منطقه حامی گفتوگوی هسته ای
ترکیه، روسیه، سازمان ملل و محافل دیپلماتیک کشورهای عربی از برگزاری مذاکرات ژنو استقبال کردند
استقبال کشورهای منطقه و ناظران بینالمللی نسبت به ازسرگیری مذاکرات ژنو میان ایران و آمریکا نشانهای از شکلگیری درکی تازه نسبت به ضرورت مهار تنش در یکی از پرمخاطرهترین گرههای امنیتی منطقه است؛ درکی که در امتداد مخالفت صریح با هرگونه گزینه نظامی علیه تهران تلاش دارد مسیر سیاست را از لبه تقابل به ریل گفتوگو بازگرداند. در همین چهارچوب، حمایت همزمان بازیگرانی چون ترکیه، روسیه و سازمان ملل متحد از جدیتر شدن روند مذاکرات و نیز تأکید رسانههای عربی بر هموارتر شدن مسیر توافق احتمالی، بازتابی از نگرانی مشترک نسبت به هزینههای بیثباتی و امید محتاطانه به احیای دیپلماسی است.
این فضای حمایتی در حالی شکل گرفته که دور دوم مذاکرات هستهای ایران و آمریکا روز سهشنبه گذشته با میانجیگری «بدر بن حمد البوسعیدی»، وزیر امور خارجه عمان در ژنو برگزار شد؛ نشستی که به گفته سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه با طرح مباحث کاملاً جدیتر نسبت به دور پیشین و شکلگیری فضایی سازندهتر همراه بوده و توانسته است طرفین را بر سر مجموعهای از اصول راهنما به موافقتی کلی برساند. این موافقت، اگرچه هنوز فاصلهای معنادار با توافق نهایی دارد اما از آن رو اهمیت مییابد که برای اولین بار پس از دورهای از بیاعتمادی فزاینده، چهارچوبی مفهومی برای ورود به مرحله تدوین متن احتمالی فراهم کرده و به تعبیر عراقچی، مسیر را هرچند دشوار و پرجزئیات اما آغازشده و قابل پیگیری ترسیم میکند که تداوم آن میتواند موازنه میان دیپلماسی و تهدید را به سود گفتوگو تغییر دهد.
مخالفت ترکیه با جنگ و پیشنهاد کمک دیپلماتیک مسکو
در پی برگزاری دور تازه گفتوگوهای هستهای میان تهران و واشنگتن در ژنو، اظهارات «رجب طیب اردوغان»، رئیس جمهوری ترکیه را میتوان تلاشی هدفمند برای تثبیت کفه دیپلماسی در برابر سناریوهای پرهزینه نظامی ارزیابی کرد؛ تلاشی که از آنکارا آغاز شد اما مخاطب اصلی آن، کاخ سفید و محافلی به شمار میرفت که همچنان از گزینههای روی میز سخن میگویند.
رئیس جمهوری ترکیه پس از مذاکرات ژنو اعلام کرد که به طرف آمریکایی اعلام کرده است آنکارا با هرگونه تجاوز نظامی به ایران مخالف است. این موضع بیانگر نگرانی همسایه شمالغربی ایران از پیامدهای امنیتی یک درگیری تازه در منطقه است. «اردوغان» با تصریح اینکه «حمله به ایران به نفع هیچ طرفی نخواهد بود»، افزود که ترکیه خواهان حل بحران میان آمریکا و ایران از مسیر گفتوگو است و با هر دو طرف در تماس قرار دارد.
همزمان با مواضع ترکیه، مسکو نیز بر ناکارآمدی تهدید در روند مذاکرات هستهای تأکید کرد؛ چنانکه «ماریا زاخارووا»، سخنگوی وزارت خارجه روسیه اعلام کرد تهدید و باج خواهی کمکی به موفقیت مذاکرات نمیکند و مسکو آماده تسهیل گفتوگوها درباره پرونده هستهای ایران است. این موضعگیری زمانی معنادارتر میشود که آن را در کنار اظهارات «دیمیتری پسکوف»، سخنگوی کرملین قرار دهیم که با پرهیز از هرگونه پیشبینی شتابزده درباره نتایج مذاکرات، هدف اصلی گفتوگوها را حل وفصل مسأله هستهای ایران دانست و حتی از آمادگی روسیه برای پذیرش اورانیوم غنیشده مازاد ایران در صورت حصول توافق سخن گفت؛ پیشنهادی که نشان میدهد مسکو در پی ایفای نقشی عملی در تضمین اجرای هر توافق احتمالی است.
