجازي ميتوان مشاهده كرد، محتواي مطلوبي نيست. تنها قسمت كمي از آن برگردان تلاشها و نوشتههاي نويسندگان دانشمند اسلامي است و بقيه آن كپيبرداري وتوليد محتواي ضعيف است. همه المانهاي دنياي مجازي بايد قرآني باشد. وقتي ميگوييم محتواي قرآني، منظورمان فقط متن قرآن نيست. محتواي قرآني از ترجمههاي مختلف شروع ميشود تا تفاسير، مقالات، اخبار و رويدادها، چهرهها و ستارههاي قرآني، تصاوير قرآني، كليپهاي قرآني، بازيهاي قرآني و... . همچنين با ايجاد هياتهاي مجازي، جلسههاي پرسش و پاسخ و سخنرانيهاي مذهبي آنلاين هم ميتوان به ارتقاء سطح كيفي محتواهاي قرآني توليد شده در فضاي مجازي كمك كرد. هر وقت ما شاهد حضور قوي قرآن در اين موضوعات بوديم، ميتوان گفت قرآن در فضاي مجازي حضور دارد و آنگاه است كه ميتوان اثر فضاي مجازي را بر قرآني كردن زندگي مردم ديد و در مورد آن قضاوت كرد. اين مطلب را هم نبايد ناديده گرفت كه چون بيشتر سايتهاي اسلامي مربوط به عرب زبانهاست، ما شاهد كپيبرداري يا ترجمههاي مطالب آنها در سايتها و وبلاگهاي فارسي زبان هستيم كه اين خود يك آفت است. يك بحثي كه اكنون مطرح است و منتقدان هميشه به آن ميتازند، جايگاه دولت در قرآني كردن فضاي مجازي است. ما نبايد تمام مشكلات و كمبودها را به گردن دولت بيندازيم. اصلا چه كسي گفته ايجاد سايتهاي ديني و قرآني وظيفه دولت است؟ راهاندازي سايت، يكي از راههايي ميتواند باشد كه دولت به وسيله آن فرهنگسازي كند. ما در حوزههاي ديگر هم شاهد حضور كمرنگ دولت هستيم، ولي شاهد حضور كمرنگ مردم نيستيم. بايد باور كنيم كه فضاي مجازي يك فضاي آزاد و مردمي است. اين خودِ ما هستيم كه با كملطفيها و كم كاريهايمان باعث حضور كمرنگ قرآن و دينمان در فضاي مجازي شدهايم. چرا بايد از هر دو سايت اسلامي، يكي مربوط به وهابيون باشد؟ چرا اكثر سايتهاي شيعي، به مطالبي غير از قرآن ميپردازند؟ اگر قرار باشد به وصيت رسول اكرم(ص) عمل كنيم، بايد نيمي از تلاشمان در راه ترويج معارف اهل البيت(ع) باشد و نيم ديگر در راه قرآن. آيا واقعا اينگونه است؟ هيچگاه نبايد كرسيهاي سنتي قرآن كريم و پيشكسوتان اين حوزه فراموش شوند به اين بهانه كه ما ميخواهيم از روشهاي نو براي ترويج معارف قرآني بهره بگيريم. هرچه هست در همين محافل سنتي و ريش سفيدهاي جامعه قرآني كشورمان هست. چرا آنها بايد از وضع مديريت موجود ناراضي باشند؟ اول بايد متدينين ما متخصص شوند. اگر قرار باشد سرباز رهبر معظم انقلاب باشيم بايد تحصيل و تهذيب را در كنار هم داشته باشيم. بعد از آن كمكم فضا براي حضور دشمنان تنگتر و براي حزباللهيها بازتر ميشود. آن موقع است كه تعداد وبلاگهاي قرآني شخصي زياد ميشود. در اين مرحله ما شاهد زياد شدن تحليلها و مطالب قرآني در سطح عموم هستيم و در جستوجوهاي گوگل، نتايج مرتبط با قرآن و واقعيتري نمايش داده ميشوند. براي اشاعه مفاهيم قرآني در فضاي مجازي با جذابيتها و ويژگيهاي آن بايد ابزارهاي بهروز، متنوع و پيشرفته اين فضا را شناخت و از آنها در اين راه كمك گرفت. البته ما نشان دادهايم كه اگر بخواهيم يك كار دستهجمعي انجام دهيم به خوبي از پس آن بر ميآييم. چنانچه در بحث هتك حرمت به ساحت مقدس قرآن كريم يا سفر رهبر معظم انقلاب به قم شاهد حضور چشمگير حزب