وندی شرمن؛ ایرانیها پیچیده و سرسخت هستند
دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا بهرغم توقف مقطعی مذاکرات با ایران و آتشبس متزلزلی که به پایان خود نزدیک میشود، ابراز خوشبینی کرده که دستیابی به یک توافق دائمی در دسترس است؛ توافقی که به ادعای وی شاید شامل واگذاری اورانیوم غنیشده توسط ایران باشد. با این حال، به گفته کارشناسان آمریکایی که در دولت باراک اوباما(رئیس جمهوری اسبق این کشور) ماهها برای دستیابی به یک توافق هستهای مذاکره کردند، بیاعتمادی متقابل و اختلافات فاحش در سبک مذاکراتی، دستیابی به یک آتشبس سریع را غیرمحتمل میسازد.
مذاکرهکنندگان اسبق آمریکا هشدار دادهاند که موفقیت مذاکرات کوتاه و به شدت فشرده واشنگتن و تهران در اسلامآباد، به دلیل تفاوت بنیادین سبک مذاکراتی طرفین، محتمل به نظر نمیرسد و با توجه به بیاعتمادی بین دو طرف و همچنین تمایل آمریکا برای تسلیم فوری، دستیابی به توافقی دائمی بدون تغییر رویکرد مذاکراتی به ویژه از جانب واشنگتن، همچنان دور از دسترس خواهد بود.
به گزارش ایرنا از شبکه رادیویی انپیآر(NPR)، دونالد ترامپ، رئیس جمهوری آمریکا بهرغم توقف مقطعی مذاکرات با ایران و آتشبس متزلزلی که به پایان خود نزدیک میشود، ابراز خوشبینی کرده که دستیابی به یک توافق دائمی در دسترس است؛ توافقی که به ادعای وی شاید شامل واگذاری اورانیوم غنیشده توسط ایران باشد. با این حال، به گفته کارشناسان آمریکایی که در دولت باراک اوباما(رئیس جمهوری اسبق این کشور) ماهها برای دستیابی به یک توافق هستهای مذاکره کردند، بیاعتمادی متقابل و اختلافات فاحش در سبک مذاکراتی، دستیابی به یک آتشبس سریع را غیرمحتمل میسازد.
وندی شرمن، مذاکرهکننده ارشد آمریکا در توافق هستهای با تهران(برجام) که در سال ۲۰۱۵ نهایی شد، با اشاره به مذاکرات سریع و ناگهانی هفته گذشته جیدی ونس، معاون ترامپ در اسلامآباد که به نظر میرسد جز ناامیدی نتیجه دیگری نداشته، بر این باور است که رویکرد دولت فعلی آمریکا کاملا اشتباه بوده است.
فاینر مذاکرهکنندگان ایرانی را «به شدت توانمند» توصیف کرد و یادآور شد که خلاف آمریکا، «آنها اغلب از مشاوران متخصص "خارج از اتاق مذاکره" بهرهمند نبودند، اما همچنان بر جزئیات تسلیحات هستهای، مواد هستهای و تحریمهای آمریکا به خوبی مسلط بودند.»شرمن اوایل هفته گذشته در برنامه «Here & Now» رادیو اِنپیآر گفت: شما نمیتوانید ظرف تنها یک روز با ایران مذاکره کنید. حتی در یک هفته هم نمیشود. برای دستیابی به توافق برجام، «حدود ۱۸ ماه کامل» زمان صرف شد.
راب مالی، که او نیز عضو تیم مذاکرهکننده برجام بود و سپس در دولت جو بایدن به سمت فرستاده ویژه آمریکا در امور ایران منصوب شد، میگوید که «مذاکرات منجر به آن توافق، سبک مذاکراتی دقیق و موشکافانه ایران را برجسته کرد.»
وی با جمعبندی تفاوت سبک مذاکراتی دو طرف اضافه کرد: ترامپ بیفکر و تندمزاج در سوی مقابل، رهبری ایران سرسخت و مقاوم است.
صبوری در سال ۲۰۱۵ به توافق منجر شد
جون فاینر، معاون پیشین مشاور امنیت ملی آمریکا در دولت بایدن که در مذاکرات به عنوان رئیس دفتر جان کری، وزیر خارجه وقت آمریکا حضور داشت، میگوید که مذاکرات سال ۲۰۱۵ که توسط کری و محمدجواد ظریف، وزیر خارجه وقت ایران، هدایت میشد، با ماراتن ۱۹ روزه سلسله نشستها در وین به سرانجام رسید.
به گفته فاینر، صبوری کِری «دارایی بسیار بزرگی» برای رساندن توافق به خط پایان بود. کری میتوانست ساعتها سخنرانی طولانی را تاب بیاورد. به عنوان مثال اینکه وقتی که در مذاکرات موضوع سخن گفتن از ۵۰۰۰ سال تمدن ایران به میان میآمد، او مصمم و نیرومند تنها رو به جلو پیش میرفت. یکی از تاکتیکهای مذاکرهکنندگان ایرانی این بود که به همه چیز نه بگویند و ببینند چه چیزی واقعا برای آمریکا اهمیت دارد.
