مذاکرات هسته ای به چه سمتی می رود؟

صبح نو: ایران و آمریکا هفته گذشته مذاکرات هسته‌ای جدیدی را در عمان آغاز کردند. مذاکراتی که وزیر خارجه آن را خوب ارزیابی کرده، اما در عین حال تأکید کرد که با توجه به اقدامات پیشین آمریکا، همچنان فضای بی‌اعتمادی بر این مذاکرات حاکم است.  در خردادماه زمانیکه آمریکا در میانه مذاکرات و با حمله اسرائیل به ایران موافقت کرد و پس از آن نیز خود تأسیسات هسته‌ای ایران را هدف قرار داد، هرگونه مذاکره و گفت‌و‌گو میان تهران و واشنگتن به بن بست رسید. از سویی دیگر ترامپ نیز مدعی بود که در حمله هوایی توانسته توانایی هسته‌ای ایران را نابود کند. اما او مجددا در ماه‌های اخیر مدعی تلاش ایران برای احیای توان هسته‌ای خود شده است. 

و بعد از اجرای عملیات تروریستی در میانه اعتراضات ایران توسط سرویس‌های اطلاعاتی موساد و سیا، تنش میان دو کشور شدت گرفت تاجائیکه آمریکا با فرستادن ناوهای جنگی خود ایران را تهدید به حمله کرد اما تاکنون ادعای حمله خود را عملیاتی نکرده و حالا ترامپ از مذاکره سخن می‌گوید. او در جدیدترین اظهارنظر خود (روز پنجشنبه 23 بهمن، به وقت محلی)  در سخنانی در جمع خبرنگاران در کاخ سفید گفت که ایالات متحده باید با ایران به توافق برسد و فکر می‌کند که می‌توان در ماه آینده به توافقی دست یافت. وی در پاسخ به این سوال که چرا بنیامین نتانیاهو نخست وزیر اسرائیل می‌خواهد شما مذاکره با ایران را متوقف کنید؟ این موضوع را رد کرد و گفت: «ما در این باره صحبت نکردیم.» رئیس جمهوری آمریکا در عین حال با تکرار ادعاهایش خواستار توافقی «بسیار منصفانه و خوب» با ایران شد. از سوی دیگر سفر دبیر شورای عالی امنیت ملی بامداد سه‌شنبه در رأس هیأتی سیاسی به عمان و سپس قطر، چشم انداز مذاکره را مثبت کرده است. سفری که گفته شد در ادامه رایزنی‌های منظم ایران با مسقط و در چارچوب بررسی تحولات منطقه‌ای، تقویت مناسبات دوجانبه و تبادل نظر درباره برخی موضوعات مهم سیاسی و امنیتی به ویژه مذاکرات هسته‌ای انجام می‌شود. برخی گمانه‌ها نیز حاکی از ارسال پاسخ تهران به مذاکرات روز جمعه مسقط (مذاکره میان عراقچی و ویتکاف) بود.

رسانه آمریکایی آسوشیتدپرس در گزارشی با اشاره به سفر دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران علی لاریجانی به عمان نوشته که این سیاستمدار ایرانی «احتمالاً پاسخ ایران به گفت‌و‌گو‌های غیرمستقیم جمعه هفته گذشته با آمریکایی‌ها را به همراه دارد.»

رسانه اماراتی «ارم نیوز» نیز پیش از این مدعی شده بود که دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، هفته آینده به مسقط سفر می‌کند تا در چارچوب تلاش‌های دیپلماتیک تهران برای پیشبرد مذاکرات هسته‌ای با واشنگتن، هماهنگی با مقامات عمانی را دنبال کند.

این رسانه به نقل از یک منبع نزدیک به دولت ایران افزوده بود که سفر لاریجانی به مسقط در چارچوب تلاش‌های دیپلماتیک جمهوری اسلامی ایران برای پیشبرد مذاکرات با آمریکا درباره دستیابی به توافق در زمینه برنامه هسته‌ای کشور انجام می‌شود.

