پیشنـهاد معقـول تهـران

صبح نو نوشت: دور سوم مذاکرات ایران و آمریکا روز پنجشنبه هفتم اسفندماه در ژنو سوئیس برگزار خواهد شد و برخی ناظران احتمال رسیدن به توافقی موقت را پیش‌بینی می‌کنند. بر همین اساس رئیس جمعیت روزنامه‌نگاران عمانی نوشت: «قرار است علی لاریجانی روز سه‌شنبه وارد مسقط شود و پاسخ ایران درباره پرونده هسته‌ای را منتقل کند.» محمد العریمی، رئیس انجمن روزنامه‌نگاران عمان، روز گذشته اعلام کرد که علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، سه‌شنبه (امروز) با پاسخ تهران در خصوص پرونده هسته‌ای وارد مسقط خواهد شد. العریمی در حساب کاربری خود در پلتفرم «ایکس» نوشت: «انتظار می‌رود علی لاریجانی روز سه‌شنبه با پاسخ ایران در مورد پرونده هسته‌ای وارد مسقط شود؛ گامی که نشان‌دهنده تداوم تحرکات دیپلماتیک است و هم‌زمان بر نقش عمان در تسهیل کانال‌های ارتباطی و گفت‌و‌گو میان طرف‌های ایرانی و آمریکایی تأکید می‌کند.»

روز یکشنبه (3 اسفند) نیز  بدر البوسعیدی، وزیر امور خارجه عمان اعلام کرد که دور بعدی مذاکرات میان ایران و آمریکا، روز پنج‌شنبه ۲۶ فوریه در ژنو برگزار خواهد شد. بر همین اساس، وبگاه آکسیوس به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی گزارش داده بود که مذاکره‌کنندگان این کشور آماده‌اند در صورت دریافت پیشنهاد مکتوب ایران در ۴۸ ساعت آینده، دور دیگری از مذاکرات را روز جمعه در ژنو برگزار کنند. 

عباس عراقچی، وزیر خارجه کشورمان در مصاحبه با شبکه سی‌بی‌اس گفته بود که تهران همچنان در حال کار روی جنبه‌های مختلف توافق و پیشنهاد مکتوب خود است. او همچنین تأکید کرد: «می‌توان درباره موضوع غنی‌سازی به راه‌حل رسید و ما در این زمینه پیشنهاد‌های خود را با طرف آمریکایی تبادل کرده‌ایم.»

عراقچی در گفت‌و‌گو با «سی‌بی‌اس» با امیدواری نسبت به مذاکرات پیش‌رو، اظهارکرد: «معتقدم توافقی بهتر از برجام یا توافق هسته‌ای ۲۰۱۵ امکان‌پذیر است و می‌تواند عناصری داشته باشد که بسیار بهتر از توافق قبلی باشد.»

آکسیوس به نقل از یک مقام ارشد آمریکایی نوشته است که دولت ترامپ و ایران ممکن است همچنین درباره امکان دستیابی به یک توافق موقت پیش از توافق کامل هسته‌ای بحث کنند.

این در حالی است که اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران روز دوشنبه چهارم اسفندماه ۱۴۰۴ در نشست خبری هفتگی خود با خبرنگاران درباره احتمال توافق موقت گفت: «گمانه‌زنی درباره نحوه و محتوای مذاکرات زیاد است، اما هیچ کدام از این‌ها را ما تأیید نمی‌کنیم و جزئیات مذاکرات از جمله درباره توافق موقت هیچ مبنایی ندارد. تدوین هر متن مذاکراتی یک کار مشترک است. دیدگاه ما درباره خاتمه تحریم‌های آمریکا و مباحث هسته‌ای روشن است و از دیدگاه طرف آمریکایی هم مطلع هستیم.»

در آخرین دور مذاکرات در ژنو که سه‌شنبه گذشته برگزار شد، ویتکاف و کوشنر از عباس عراقچی وزیر خارجه ایران خواستند تا طی چند روز یک پیشنهاد مکتوب و دقیق از سوی ایران ارائه شود.

به نوشته آکسیوس، ویتکاف و کوشنر به عراقچی گفته‌اند که موضع ترامپ «غنی‌سازی صفر» اورانیوم در خاک ایران است، اما درعین‌حال اعلام کردند که آمریکا حاضر است پیشنهادی از ایران که شامل «مقدار نمادین غنی‌سازی» باشد را بررسی کند، به شرطی که ایران بتواند ثابت کن 

حال سوال این است که آیا در واشنگتن آمادگی کاهش انتظارات برای دستیابی به توافق ابتدا در زمینه هسته‌ای وجود دارد، یا اینکه بر خواسته‌های گسترده‌تر پافشاری خواهند کرد، حتی به بهای عدم توافق و ادامه تشدید تنش؟

حمله نظامی، هدف غیرممکن 

اظهارات اخیر استیو ویتکاف مذاکره‌کننده ارشد آمریکایی مبنی بر اینکه «برای دونالد ترامپ عجیب است که چرا با وجود تجهیزات نظامی مستقر در نزدیکی ایران، جمهوری اسلامی حاضر به تسلیم شدن نیست.» بیانگر آن است که آمریکا با این لشکرکشی به هدف خود نرسیده است.

