اتحاد نانوشته تهران- آنکارا علیه دشمن مشترک
یکی دیگر از صریحترین مواضع توسط وزیر امور خارجه ترکیه اتخاذ شده است. هاکان فیدان در میانه آشوبها و ناآرامیها در ایران با تأکید بر نقش رژیم صهیونیستی در تنشزایی معتقد است دشمنان ایران در خارج، از اعتراضات داخلی ایران سوءاستفاده کردند.
در پس واکنشهای منطقهای به تحولات داخلی ایران و جنایتهای تروریستی علیه امنیت ملت ایران، علاوه بر اقدامات کشورهای عراق و عربستان؛ ترکیه از جمله کشورهایی بود که در این مدت مواضع صریحی درباره تهدیدات نظامی احتمالی علیه کشورمان اتخاذ کرد. این مواضع از عالیترین سطوح سیاسی یعنی موضع ریاست جمهوری این کشور تا تظاهرات مردم استانبول در حمایت از ایران دامنه داشت. رجب طیب اردوغان، رئیس جمهوری ترکیه، درباره همسایه شرقی خود گفت: «ایمان دارم که برادران ایرانیمان از این دوران پر از تله نیز عبور خواهند کرد.»
یکی دیگر از صریحترین مواضع توسط وزیر امور خارجه ترکیه اتخاذ شده است. هاکان فیدان در میانه آشوبها و ناآرامیها در ایران با تأکید بر نقش رژیم صهیونیستی در تنشزایی معتقد است دشمنان ایران در خارج، از اعتراضات داخلی ایران سوءاستفاده کردند. فیدان با محکومیت این روند میگوید در نهایت تلاشهای آنها منجر به شکست است. پس از آن، عمر چلیک، سخنگوی حزب حاکم ترکیه از عملکرد تنشآفرین رژیم اسرائیل در منطقه انتقاد کرد و هشدار داد که هرگونه دخالت خارجی احتمالی در امور ایران ممکن است به وقوع بحران جدی و بزرگ منجر شود. اعلام موضع مقامات ترکیه را نه صرفاً در چهارچوب روابط مطلوب ایران و ترکیه بلکه تحت تحولات منطقه و نقش رژیم اسرائیل باید دید.
سران ترکیه بویژه در طی یک سال اخیر که از تحولات سوریه میگذرد به خوبی درک کردهاند، اسرائیل هیچگونه خط قرمزی در مسیر چینش منطقه بر اساس نظم مطلوب خود متصور نیست. از یک طرف در تحولات انرژی شرق مدیترانه به دنبال به انزوا کشاندن نقش ترکیه هستند، در سوریه هیچگونه توسعه نفوذ امنیتی نظامی ترکیه را بر نمیتابند، در رقابتهای جاری در آفریقا به دنبال دستکاری منافع ترکیهاند و در آخر جنگ کریدوری آنها به گونهای ترسیم شده که در پیوند «داوود» و «آیمک»، ترکیه به همراه ایران بر لبه تجزیه و انزوا قرار بگیرند.
با وجود بسترهای مذاکره و رایزنی میان تلآویو و آنکارا و وجود میانجیگرهای بالفعل به مانند باکو و واشنگتن، اما روند تحولات جاری ذکر شده بیش از پیش دو بازیگر (اسرائیل و ترکیه) را نسبت به گامهای سیاسی و امنیتی فرامرزی یکدیگر بدبین ساخته است. لذا به تأکید بسیاری از کارشناسان و دنبالکنندگان تحولات منطقه، ایران و ترکیه به مرحلهای از موضع مشترک و ائتلافی نانوشته در مقابل تحرکات رژیم صهیونیستی رسیدهاند که بیش از هر بازیگری به دلیل پیوند خطر تجزیه طلبی با اشغالگران صهیونیست، درک مشترکی از وضعیت دارند. چند هفته گذشته، یاشار گولر وزیر دفاع ترکیه در نشست خبری با رسانههای کشورش به صراحت اعلام کرد در جریان جنگ ۱۲ روزه ایران و محور آمریکایی- اسرائیلی، گروهکهای تجزیهطلب کردی در مرزهای شرقی ایران تحرکات خود را مبنی بر ورود و عملیات در خاک ایران افزایش دادند و دو کشور ایران و ترکیه در رصد و مقابله با این وضعیت همکاری داشتند و دارند.در این میان سؤال مهمی مطرح میشود که تقابل با نقشههای اسرائیلی میتواند فراتر از طرحهای مخرب مرزی میان ایران و ترکیه فضای همکاری فراهم سازد؟
یکی از این بسترهای همکاری تحولات سوریه ذکر میشود. ترکیه همچنان نگران چگونگی پرونده ادغام کردها با دمشق است که به دلیل عدم توافق فعلاً به تنشهای میدانی رسیده است. از طرفی دور جدید مذاکرات صهیونیستها و جولانی در پاریس برگزار شد که به رغم اینکه گفته میشود در مواردی به توافق رسیدند اما به نظر میرسد همچنان نگرانیهای امنیتی و سیاسی آنکارا از میزان دسترسی و نفوذ اسرائیل در خاک سوریه پابرجاست.
با وجود این، باید در نظر گرفت آنچه به عنوان فرصت یا صفحه جدید کنشگری ایران در سوریه به واسطه معادلاتی که اسرائیل دنبال میکند مطرح میشود، شامل ائتلاف یا همکاری معین نیست. بازی کردن ترکیه در زمین آمریکا لزوماً به معنی بازی کردن زیر دست آمریکا نیست. چنانچه در تاریخ دولت عدالت و توسعه و در هر بحران و معادله منطقهای شاهد بودهایم طبق آنچه موازنه راهبردی میان شرق و غرب در سیاست خارجی ترکیه نامیده میشود، ترکیه پوشش دهنده تام و تمام منافع منطقهای آمریکا نیست.به هر شکل، روزنههای فرصت هرچند سخت و پیچیده وجود خواهد داشت و استفاده از حداقلهای ممکن، بستری فرصتساز برای تقویت هستههای متمایل به محور مقاومت و یا در تقابل با محور صهیونیست است. از طرفی ترکیه تمایلی به تنش مستقیم با رژیم اسرائیل و یا جبههگشایی با آن در سوریه ندارد. تمایل آنکارا به منظور درگیری بیشتر رژیم در جبهه لبنان تقویت شده است و این میتواند امتیازی برای ایران باشد.
مراوده ایران و ترکیه در مورد سوریه، نه از مبادی رسمی و معمول و نه مستقیم و فراگیر امکان ندارد(حداقل در شرایط کنونی). اما طبق اخبار غیررسمی منتشر شده، میان مقامات دو کشور پیشنهاداتی مبنی بر عملیاتیسازی موضع مشترک اهمیت بازیابی تمامیت ارضی سوریه رد و بدل شده است.
به طور مشخص، فعالسازی بخشی از مسیر دسترسی به شرق لبنان برای ایران و در مقابل ایجاد مانع برای تحرکات اسرائیل در خاک سوریه میتواند مقدمات چنین فرصتی را به فاز عملیاتی وارد کند. اما باید در نظر داشت هر دو طرف باید ملاحظات متعدد و بعضاً پیچیدهای از جمله موضع دمشق، برآورد واشنگتن و ضد واکنش اسرائیل را در نظر بگیرند.
روزنامه ایران