استقبال سازمان ملل از مذاکره
در سطحی فراتر از مواضع دولتها، سازمان ملل متحد نیز با استقبال رسمی از گفتوگوهای غیرمستقیم ایران و آمریکا، بر ضرورت حفظ شتاب مذاکرات تأکید کرد. «استفان دوجاریک»، سخنگوی این نهاد اعلام کرد دبیرکل سازمان ملل معتقد است همه نگرانیها میتواند و باید از طریق دیپلماسی برطرف شود و طرفها باید روند گفتوگو را تداوم بخشند تا از بروز بحرانی گستردهتر جلوگیری شود. قدردانی سازمان ملل از نقش میانجیگرانه عمان و سوئیس نیز نشان داد که جامعه بینالمللی، دستکم در سطح رسمی، مسیر فعلی را بدیلی عقلانی برای سناریوهای پرهزینه تقابل میداند.
بازتاب این فضای محتاطانه اما امیدوارانه را میتوان در رسانههای عربی نیز مشاهده کرد؛ رسانههایی که در پوشش دور دوم مذاکرات غیرمستقیم در ژنو بر پیشرفت، توافق اولیه و اصول کلیدی حاصلشده تأکید کرده و از روشنتر شدن مسیر برای توافق احتمالی سخن گفتهاند.
در این میان، روزنامه «الشرق الاوسط» با اختصاص تیتر اصلی خود به مذاکرات ژنو، در عمل نشان داد که حتی در میان بازیگران عربی که در سالهای گذشته با بدبینی به گفتوگوهای تهران–واشنگتن مینگریستند، اکنون نوعی واقعگرایی جدید در حال شکلگیری است که بر این فرض استوار است که ثبات منطقه از مسیر گفتوگو و سازوکارهای دیپلماتیک قابل تحقق است.
در گفتوگوی تلفنی عراقچی و گروسی انجام شد
تأکید بر تدوین چهارچوب اولیه گفتوگوهای آتی
در امتداد روندی که پس از برگزاری دور دوم گفتوگوهای غیرمستقیم ایران و آمریکا در ژنو وارد مرحلهای حساس و جزئینگر شده است، سید عباس عراقچی، وزیر امور خارجه و رافائل گروسی، مدیر کل آژانس بینالمللی انرژی اتمی روز گذشته تلفنی گفتوگو کردند.
این گفتوگو که با محوریت مرور نتایج آخرین دور مذاکرات در ژنو انجام شد، بر سازوکارها و الزامات تدوین پیشنویس یک چهارچوب مذاکراتی متمرکز بود؛ چهارچوبی که قرار است نقشه راه ورود به مرحله تنظیم متن توافق احتمالی را ترسیم کند.
عراقچی در این تماس، با قدردانی از حضور گروسی در ژنو تأکید کرد که جمهوری اسلامی ایران در مقطع کنونی تمرکز خود را بر تدوین یک چهارچوب اولیه، منسجم و قابل اتکا برای پیشبرد گفتوگوهای آتی قرار داده است؛ تأکیدی که نشان میدهد تهران در پی آن است تا پیش از ورود به جزئیات تعهدات متقابل، بر سر مبانی، اصول و ترتیب اقدامات به تفاهمی ساختاری دست یابد.
همین رویکرد ساختارمند است که به گفته منابع نزدیک به مذاکرات، دیدار حضوری دو طرف پیش از آغاز دور دوم گفتوگوها را نیز به نشستی عمیق و فنی بدل کرده بود که در آن، درباره ابعاد نظارتی، دامنه همکاریها و نحوه رفع ابهامات تبادل نظر شد.
در سوی دیگر، گروسی با ارزیابی مثبت از نتایج نشست اخیر، آمادگی آژانس بینالمللی انرژی اتمی را برای حمایت از روند شکلگیری چهارچوب مذاکراتی اعلام کرد.
این حمایت در عمل میتواند نقش تعیینکنندهای در اعتمادسازی و کاهش فاصله برداشتها ایفا کند.