دبیر شورای عالی امنیت ملی در گفت‌وگویی در قطر گفت که ایران و آمریکا مایل هستند مذاکرات ادامه پیدا کند. وی درباره اخباری مبنی بر انتقال پیام یا ارسال نامه از طرف ایران به طرف مقابل گفت: «نامه‌ای به آمریکایی‌ها نداشتیم ولی دوستان عمانی مطالبی را از قول آمریکایی‌ها با ما مطرح کردند و نظرات آنها را به ما دادند که در تهران بررسی کنیم.»

صفر کردن غنی‌سازی مطرح نیست

لاریجانی درباره سفرش به عمان و قطر گفت: «ما با دو کشور روابط بسیار دوستانه داریم و یکی از مقاصد ما بالا بردن حجم روابط اقتصادی است و این سیاست کلی ایران است و صحبت هایی در این رابطه انجام شد به ویژه درباره سرمایه گذاری در حوزه صنعت.»

وی افزود: «همچنین در ملاقات ها درباره شرایط پر تحول منطقه با توجه به مزاحمت های اسراییل در منطقه صحبت کردیم. امروز همه متفق هستند که عامل ماجراجو در منطقه، اسراییل است و سعی دارد امنیت منطقه را بر هم بزند. بنابراین همگرایی های سیاسی در منطقه برای ایجاد امنیت پایدار دسته جمعی دغدغه همه است و ایده ها و مدل هایی برای ایجاد امنیت منطقه ای هم طرح شده است.» لاریجانی گفت: «مقامات دو کشور تلاش داشتند مذاکرات از سر گرفته شود و در حین مذاکرات هم نظراتشان را منتقل می کردند و امروز هم با امیر قطر و نخست وزیر بحث شد و ایده هایی داشتند و از طرف‌های دیگر هم با آنها تماس داشتند و می‌خواستند منطق و نظر ما را بدانند.» دبیر شورای عالی امنیت ملی گفت: «ما رفتار قطر و عمان را در رابطه با مذاکرات ایران و آمریکا مثبت ارزیابی می کنیم و فکر می کنیم این تلاش‌ها برای آن است که فضای بحرانی و جنگ در منطقه کاهش یابد.» دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، این را هم اضافه کرد که هیچ‌گونه بحثی درباره «صفر کردن غنی‌سازی» مطرح نیست و ایران به این فناوری در حوزه‌های انرژی و تولید دارو نیاز دارد. وی با اشاره به تحرکات رژیم صهیونیستی، اعلام کرد «این رژیم در تلاش است مسیر مذاکرات را تخریب کند و با بهانه‌جویی، زمینه‌ساز شعله‌ور شدن جنگ شود.»

 واقع‌بینی واشنگتن 

او در ارزیابی سیاست کنونی آمریکا در قبال ایران گفت «چارچوب سنتی که واشنگتن در آن عمل می‌کرد واقع‌بینانه‌تر شده است.» وی افزود: «آمریکا پیش‌تر پرونده هسته‌ای را با مسائل نظامی و موشکی پیوند می‌زد، اما اکنون تمرکز به پرونده هسته‌ای محدود شده و این رویکردی عقلانی است.» وی افزود: «برخی دولت‌ها هنوز در درک وضعیت کنونی و تنش‌های موجود با دشواری روبه‌رو هستند، اما برخی اختلافات از طریق گفت‌وگو قابل حل است.» او گفت در این زمینه، رِژیم صهیونیستی نقش برجسته‌ای در دامن زدن به تنش‌ها و ایجاد بحران در منطقه دارد.اظهارات اخیر نخست‌وزیر این رژیم در جریان سفر به آمریکا درباره پرونده هسته‌ای ایران و تعیین ضرب‌الاجل برای تهران، مشکلات بیشتری ایجاد خواهد کرد.» لاریجانی درباره مهم‌ترین موانع ایجاد مسیر پایدار اعتماد میان ایران و آمریکا گفت که ادعاهای آمریکا درباره تلاش ایران برای دستیابی به سلاح هسته‌ای، یک مانع جدی است.وی تأکید کرد «تهران به‌صراحت اعلام کرده به دنبال سلاح هسته‌ای نیست و در مقابل، آمریکا می‌تواند اقداماتی برای حل برخی مسائل باقی‌مانده انجام دهد».

