شبح «طبس» بر دکترین مداخلاتی ترامپ

ترامپ تلویحاً به نیویورک‌تایمز گفت که نسخه ونزوئلا درباره ایران پیاده‌شدنی نیست

جوان آنلاین: رئیس‌جمهور امریکا در تازه‌ترین گفت‌و‌گو با نیویورک‌تایمز گفته که در طول عملیات ونزوئلا، نگران بوده که این عملیات به «فاجعه جیمی کارتر» تبدیل شود، رویدادی که دولت کارتر را نابود کرد. با این حال، اصرار دونالد ترامپ بر موضع مداخلاتی در رویداد‌های ایران، پرسش‌ها درباره برنامه واقعی او را تجدید کرده است. هاآرتص نوشته که برخلاف تصور واشینگتن، ایران با بحران خلأ قدرت روبه‌رو نیست و الجزیره هم با زبانی متفاوت گفته «نسخه کاراکاس» در تهران قابل پیاده‌سازی نیست.

دونالد ترامپ رئیس‌جمهور امریکا بعد از عملیات ربودن رئیس‌جمهور ونزوئلا، آن را یک تجربه بی‌سابقه بعد از جنگ جهانی خوانده که تنها امریکا قادر به انجام آن است. ترامپ مثل همه تجربه‌های دیگر، احتمالاً تا هفته‌ها یا شاید هم ماه‌ها، آن را به رخ جهان خواهد کشید. با این حال، تصاویر منتشر شده از درون اتاق عملیات که در آن دونالد ترامپ همراه با وزیران دفاع، خارجه و مشاور امنیت ملی حضور داشته، به وضوح چهره نگران مقام‌های امریکایی را درمورد موفق شدن یا نشدن عملیات نشان می‌دهد. ترامپ روز پنج‌شنبه دلیل این نگرانی را بیان کرد و گفت که با پیشرفت عملیات در ونزوئلا، نگران بود که این عملیات به «فاجعه جیمی کارتر» تبدیل شود، زیرا این فاجعه کل دولت او را نابود کرد. رئیس جمهور امریکا گفته که این عملیات (طبس) «کل دولت او (جیمی کارتر) را نابود کرد»؛ جمله‌ای که او تلویحاً با بیان آن، سنگینی تجربه عملیات معروف طبس بر ذهن رؤسای جمهور امریکا را تأیید کرده است.

شرایط ویژه ونزوئلا

ترامپ جمعه قبل در شبکه اجتماعی تروث‌سوشال نوشت: «اگر ایران به معترضان مسالمت‌آمیز شلیک کند و آنها را به طرز خشونت‌آمیزی بکشد که این رسم آنهاست، ایالات متحده امریکا به نجات آنها خواهد آمد. ما مجهز به مهمات، آماده اقدام هستیم»، تهدیدی که بعد از آن، دو مرتبه دیگر هم تکرار شد ولی هنوز به‌درستی مشخص نیست که اقدامی که او از آن صحبت کرده چیست. اساساً در ذهنیت مقام‌های امریکا، مداخله در میانه رویداد‌های داخلی در یک کشور، روند تحول آنها را معکوس می‌کند، ولی ترامپ نشان داده که چندان به این قواعد رایج میان حکمرانان امریکا پایبند نمی‌ماند. تحت چنین شرایطی، هشدار‌ها درباره ایجاد این‌همانی دولت امریکا بین ایران و ونزوئلا رو به افزایش است، نگرانی که البته ترامپ پنج‌شنبه شب در گفت‌و‌گو با نیویورک‌تایمز با گفتن اینکه عملیات طبس کل دولت کارتر را نابود کرد، بر آن صحه گذاشت. روزنامه اسرائیلی هاآرتص در تحلیلی به قلم «تسوی بارئل» نوشته که برخلاف تصور واشینگتن، ایران نه تنها با بحران خلأ قدرت روبه‌رو نیست، بلکه ساختار دفاعی و سیاسی آن چنان در هم تنیده است که حتی حذف فیزیکی مقامات عالی‌رتبه نیز خللی در بقای نظام ایجاد نخواهد کرد. بارئل معتقد است که برخلاف رویداد‌های سال ۲۰۰۹ (۱۳۸۸) اکنون هیچ جایگزین سیاسی یا رهبری منسجمی در میان مخالفان وجود ندارد و حتی منتقدان داخلی نیز از بیم تبدیل شدن ایران به سوریه‌ای دیگر، از همراهی با نقشه‌های امریکا سر باز می‌زنند. نویسنده هاآرتص نوشته که هیچ تضمینی برای استقرار یک دموکراسی غربی پس از سقوط احتمالی هر نظامی در ایران وجود ندارد و تاریخ ثابت کرده که مداخلات امریکا تنها به بازتولید خشونت منجر می‌شود. الجزیره هم در گزارشی مشابه، با یادآوری اینکه نیرو‌های ویژه امریکا به فاصله ۲۴ ساعت از تهدید ایران، در عملیاتی به کاراکاس حمله کرده و نیکلاس مادورو را از خانه‌اش ربودند تا او را در نیویورک محاکمه کنند، نوشته که این اقدام اگرچه پیامی جدی برای تهران داشت، اما موفقیت آن مدیون شرایط خاص ونزوئلا بود: ارتشی از هم پاشیده و نفوذ گسترده سازمان سیا در لایه‌های نزدیک به مادورو. یکی از مهم‌ترین استدلال‌های الجزیره، تفاوت ساختاری نیروی نظامی ایران با ونزوئلا است. ارتش ایران نه تنها بزرگ‌ترین قدرت منطقه است، بلکه نهادی مانند سپاه پاسداران، پیوندی عمیق با شاهرگ‌های اقتصادی کشور دارد. به همین دلیل، برخلاف ارتش ونزوئلا، در اینجا خبری از «ریزش‌های سازمان‌یافته» که منجر به سقوط حکومت شود، نیست. الجزیره می‌گوید که اگرچه ایران در روز‌های اخیر شاهد تظاهرات گسترده بوده است، اما نویسنده معتقد است که واشینگتن نباید این را به معنای فروپاشی قریب‌الوقوع ببیند. او می‌نویسد: «تاریخ نشان می‌دهد که تجاوز خارجی تمایل دارد جوامع را متحد کند، نه اینکه آنها را از هم بپاشد. این موضوع در تابستان امسال مشخص شد، زمانی که ایرانی‌ها فریب تحریکات اسرائیل علیه دولت‌شان را نخوردند.» نویسنده الجزیره معتقد است که مداخله در ونزوئلا، بیش از آنکه نشان‌دهنده قدرت مطلق امریکا باشد، «نشان‌دهنده محدودیت‌های قدرت» این کشور است: «ترامپ و ژنرال‌هایش می‌توانند رهبرانی را که کشورهای‌شان از درون تهی شده است (مانند ونزوئلا) حذف کنند، اما نمی‌توانند کشوری پیچیده مانند ایران را کنترل یا متحول کنند. چنین پروژه‌ای بدون شک به هرج‌ومرج و خونریزی در منطقه منجر خواهد شد که بسیار شدیدتر و ماندگارتر از تجربه عراق خواهد بود.»