دونالد ترامپ، با به رخ کشیدن سنگین‌ترین توان نظامی آمریکا در منطقه خلیج فارس، تلاش کرد محاسبات امنیتی ایران را تغییر دهد. بااین‌حال، این نمایش قدرت که هزینه‌های مالی و امنیتی هنگفتی برای پنتاگون داشت نه‌تنها منجر به عقب‌نشینی ایران نشد، بلکه ایران با افزایش سطح آمادگی دفاعی و پاسخ‌های دیپلماتیک قاطع، نشان داد که تهدید نظامی نمی‌تواند به اهرمی برای تسلیم تبدیل شود.

از سوی دیگر با توجه به آمادگی بالای ایران و بازدارندگی‌های فعالی که ایران در میدان عمل با رزمایش از خود به نمایش گذاشت و چه در اعلام مواضع قاطع که گفته است در صورت هر نوع حمله و جنگی کوتاه نمی‌ماند و تمام پایگاه‌های آمریکا در منطقه و همچنین رژیم صهیونیستی اهداف مشروع آن خواهند بود و جنگ را گسترش می‌دهد؛ به نظر می‌رسد حمله نظامی به یک هدف غیرممکن برای آمریکا تبدیل شده است.

برهمین اساس، ونس معاون رئیس‌جمهور امریکا در روزهای اخیر و در جریان رایزنی‌های داخلی درمورد ایران، نگرانی‌هایی درباره گرفتار شدن آمریکا در یک درگیری گسترده مطرح کرده است.

همچنین ژنرال دن کِین، رئیس ستاد مشترک نیروهای مسلح آمریکا، به دونالد ترامپ و مقامات ارشد هشدار داده است که یک کارزار نظامی علیه ایران می‌تواند خطرات قابل‌توجهی به همراه داشته باشد؛ به‌ویژه خطر گرفتار شدن در یک درگیری طولانی‌مدت.

مشکلات فنی و هزینه‌های نجومی ناوها

اما این همه چالش ترامپ نیست، فارغ از نیت اصلی آمریکا آنچه که مسلم است این کشور نمی‌تواند در مدت زمان طولانی به این نمایش نظامی خود در منطقه ادامه دهد و ناوهای خود را روی آب نگه دارد. ناو یواس‌اس آبراهام لینکلن در حال خدمت و در جریان دریانوردی، روزانه ۲.۵ میلیون دلار (۳۷۵ میلیارد تومان) هزینه دارد. این رقم هزینه‌های لجستیکی برای حفظ عملیات کشتی، نیازهای خدمه و نگهداری فنی شامل غذا، سوخت و تعمیرات برای این ناو هواپیمابر در زمان استقرار در خاورمیانه را پوشش می‌دهد. در این ناو بیش از پنج هزار ملوان و تفنگدار دریایی زندگی می‌کنند که به سه وعده‌ غذا در روز نیاز دارند. آشپزخانه‌های کشتی روزانه تقریبا ۱۷ هزار وعده غذایی آماده می‌کنند که صرفا برای نگه‌داشتن توان خدمه جهت انجام عملیات، ده‌ها هزار دلار هزینه دارد. برای تداوم زندگی در دریا، دستگاه‌های نمک‌زدایی کشتی به‌ صورت توقف‌ناپذیر کار می‌کنند تا روزانه ۱.۵ میلیون لیتر آب شیرین تولید کنند. این آب برای آشامیدن خدمه، بهداشت و شستشوی هواپیماها جهت جلوگیری از خوردگی ناشی از آب شور ضروری است.

چالش دیگر ترامپ، وضعیت ناو «یواس‌اس جرالد آر. فورد» است. غول‌پیکرترین شناور جنگی ایالات متحده از ماه ژوئن گذشته روی آب بوده و ادامه این مأموریت فرسایشی را برای ناو هواپیمابر «یواس‌اس جرالد آر. فورد» سخت و پرهزینه کرده است. این ناو ابتدا از دریای مدیترانه به سمت دریای کارائیب تغییر مسیر داد و حالا برای عملیات احتمالی آمریکا علیه ایران در غرب آسیاست. این استقرار طولانی علاوه بر فشار کاری بیش ‌از حد بر خدمه، مشکلات فنی برای ناو هم ایجاد و چرخه تعمیر و نگهداری را مختل کرده و می‌تواند در بلندمدت به کاهش آمادگی رزمی منجر شود. ناو هواپیمابر جرالد آر فورد پس از هشت ماه دریانوردی مداوم، با مشکلات عدیده‌ای از جمله فرسودگی تجهیزات، فشار روانی خدمه و اعتراضات خانواده‌های آن‌ها مواجه شده است. حالا نیز مأموریت طولانی و بی‌سابقه آن در نزدیکی آب‌های ایران، نه‌تنها خستگی شدیدی را به خدمه این ناو جنگی تحمیل کرده، بلکه موجی از نارضایتی و افسردگی را در میان آنان و خانواده‌هایشان ایجاد کرده است.  