قطر دنبل راه‌حل‌های مسالمت‌آمیز

همچنین بعد از سفر لاریجانی به قطر،  وزارت خارجه این کشور در بیانیه‌ای اعلام کرد که در این دیدار، دو طرف تلاش‌های جاری برای کاهش تنش در منطقه را مورد بررسی قرار دادند و نتایج مذاکرات برگزار شده در مسقط میان ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران را مرور کردند. طبق این بیانیه، نخست‌وزیر و وزیر خارجه قطر در این گفت‌وگو بار دیگر حمایت کشورش از تمامی ابتکارها و تلاش‌هایی را که با هدف کاهش تنش و دستیابی به راه‌حل‌های مسالمت‌آمیز دنبال می‌شود، اعلام کرد و آن را در راستای تقویت امنیت و ثبات منطقه دانست. وی همچنین بر ضرورت هم‌افزایی و همکاری جمعی برای جلوگیری از پیامدهای تنش‌آفرین بر ملت‌های منطقه تأکید کرد و ادامه هماهنگی با کشورهای برادر و دوست را برای عبور از اختلافات از طریق ابزارهای دیپلماتیک ضروری خواند. در این دیدار، افزایش همکاری‌های دوجانبه اقتصادی و تداوم تعاملات و رایزنی‌ها پیرامون تحولات منطقه از محورهای اصلی گفت‌وگو بود. همچنین با توجه به در جریان بودن روند مذاکرات هسته‌ای و موضوع لغو تحریم‌ها، طرفین درباره آخرین تحولات این مذاکرات نیز تبادل نظر کردند.

شایعات یک سفر

همچنین برخی منابع از احتمال دیدار جی دن ونس و علی لاریجانی در قطر خبر می‌دهند.  این شایعه از آنجا مطرح شده که گفته شده لاریجانی بعد از دیدار با امیر و نخست وزیر قطر، دیدار مهم دیگری در دوحه داشته است. اما برخی کانال‌های تلگرامی خبراز تماس ویدئویی لاریجانی با ترامپ دادند. شایعاتی که در تهران مورد تکذیب یا تائید قرار نگرفت.  در هر حال، با توجه به بی‌اعتمادی عمیقی که میان ایران و آمریکا وجود دارد، موفقیت مذاکرات به وجود اراده سیاسی واقعی در هر دو طرف بستگی دارد و پایبندی به چارچوبی معقول و واقع‌بینانه می‌تواند مذاکرات را به موفقیت برساند. البته ایران در کنار دیپلماسی، دست به ماشه برای دفاع از هرگونه تعرض به آب و خاک کشور است و برای این دفاع آمادگی کامل دارد.  بنابراین گزارش، دور جدید گفت‌ وگوهای هسته‌ای ایران و آمریکا روز جمعه ۱۷ بهمن ماه ۱۴۰۴ (۶ فوریه ۲۰۲۶) در مسقط با وساطت سلطنت عمان برگزار شد. در این دور از گفت‌ وگوها، هیات‌های مذاکره‌کننده ایران و آمریکا، مجموعه‌ای از نظرات، ملاحظه‌ها و رویکردهای خود را از طریق بدر البوسعیدی وزیر خارجه عمان به یکدیگر منتقل کردند. طرفین این گفت‌ وگوها را «خوب» توصیف کرده و برای تداوم این گفت‌ وگوها ابراز تمایل کردند.