پیچیدگی‌های ژئوپلیتیک

شرایط بین‌المللی بعد از ربودن رئیس‌جمهور ونزوئلا، اوضاع را پیش روی دونالد ترامپ پیچیده‌تر کرده است. در حالی که رویترز نوشته که معامله‌گران می‌گویند انتظار می‌رود پالایشگاه‌های چینی نفت ونزوئلا را با نفت خام ایران جایگزین کنند، فایننشال‌تایمز می‌نویسد که مداخله دونالد ترامپ در ونزوئلا، لرزه بر اندام خریداران نفت در چین انداخته است، نه تنها به دلیل وابستگی آنها به نفت خام ونزوئلا، بلکه به این دلیل که توانایی واشینگتن در دخالت احتمالی در دیگر کشور‌های نفتی بزرگ‌تر مانند ایران را برجسته کرده است. «مویو شو»، تحلیلگر ارشد تحقیقات نفتی در شرکت «کپلر» در این‌باره می‌گوید پالایشگاه‌های چینی به طور کلی انتظار دارند اتفاقی در خاورمیانه رخ دهد و افزود که این امر آنها را مجبور می‌کند منابع تأمین جایگزین با هزینه بالاتر را در نظر بگیرند. او گفت اگر این مداخله احتمالی جریان نفت از ایران را متوقف کند، این امر باعث اختلال در بخش پالایش چین خواهد شد، زیرا «حجم نفتی که از ایران به چین می‌رود بسیار بسیار بیشتر از ونزوئلا است.» احتمالاً به همین دلیل است که چینی‌ها بعد از توییت دونالد ترامپ که تهران را به مداخله نظامی تهدید کرد، در مقایسه با قبل، موضع تند و تیزتری در پیش گرفتند. پکن روز دوشنبه بلافاصله بعد از تهدید ترامپ ضمن حمایت از ثبات ملی ایران مخالفت صریح خود را با هرگونه دخالت کشور‌های خارجی اعلام و ابراز امیدواری کرد که ایرانیان بتوانند به دور از مداخلات خارجی به اوضاع رسیدگی کنند. پاکستان، متحد نزدیک چین هم دیروز اعلام کرد اسلام‌آباد با هرگونه مداخله خارجی در امور داخلی ایران مخالفت است. طاهر حسین اندرابی دیروز در نشست خبری هفتگی خود در پاسخ به پرسش خبرنگار ایرنا اظهار داشت که پاکستان از سازوکار دیپلماسی با ایران و احیای توافق هسته‌ای حمایت می‌کند و بر این موضع استوار است. همچنین وزارت امور خارجه ایران در واکنش به اظهارات مداخله‌جویانه رئیس‌جمهور امریکا گفته که آنچه امروز از سوی دولت امریکا علیه ایران دنبال می‌شود صرفاً جنگ اقتصادی نیست بلکه ترکیبی از جنگ روانی، کارزار رسانه‌ای نشر اطلاعات دروغ، تهدید به مداخله نظامی و تحریک به خشونت و تروریسم است.

منبع: روزنامه جوان