وی افزود: آنها به شکل دیوانهکنندهای پیچیده و سرسخت هستند. برای پیشرفت در هر موضوع، مفروض، باید بارها و بارها، شاید ۱۰ یا ۱۲ بار، طی هفتهها یا ماهها به همان مسئله رجوع کنید.
با این حال، فاینر مذاکرهکنندگان ایرانی را «به شدت توانمند» توصیف کرد و یادآور شد که خلاف آمریکا، «آنها اغلب از مشاوران متخصص "خارج از اتاق مذاکره" بهرهمند نبودند، اما همچنان بر جزئیات تسلیحات هستهای، مواد هستهای و تحریمهای آمریکا به خوبی مسلط بودند.»
به باور وی «افزون بر این، آنها مذاکره را حتی به زبان مادری خود انجام نمیدادند. تمامی اسناد به انگلیسی مورد مذاکره قرار میگرفت و آنها(اسناد)صدها صفحه با پیوستهای دقیق و مو به مو بود.»
شرمن در بخش دیگری از اظهاراتش تاکید کرد: سفر ونس به اسلامآباد نشان میدهد که آمریکا برای مذاکرهای که میتواند دست کم به همان اندازه پیچیده و زمانبر باشد، به اندازه کافی صبور نیست. «دولت ترامپ با مطالبات حداکثری وارد شد و در واقع فقط میخواست ایران تسلیم شود. هیچ کشوری(بهویژه ایران)، چنین چیزی را نمیپذیرد و تسلیم نخواهد شد.»
راستیآزمایی در کمال بیاعتمادی
ایران در سال گذشته دو بار هدف حمله قرار گرفت. ابتدا ژوئن پارسال و در حالی که مذاکرات هستهای در جریان بود، اسرائیل و آمریکا تاسیسات هستهای این کشور را هدف قرار دادند. چند ماه بعد، در پایان فوریه ۲۰۲۶، ایران در آغاز جنگ جاری، بار دیگر هدف حمله قرار گرفت و به گفته مالی، «این بار سطح اعتماد به احتمال زیاد در پایینترین سطح تاریخی خود قرار دارد.»
مالی تاکید کرد: برای آنها(ایران) دشوار است که حرف مقامات آمریکایی را باور کنند. ایرانیها باید مدام این سؤال را در ذهن تکرار کنند که هر گونه تعهدی (از جانب آمریکا) چقدر دوام خواهد آورد و در نتیجه «برای آنکه چیزی ملموس همچون اورانیوم غنیشدهشان را در ازای چیزی که تضمین مستدل و خدشهناپذیر ندارد یا ممکن است به ناگاه توسط ترامپ یا رئیسجمهور بعدی دور انداخته شود، واگذار کنند، بسیار مردد خواهند بود.»
مالی اضافه کرد: وقتی که آنها ذخایرشان(اورانیوم) را واگذار کنند، دیگر نمیتوانند دوباره آن را به دست آورند.
به گفته فاینر، «حتی در زمان مذاکرات هستهای حد فاصل سالهای ۲۰۱۳ تا ۲۰۱۵، نادیده انگاشتن دههها بیاعتمادی بین تهران و واشنگتن غیرممکن بود. نظریه ما نه اعتماد، بلکه راستیآزمایی بود؛ به عبارت دیگر، بیاعتمادی اما راستیآزمایی. تصور میکنم که نظریه آنها هم همین بود.»
مالی معتقد است که نباید از برجام به عنوان الگویی دقیق برای نحوه پیشرفت مذاکرات صلح برای پایان جنگ فعلی استفاده کرد. به گفته وی، قائد تهران که با آن توافق موافقت کرد در کنار بسیاری دیگر، در حملات هوایی اسرائیل کشته شدهاند(به شهادت رسیدند). باید به هر درسی که از گذشته آموختهایم، با احتیاط زیاد بنگریم، چرا که خیلی چیزها تغییر کرده است.»
اثر تعدیلکننده مذاکرات
مارک فریمن، مدیر اجرایی اندیشکده گذارهای یکپارچه/ Institute for Integrated Transitions مستقر در بارسلون اسپانیا، که در حوزه مذاکرات جنگی مشاوره میدهد، بر این باور است که «روابط آمریکا و ایران را تحت تاثیر چندین مولفه شکل میگیرند. هنگام ورود به مذاکرات، همیشه یکی از طرفین دست بالا را دارد، اما خود فرآیند مذاکره اثر تعدیلکننده دارد. طرف ضعیفتر صرفا به واسطه ورود به فرآیند مذاکره، به خودی خود قدرت به دست میآورد.»
وی اضافه کرد: هماکنون هر دو طرف به دنبال اهرم فشار هستند. ایران از بستن تنگه هرمز به عنوان اهرم استفاده کرده، در حالی که کاخ سفید تمایل خود را برای حلوفصل سریع درگیری نشان داده است. در صورتی که یکی از طرفین احساس کند که طرف مقابل بیشتر به توافق احتیاج دارد، این موضوع کل مذاکره را شکل میدهد.