اللهيها در وب بوديم كه انصافا معاندين و مخالفين حرفي براي گفتن نداشتند. پس اگر ما همت كنيم به نتايج خوبي ميرسيم. مهم شكلگيري همت و ايجاد شور ميان جوانان است كه دولت ميتواند در اين زمينه سهم موثري داشته باشد. متاسفانه اكنون يك سايت ايدهآل قرآني هم نداريم. تعداد سايتهاي قرآني موجود در فضاي وب فارسي هم انگشتشمارند. شايد اگر پروژه قرآنشهر يا شهر الكترونيكي قرآن پيادهسازي شود بتوان جواب ديگري داد كه البته آن هم نياز به سالها تلاش متخصصين و اهل فن دارد. از طرف ديگر سايتهاي قرآني موجود در زمينه ارتباط با مخاطب مناسب عمل نكردهاند. شايد مهمترين مشكل فعلي سايتهاي قرآني، انباشته كردن اطلاعات سطحي از قرآن باشد. اگر بخواهيم ميان سايتهاي موجود، تعدادي را گلچين كنيم، ميتوان به سايت ايكنا به عنوان قديميترين و در حال حاضر فعالترين سايت به عنوان يك خبرگزاري قرآني كامل و سرپا اشاره كرد. همچنين سايت ديگري كه توانسته تا حدودي به هدف خود برسد، پارس قرآن است. اين سايت با تمركز بر متن و ترجمه قرآن كريم و امكان جستوجو در آنها، مخاطب خود را جذب كرده و تبديل به مرجع مهمي براي بسياري از كاربران اينترنتي شده است. شايد اين دو سايت را بتوان سايتهاي موفق اين حوزه دانست. روند كنوني بسياري از وبلاگهاي قرآني بدين صورت است كه يا اخبار قرآني را در وبلاگ خود انعكاس ميدهند و يا تلاوتها و مدايح مختلف را براي دانلود در اختيار بازديدكنندگان خود قرار ميدهند. سرلوحه آنها براي بهتر شدن اوضاع اين است كه دوستان قرآني يك رويه كلي را در وبلاگ خود دنبال كنند و آن اين است كه اهم فعاليتهاي خود را تحليلهاي قرآني قرار دهند. معمولا دوستاني كه وبلاگهاي قرآني را اداره ميكنند، اهل جلسات قرآن و بعضا قاري يا حافظ قرآنكريم هستند. همين كه تحليلي از رويدادهاي قرآني كشور يا اخبار و تصاوير جلسات قرآن را در وبلاگ خود قرار دهند، قدم اول را برداشتهاند. خوشبختانه اكنون افرادي هستند كه مشابه اين رويه را در پيش گرفتهاند ولي تعداد آنها كم است و بايد روز به روز بر تعداد وبلاگهاي قرآني افزوده شود. در مورد سايت هم بايد گفت متوليان سايتها معمولا موسسات يا نهادهاي دولتي هستند كه بودجه مناسبي دارند. آنها هم بايد با بهره گيري از متخصصين فني وب و متخصصين محتواي قرآني، دو ستون اصلي سايت را بنا نهند تا به نتايج مطلوب دست يابند. همچنين بايد به سمت قرآنيكردن شبكههاي اجتماعي و انجمنهاي گفتوگو برويم كه آينده فضاي مجازي از آن WEB2و به زودي WEB3 است. بايد فضا را براي مذهبيها باز بگذاريم تا از اين ابزار در جهت اهداف خودمان استفاده شود. خوشبختانه با آمارهايي كه در دست داريم و روند رو به رشد كنوني، آينده خيلي خوب و مطلوبي پيش روي ماست. من فكر ميكنم تا چند سال آينده، قرآن به يكي از نيازهاي روزمره كاربران اينترنت تبديل شده و آرمان قرآني شدن مردم تحقق مييابد. در نهايت بايد گفت كه ما بايد سبك زندگي قرآني درست كنيم. مدلهاي كنوني جامعه ما اكثرا مدلهاي غربي و غيراسلامياند. ما بايد سبكهاي جديد را از مدلهاي قرآني توليد كنيم. اين موضوع، هم در فضاي حقيقي جاي بحث دارد و هم در فضاي مجازي. اميد است به روزي برسيم كه توليد كننده فكر باشيم و بر مبناي دين و قرآن، دنيا و آخرت خود را بسازيم.