شفاف سازی مالی در شهرداری از شعار تا عمل
شهرداري تهران با مشاهده آثار و تبعات سوء حسابداري نقدي كه سال ها در شهرداري تهران مورد استفاده قرار مي گرفت، با تشكيل يك كميته ويژه از اواخر آبان ماه 84 فرآيند آمادهسازي اجراي حسابداري تعهدي شروع شد و از اسفند 84 اين سيستم اجرايي شد.
از 19 خرداد سال 1286 شمسي كه قانون بلديه در ايران تصويب شد و در پي آن اولين بلديه ها شكل گرفت تاكنون تغييرات اندكي در قانون بلديه هاي قديم و شهرداري هاي كنوني ايجاد شده است، هر چند بيشترين تغييرات در اين قانون مربوط به دهه 40 شمسي است و بعد از آن، با اندكي تغيير شهرداري ها پس از انقلاب به كار خود ادامه دادند ولي در سال 1385 تغييراتي در سيستم مالي شهرداري تهران به وجود امد كه بسياري از كارشناسان از آن به عنوان نقطه عطف و آغازين شفاف سازي ها ياد مي كنند. به گزارش خبرنگار اجتماعی «فردا» شهرداري تهران از سال 1286 كه قانون مستقلي براي خود داشت تا سال 1385 يعني درست 99 سال به شيوه نقدي به فعاليت مي پرداخت و در اين نظام هر آنچه نقدي جابجا مي شد قابل ثبت بود و باقي مانند دفترچه هاي حجره داران قديم تهراني در گوشه اي ثبت مي شد و شايد هم به فراموشي سپرده مي شد. با تكيه قاليباف بر سكان شهرداري تهران در شهريور 84 تغييرات در اين نهاد عمومي با آهنگي سريع آغاز شد و بعد از كمتر از يكسال، در اولين اقدام سيستم مالي شهرداري تهران از نقدي به تعهدي تغيير يافت تا امكان ثبت هر آنچه كه در دستگاه عريض و طويل شهرداري تهران اتفاق مي افتد ميسر باشد. دليل اصلي براي شفاف سازي سيستم مالي شهرداري تهران بسيار ساده به طوري كه معاون مالي و اداري شهرداري تهران در اين مورد مي گويد: "زماني كه ما مطالعه سيستم حسابداري شهرداري را آغاز كرديم متوجه شديم كه براي شهرداري تعهدات زيادي وجود داشت كه خود شهرداري از آن بياطلاع بود. ما مواردي را مشاهده كرديم كه يك واحد تجاري به شهرداري واگذار شده و چون سيستم حسابداري نقدي بوده و دريافت و پرداخت نقدي صورت نگرفته بود، در صورتهاي مالي شهرداري اين واگذاري مشخص نبوده است. در مورد داراييها نيز وضع همين طور بود، در حالي كه شهرداري تهران 78 شركت داشت، اما معلوم نبود كه سرمايه شهرداری در اين شركتها چقدر است." در شيوه حسابداري نقدي، صرفا دريافتها و پرداختهاي نقدي ثبت و ضبط مالي شده و خريد اموال و داراييها نيز در سرفصل هزينه ثبت مي شد؛ به عبارتي ديگر در اين نوع سيستم حسابداري، هر دريافتي، درآمد و هر پرداختي، هزينه محسوب ميشود، فارغ از اينكه تلاش براي تحقق آن در چه سالي اتفاق افتاده است. انحرافاتي از اين نوع در ثبت هزينهها و درآمدهاي شهرداري موجب ميشد كه بررسي صورتهاي مالي شهرداري مشكل شود و در مورد عملكرد واقعي ابهام وجود داشته باشد. این مشکل بهخصوص برای شهرداری تهران که بخش عمدهای از فعالیت خود را به صورت تعهدات انجام ميدهد آثار نامطلوب خود را بیشتر نشان ميداد. شهرداري تهران با مشاهده آثار و تبعات سوء حسابداري نقدي كه سال ها در شهرداري تهران مورد استفاده قرار مي گرفت، با تشكيل يك كميته ويژه از اواخر آبان ماه 84 فرآيند آمادهسازي اجراي حسابداري تعهدي شروع شد و از اسفند 84 اين سيستم اجرايي شد. براي اجراي آزمايشي و درك مشكلات و مغايرتهاي احتمالي، اين سيستم براي يك دوره 6 ماهه به صورت آزمايشي اجرا شد و پس از كسب اطمينان كافي، از اول مهرماه 85 سيستم حسابداري نقدي به كلي كنار گذاشته شد. به گزارش «فردا» ، اولين نتيجه حاصله از برقراري سيستم حسابداري تعهدي شناسايي و ارزيابي و ثبت اموال و داراييهاي شهرداري بود. در سيستم پيشين چون ثبت سيستم ثبت اموال در دفاتر وجود نداشت، اصولا شهرداري تهران نمي دانست چه مقدار دارايي دارد. نتيجه اين بود كه بيش از 30 هزارميليارد تومان اموال دارايي شهرداري شناسايي شد. نبود سيستم مالي شفاف در شهرداري تهران زيان ها و ضررهاي زيادي به همراه داشت، به نوعي كه سبب برخي از سوء استفاده هاي مالي شده و حتي از آنجايي كه بودجه بر اساس حسابداري نقدي تدوين مي شد،برخي فاقد ها در شهرداري تهران ايجاد شد. منظور از ايجاد فاقد در بودجه، استفاده از اعتبارات شهرداري در محلي غير از دريف مشخص و تصويب شده است. در این خصوص شوراي شهر تهران در دوره سوم فعاليت خود لایحه تفریغ بودجه شهرداری در سالهای ۱۳۸۲ ،۱۳۸۳ و ۱۳۸۴ را به تصویب رساند، لايحه اي كه از سوي شهرداري تهران ارائه شده بود و عنوان مي كرد كه شهرداري بايد با تشکیل دو کمیته تخصصی، حسابرسی از دوره مدیریت شهری محمود احمدینژاد را آغاز کند، بعد از تصويب اين لايحه خبري از فعاليت هاي آن نشد. اقدام شهرداري تهران در شفاف سازي عملكرد مالي خود كه از ابتداي سال 85 با انتخاب سيستم تعهدي به جاي سيستم نقدي آغاز شد با واكنش مثبت اعضاي شوراي شهر همراه بوده و آنان از اين اقدام شهرداري حمايت كردند. شش ماه بعد از تغيير سيستم مالي شهرداري تهران از نقدي به تعهدي اولين بودجه تنظيم شده بر اساس اين نظر در سال 85 به شوراي شهر ارائه شد تا شهرداري بعد از تغيير سيستم مالي، بودجه را نيز بر اساس نقدي و تعهدي اداره كند. حالا شهرداري تهران بر اساس وعده اي كه شهردارش 5 سال پيش در مراسم تحليف خود در تالار حركت تهران داده بود تا شهرداري را به اتاق شيشه اي تبديل كند و فعاليت هاي آن را شفاف كند،به حركت خود ادامه مي دهد، اكنون نظام مالي تعهدي در شهرداري تهران جا افتاده و ديگر از داستان هاي فاقد در اين مجموعه خبري نيست، حالا شهرداري تهران پيشروي حركتي شده و شهرداران برخي از شهرها نيز با توجه به تجريه موفق شهرداري، خواستار تغيير در سيستم مالي خود و شفاف سازي امور هستند.