چشم‌انداز مثبت

همین موضوعات مطرح شده، می تواند چشم‌انداز مذاکرات پیش‌رو را مثبت کند که دو طرف برای پایان دادن به این صف‌آرایی نظامی، به یک توافق هرچند محدود و موقت رضایت دهند. اگر آمریکا مذاکرات را صرفا بر موضوع هسته‌ای متمرکز کند و از گسترش آن به مسائل موشکی و نفوذ منطقه‌ای خودداری ورزد، ممکن است مبنای واقعی‌تری برای گفت‌و‌گو ایجاد شود. همچنانکه مسعود پزشکیان رئیس‌جمهور کشورمان در آستانه دور جدید مذاکرات در فضای مجازی نوشت: «ایران به صلح و ثبات در منطقه متعهد است. مذاکرات اخیر شامل تبادل پیشنهادهای عملی بود و نشانه‌های امیدوارکننده‌ای به همراه داشت. بااین‌حال ما همچنان اقدامات آمریکا را به دقت زیر نظر داریم و تمام آمادگی‌های لازم را برای هر سناریوی احتمالی کسب کرده‌ایم.»

 دیدار سرنوشت‌ساز

در خصوص گمانه‌زنی‌ها در خصوص مذاکرات روز پنجشنبه هفتم اسفند در ژنو سوئیس، روزنامه نیویورک تایمز نیز در گزارشی مدعی است؛ «در پشت صحنه، پیشنهادی جدید از سوی هر دو طرف در حال بررسی است که می‌تواند راهی برای خروج از بحران نظامی ایجاد کند: برنامه غنی‌سازی هسته‌ای بسیار محدود که ایران صرفا برای اهداف پژوهش‌ها و درمان‌های پزشکی انجام دهد.» به نوشته این روزنامه هنوز مشخص نیست که آیا هر یک از طرف‌ها با آن موافقت خواهد کرد یا خیر. دنیس سیترونوویچ عضو اندیشکده آمریکایی شورای آتلانتیک نیز در مورد برگزاری دور سوم مذاکرات عراقچی و ویتکاف در روز پنج‌شنبه نوشت: «با فرض اینکه چنین دیداری واقعا برگزار شود، پرهیز از استفاده از دو کلمه «دیدار سرنوشت‌ساز» دشوار خواهد بود.» در ادامه این مطلب آمده است: «با پایان یافتن استقرار گسترده‌تر نیرو‌های آمریکایی در منطقه و در بحبوحه فشاری که ترامپ برای دستیابی به توافق یا در مقابل، رویارویی اعمال می‌کند، آنچه روز پنجشنبه در ژنو رخ خواهد داد ممکن است میان توافق و تشدید تنش، یکی را نهایی کند. به نظر می‌رسد ایرانی‌ها با پیشنهادی در حوزه هسته‌ای می‌آیند که ظاهرا منعکس‌کننده خطوط قرمز نظام در تهران است: آمادگی برای محدودیت‌های مشخص صرفا در حوزه هسته‌ای در کنار ارائه شیرینی‌هایی به ترامپ در سطح اقتصادی. سوال این است که آیا این پیشنهاد برای کاخ سفید کافی خواهد بود؟ اگر ترامپ از این پیشنهاد ناامید شود و با توجه به تمرکز نیرو‌های آمریکایی در منطقه، ممکن است راه بازگشتی از یک نبرد دیگر وجود نداشته باشد، اما حتی در آن صورت نیز باید پاسخی روشن به این سوال اساسی داد: هدف از آن نبرد چیست؟ آیا اقدامی برای بهبود مواضع چانه‌زنی، به تأخیر انداختن برنامه هسته‌ای یا موشکی است، یا تغییر بنیادین واقعیت راهبردی از طریق مقابله با حکومت؟ هر چه به روز پنجشنبه نزدیک‌تر می‌شویم، به نظر می‌رسد دو طرف درک می‌کنند که به لحظه حقیقت نزدیک می‌شوند، لحظه‌ای که تعیین خواهد کرد منطقه به سمت یک توافق جدید حرکت خواهد کرد یا به دور دیگری از تنش سقوط خواهد کرد که پایانش نامشخص است.»